شفاخونه/ پنیرک؛ ضددرد، ضدالتهاب و ضدعفونی کننده

بيتوته/ از مهم ترين اثرات گزارش شده ي گل پنيرک مي توان به مواردي چون ضد درد، ضد التهاب، ضد عفوني کننده، قابض، ملين، ادرار آور، خلط آور و مقوي رحم اشاره کرد. پنيرک با نام علمي Malva sylvestris در عربي خبازي ناميده مي شود. گياهي است علفي، به ارتفاع تا 60 سانتي متر و پايا. به صورت خودرو، در بسياري از نقاط مي رويد و براي استفاده نيز کشت مي گردد قسمت مورد استفاده ي پنيرک برگ و گل مي باشند. البته در اکثر نواحي، گل پنيرک مورد استفاده قرا مي گردد. اين گياه در ايران رويش ندارد و گونه ي نزديک به آن به نام M.neglecta مورد استفاده قرار مي گيرد. گونه ي موجود در ايران، به بلندي گونه ي اول نيست و به حالت تقريبا خوابيده است و حداکثر تا 40 سانتي متر مرتفع مي شود. برگ ها داراي حالت دايره اي و دندانه دار و گل ها، بنفش رنگ و کوچک هستند. قسمت مورد استفاده ي پنيرک در ايران، گل هاي بنفش رنگ خشک شده ي آن مي باشد. محل رويش گياه در ايران نواحي البرز، اطراف تهران، شمال ايران، آذربايجان، آستارا، اصفهان، نواحي مرکزي ايران، خراسان، دامغان، سمنان، جنوب ايران، کرمان، بلوچستان و ساير نقاط مي باشند. الف: گل پنيرک ترکيبات مهم گل هاي پنيرک بيش از 10 درصد موسيلاژ دارند. اين موسيلاژ در اثر هيدروليز، تبديل به گالاکتوز، آرابينوز، گلوکز، رامنوز و اسيد گالاکتورونيک مي شود. هم چنين گل هاي پنيرک حاوي مقدار کمي تانن و حدود يک دهم درصد لوکوآنتوسيانين ها و 7 درصد آنتوسيانين ها مي باشد(نسبت به وزن خشک گل). اثرات مهم دم کرده ي گل ها به خاطر داشتن موسيلاژ، يکي از داروهاي خوب ضد سرفه است. هم چنين به عنوان ضد نزله(زکام) و تورم دهان و گلو مصرف مي شود. از سويي چون داراي خاصيت قابض ضعيف است، تا حدي به عنوان ضداسهال عمل مي کند. در طب عوام از خوراکي آن، به منظور مشکلات مثانه و به صورت ضماد موضعي در التيام زخم ها استفاده مي شود. از رنگ آن(آنتوسيانين هاي آن)، براي مواد غذايي استفاده مي شود. طريقه و مقدار مصرف تهيه چاي: بر روي 2 گرم از گل ها، يک ليوان آب سرد ريخته و حداکثر 5 دقيقه مي جوشانيم. هم چنين مي توان بر روي همين مقدار گل، يک ليوان آب در حال جوشيدن ريخته و پس از 15 دقيقه، صاف نموده و ميل کنيم. نکات قابل توجه 1- اثرات گل پنيرک، عمدتا مربوط به موسيلاژ و آنتوسيانين آن است که يکي از مهم ترين داروهاي ضد سرفه و مفيد براي رفع گرفتگي صدا است. 2- بهتر است پس از صاف کردن دم کرده، گل را کمي فشار داد تا تمام موسيلاژ استخراج شده و تفاله را دور بريزيم. 3- هنگام تهيه ي فرآورده، نبايد بيش از 5 دقيقه آن را بجوشانيم، چون باعث هيدروليز موسيلاژ و کم اثر شدن محصول مي شود. 4- در منابع جديد مصرف گياه را براي درمان کم خوني، مفيد گزارش نموده اند. مهمترين اثرات گزارش شده گل پنيرک: ضد درد، ضد التهاب، ضد عفوني کننده، قابض، ملين، ادرار آور، خلط آور و مقوي رحم. ب: برگ پنيرک ترکيبات مهم برگ حاوي حدود 8 درصد موسيلاژ مي باشد که پس از هيدروليز، توليد قندهاي آرابينوز، گلوکز، رامنوز، گالاکتوز و اسيد گالاکتورونيک اسيد مي کند. هم چنين حاوي مقدار تانن و فلاونوئيد است. طريقه و مقدار مصرف بر روي 5 گرم برگ، يک ليوان آب سرد ريخته مدت حدود 5 دقيقه مي جوشانيم و يا بر روي همين مقدار برگ، يک ليوان آب در حال جوشيدن مي ريزيم و بهتر است درب آن را بپوشانيم؛ آن گاه پس از 15 دقيقه صاف مي کنيم. البته بهتر است محلول هاي سرد آن را، قبل از مصرف، کمي گرم کنيم. در صورتي که با هر بار مصرف، يک قاشق عسل به آن بيفزاييم، اثر آن قوي تر مي شود. اين ميزان مصرف را مي توان روزي سه تا چهار بار تکرار کرد. اثرات مهم اثرات مهم برگ پنيرک مشابه با گل هاي آن است؛ به ويژه جهت درمان