فقر کلسیم در 90 درصد ایرانی‌ها

سلامت نيوز/ تا اسم سوء‌تغذيه مي‌آيد، خيلي‌ها ياد بچه‌هاي تکيده آفريقايي مي‌افتند که پوست شکمشان به استخوان کمرشان چسبيده است؛ کودکاني که بارها و بارها آنها را در فيلم‌هاي مستند ديده‌ايم و با ديدن رنج‌هايشان، آه سردي کشيده‌ايم، اما اين فقط يک روي سکه است. خيلي از همان آدم‌هاي چاق و چله‌اي هم که در خيابان‌ها مي‌بينيد، به نوعي دچار سوء‌تغذيه هستند. حتي در بسياري مواقع، مشکلات سوء‌تغذيه آنها خيلي حادتر از مشکلات سوء‌تغذيه در فقراست. اين باور که سوء‌تغذيه را فقط نرسيدن غذاي کافي به بدن، تعريف کنيم، باور غلطي است که در چند دهه متوالي با باور عمومي جامعه ما گره خورده است. شايد هم به دليل همين باور رايج است که حالا براساس آمارهاي رسمي وزارت بهداشت، 47 ميليون ايراني، رژيم غذايي ناسالم دارند. حتي چندي پيش هم انجمن علمي غذا اعلام کرد که 80 درصد ايراني‌ها نيز دچار سوء‌تغذيه هستند. اين سوء‌تغذيه ربط چنداني به وضعيت مالي يا مقدار خوردن شما ندارد. ممکن است فردي بسيار چاق باشد و از صبح تا شب هم مدام از خوراکي‌ها و تنقلات مختلف بخورد، اما دچار سوء‌تغذيه شديد باشد، از سويي ديگر هم ممکن است فردي بسيار لاغر و استخواني باشد، اما نشاني از سوء‌تغذيه در او پيدا نشود. در اين نوشتار، به همين بحران در حال گسترش در ايران پرداخته‌ايم و در گفت‌وگو با کارشناسان، اپيدمي سوء‌تغذيه در ايران را بررسي کرده‌ايم؛ اين که چرا ما ايراني‌ها در بحث تغذيه، از دو طرف بام افتاده‌ايم و مواد مغذي مورد نياز بدن تا اين حد از ايراني‌ها دور افتاده است‌؟ 40 درصد ايراني‌ها، متعادل نمي‌خورند بررسي دقيق وضعيت تغذيه ايراني‌ها به يک کار ميداني قوي و مستند نياز دارد. مهم‌ترين سندي که در اين خصوص تاکنون مطرح شده است، بررسي انستيتو تحقيقات تغذيه و صنايع غذايي کشور است که با مطالعه جامعه آماري بالغ بر پنج هزار خانوار ايراني منتشر شده است. دکتر محمدحسين عزيزي، متخصص تغذيه و عضو هيات علمي دانشگاه تربيت مدرس در گفت‌وگو با جام‌جم، اين تحقيق را مستند و علمي مي‌داند، طوري که به گفته او، حتي برخي محققان به مدت چند روز با خانواده‌هاي جامعه آماري زندگي کردند تا اطلاعاتشان، دقيق و علمي باشد. براساس يافته‌هاي اين تحقيق، عزيزي تاکيد مي‌کند حدود 20 درصد از جامعه دچار پرخوري و حدود 20 درصد جامعه نيز دچار کم‌خوري هستند. به گفته رئيس انجمن علوم و صنايع غذايي ايران، از بين 20 درصد افراد پرخور نيز 10 درصد آنها خيلي پرخور هستند و در بين 20 درصد افراد کم‌خور هم 10 درصد آنها خيلي کم‌خور هستند. فقر کلسيم در 90 درصد ايراني‌ها در بين اين 40 درصد افراد پرخور و کم‌خور و حتي در بين 60 درصد از افراد جامعه که حجم خوراکشان در طول روز متعادل است، سوء‌تغذيه بيداد مي‌کند. از نظر کمبود املاح، عزيزي يادآوري مي‌کند 90 درصد افراد جامعه، کمبود کلسيم دارند. همين کمبود کلسيم را مي‌توان بارزترين شکل سوء‌تغذيه در ايران، به حساب آورد که بيشتر افراد پرخور و کم‌خور را درگير خود کرده است. پوکي استخوان و مشکلات استخواني، شايع‌ترين شکل بروز کمبود کلسيم است که در بين سالمندان با شدت و حدت بيشتري شيوع دارد. کمبود آهن هم از ديگر جنبه‌هاي بارز سوء‌تغذيه در ايراني‌هاست که به گفته اين متخصص صنايع غذايي، حدود 70 درصد جامعه ما به دليل سبک تغذيه غلط با اين مشکل فراگير مواجه هستند که همين کمبود آهن بدن به شکل ملموس‌تري در زنـــــان و کودکان رواج دارد. ايراني‌ها با ويتامين‌ها بيگانه‌اند کمبود آهن و کلسيم در زمره کمبود املاح ضروري بدن قرار مي‌گيرد که اين کمبود واضح‌ترين شکل سوء‌تغذيه در ايراني‌هاست، اما علاوه بر کمبود املاح ضروري، بسياري از ايراني‌ها از فقر ويتامين‌هاي مختلف در بدنشان هم در رنج هستند. کمبود ويتامين B در ايراني‌ها به قدري غوغا کرده که حالا به گفته عزيزي، 65 درصد ايراني‌ها با کمبود انواعي از اين ويتامين در رنج هستند، حتي اگر خودشان هم اين کمبود را تا پايان عمر احساس نکنند. ويتامين A هم از آن دسته ويتامين هاست که کمبودش موجب سوء‌تغذيه شديد در ايراني‌ها شده است. اين استاد دانشگاه تربيت مدرس تاکيد دارد که 55 درصد ايراني‌ها کمتر از نيازشان، اين ويتامين را دريافت مي‌کنند. وضعيت دريافت ويتامين C در ايراني‌ها هم چنگي به دل نمي‌زند،‌ طوري که به قول عزيزي، ايراني‌ها 40 درصد کمتر از نياز واقعي‌شان، اين ويتامين را دريافت مي‌کنند. ميوه‌ها و سبزيجات، در صف اول تامين اين ويتامين‌ها هستند، اما در سبد غذايي ايراني‌ها، هنوز اين مواد مغذي، جايگاه واقعي‌اش را پيدا نکرده، طوري که هنوز براي خيلي از خانواده‌ها، خوردن ميوه به عنوان تنقلات بعد از صرف غذا مطرح است و به عنوان ضرورت تغذيه‌اي به حساب نمي‌آيد. گرسنگي سلولي با رژيم غذايي غلط در بين مواد مغذي که بدن نياز دارد، شايد فقط گروه پروتئين‌ها باشد که در آن کمبود جدي نداريم و کشور ما از اين منظر داراي آمار نسبتا قابل قبولي است. فقط 15 درصد ايراني‌ها کمتر از نيازشان پروتئين دريافت مي‌کنند و خوشبختانه در اين حوزه، با چالش تغذيه‌اي روبه‌رو نيستيم. دکتر نياز محمدزاده، متخصص تغذيه و عضو هيات علمي دانشگاه علوم پزشکي تهران نيز در گفت‌وگو با جام‌جم، دليل حجم عظيم سوء‌تغذيه در ايران را به‌سبک غلط غذايي ارتباط مي‌دهد: «سوء‌تغذيه در ايراني‌ها، بيشتر از آن که به مشکلات اقتصادي ربط داشته باشد، به نوع مواد غذايي مربوط است که در طول شبانه‌روز مي‌خوريم. مثلا ميزان مصرف ميوه‌ها در ايران پايين است، اما تنقلات مختلف را براحتي مي‌خوريم. يا مثلا فکر مي‌کنيم فقط گوشت قرمز داراي آهن است، در حالي که مصرف بسياري از سبزيجات در جذب آهن بدن، نقش اساسي دارند.» گرسنگي سلولي اصطلاحي است که محمدزاده براي سوء‌تغذيه استفاده مي‌کند: «وقتي املاح و ويتامين‌هاي ضروري به بدن نرسد، سلول‌هاي بدن مدام احساس گرسنگي دارد و فرد به پرخوري روي مي‌آورد و در نتيجه چاق مي‌شود. درواقع، وقتي مواد غذايي سالم به بدن نرسد، حس سيري نداريم و در نهايت، سوء‌تغذيه و چاقي پيش مي‌آيد.» روي آوردن به تنقلات مضر و فست‌فودها، عاملي است که به عقيده محمدزاده، ايراني‌ها را از بشقاب سالم دور کرده و به سوء‌تغذيه شديد در ايراني‌ها دامن زده است: «بسياري از خوراکي‌هايي که ما در طول روز مي‌خوريم، مملو از روغن و نشاسته است که فقط انرژي بدن را تامين مي‌کند، ولي مواد مغذي مورد نياز بدن را تامين نمي‌کند.» اگرچه بخشي از علت بروز سوء‌تغذيه به فقر برمي گردد و به همين منظور دولت بايد ارائه بسته‌هاي حمايت غذايي به فقرا را جدي بگيرد، ولي نبايد فراموش کنيم که بحران سوء‌تغذيه در ايران، اتفاقا خانواده‌هايي را بيشتر درگير کرده است که از تمکن مالي لازم براي خريد مواد غذايي روزانه خود برخوردار هستند، ولي دانش کافي براي انتخاب غذاي سالم را ندارند. به همين دليل، آگاه‌سازي، آموزش و فرهنگسازي براي رواج سبک غذايي سالم، علمي‌ترين راهي است که با کمک آن مي‌توانيم سفره سالم را در بين خانواده‌هاي ايراني پهن کنيم و با آموزش کودکان و بزرگسالان، بحران سوء‌تغذيه در کشور را از ريشه بخشکانيم. با کانال تلگرامي «آخرين خبر» همراه شويد