تورم قسمت هاي بالاي راه هاي تنفسي و گلو، تورم هاي روده اي - معدي، مناسب است. داروهاي گياهي برگ پنيرک به عنوان يکي از گياهان مؤثر در عوارض سرماخوردگي به ويژه سرفه، در تعداد زيادي از فرمولاسيون هاي سرماخوردگي، مخلوط با گياهان ديگر وجود دارد. عوارض جانبي تاکنون عوارضي از مصرف گل و يا برگ پنيرک گزارش نشده است. نکات قابل توجه 1- گياه پنيرک موجود در ايران(Malva neglecta)، از نظر خواص دارويي مشابه با پنيرک موجود در نقاط ديگر دنيا است. اين دو گونه گياه از يک جنسي هستند که شرح آن داده شده است. 2- خواص گل و برگ پنيرک، نزديک به هم است؛ ولي اثرات گل به دليل داشتن آنتوسيانين و لکوآنتوسيانين ها، کامل ترمي باشد. 3- براي استفاده از خواص کامل پنيرک، مي توان مخلوطي از گل و برگ آن را مورد استفاده قرار داد. 4- چون اثرات پنيرک با گل ختمي هم جهت است، مي توان از مخلوط گل پنيرک و گل ختمي جهت تهيه ي موسيلاژ مربوطه، به ويژه در سرماخوردگي، تسکين سرفه به عنوان خلط آور و رفع گرفتگي صدا استفاده کرد. 5- براي جمع آوري گل ها، بهتر است در زمان باز شدن گل ها که اکثرا در تابستان است، اين کار صورت گيرد، جمع آوري برگ ها در فصل بهار بايد صورت گيرد. 6- دربازار ايران، فقط گل پنيرک به صورت خشک شده(بنفش رنگ) وجود دارد که مي توان طبق روش ذکر شده، از آن استفاده کرد. پنيرک پنيرک در طب سنتي از نظر طب سنتي گياه پنيرک را معتدل مي ‌دانند، اخلاط غليظ را رقيق و اخلاط خيلي رقيق را معتدل مي‌ کند. ساييدگي برگ آن براي شکستگي اعضاء مفيد است، ترکيب آن با روغن زيتون براي سوختگي و عقرب ‌گزيدگي مفيد است، دم کرده ي ساقه و برگ آن با شکر، گرفتگي صدا را برطرف مي‌ سازد. در درمان التهاب ‌هاي تنفسي و جوش ‌هاي پوستي کاربرد دارد، داراي ويتامين A و B و C است و در درمان بيماري ‌هاي کليه و مثانه بسيار مؤثر است، ضدسرفه و مرهم سينه است. برگ و ريشه پنيرک اگر به شکل ضماد درآيد و روي دمل و يا کورک قرار گيرد باعث مي ‌شود تا بسيار سريع سر باز کنند. جوشانده ي آن براي عفونت ‌هاي مثانه، اسهال خوني و سرفه‌ هاي شديد موثر و مفيد است، دم کرده ي آن براي کساني که دچار يبوست و داراي معده و روده‌ هاي تنبلي هستند، توصيه مي ‌شود. در درمان برونشيت و استفراغ نيز استفاده مي‌ شود، به صورت غرغره در رفع تحريکات مخاط دهان و درد گلو اثر مفيدي دارد و همچنين براي رفع سوزش مجراي ادرار مفيد است. براي رفع جوش‌هاي صورت نيز مي ‌توان از پنيرک استفاده کرد ضمن اين که درد و ناراحتي‌ هاي محل جوش را تسکين مي ‌دهد و به صورت کمپرس يا لوسيون در درمان سوختگي‌ ها موثر است. برگ پنيرک به عنوان يکي از گياهان مؤثر در عوارض سرماخوردگي به ويژه سرفه، در تعداد زيادي از فرمولاسيون هاي سرماخوردگي، مخلوط با گياهان ديگر وجود دارد در هندوستان از گياه پنيرک به عنوان داروي لعابدار نرم‌ کننده و خنک‌ کننده استفاده مي‌ شود، 300 گرم برگ خشک پنيرک را در يک ليتر آب مي‌ جوشانند و به عنوان مسکن مي‌ خورند. استعمال جوشانده آن به صورت کمپرس گرم و حمام، در رفع ناراحتي‌ هاي بواسير، بعضي تومورها، ورم پلک چشم و غيره بين مردم معمول است. از جوشاندن گل و برگ آن در نيم ليتر آب، محلولي به دست مي ‌آيد که اثر نرم‌ کننده در پوست بدن دارد و به صورت لوسيون ماليدن بر روي پوست، آرامش و نرمي خاصي به افرادي که داراي پوست حساس و لطيف هستند مي ‌بخشد. براي تسکين ناراحتي‌هاي ناشي از تابش گرماي خورشيد و آفتاب ‌زدگي، جوشانده 500 گرم گل يا ريشه گياه را در يک ليتر آب تهيه کرده و پس از صاف کردن به ملايمت در محل سوختگي مي ‌مالند. براي رفع سردردهاي يک طرفه شديد، دل پيچه، ورم لوزه‌ها، درد گلو و آنژين اثر مفيد دارد. با کانال تلگرامي آخرين خبر همراه شويد telegram.me/akharinkhabar