دکتر سلام/ مسموميت غذايي زماني اتفاق مي افتد که مردم مواد غذايي را که با باکتري هاي مضر، انگل ها، ويروس ها يا سموم آلوده شده اند، مصرف کنند. مسموميت غذايي همچنين به عنوان بيماري غذا نيز شناخته مي شود، اين بيماري ميتواند منشاء علائم زيادي باشد، که به طور معمول شامل: دردهاي معده، اسهال، استفراغ، حالت تهوع و از دست دادن اشتها مي باشد. زنان باردار، بچه هاي کوچک، سالمندان و افراد مبتلا به بيماري هاي مزمن، داراي افزايش خطر بيشتري براي ابتلا به مسموميت غذايي هستند.
بعضي از مواد غذايي نسبت به ساير مواد، بيشتر احتمال دارد باعث مسموميت غذايي شوند، به ويژه اگر به طريقه نادرستي ذخيره، آماده يا پخته شوند. در اينجا 9 غذا معرفي مي شود که احتمال مسموميت غذايي آنها بالاتر است:
1- مسموميت غذايي با ماکيان
انواع ماکيان مانند مرغ، اردک و بوقلمون که خام يا نيم پز باشند، داراي خطر بالايي براي ايجاد مسموميت غذايي هستند. اين عمدتا به دليل دو نوع باکتري، کمپيلوباکتر و سالمونلا است که معمولا در روده ها و پر و بال اين پرندگان يافت مي شود. اين باکتري ها در طي فرايند کشتار اغلب گوشت ماکيان تازه را آلوده مي کنند و مي توانند تا زمان پخت و پز زنده بمانند.
در واقع، تحقيقاتي از بريتانيا، ايالات متحده آمريکا و ايرلند نشان داد که 41 تا 84 درصد مرغ خامي که در سوپرمارکت ها براي فروش موجود بود، با باکتري هاي کمپيلوباکتر و 4-5 درصد آنها با سالمونلا آلوده بودند.
ميزان آلودگي کمپيلوباکتر در گوشت خام بوقلمون کمي پايين تر و تقريبا در محدوده 56- 14 درصد بود، در حالي که ميزان آلودگي گوشت اردک خام 36 درصد بود.
خبر خوب اين است که اگرچه اين باکتري هاي مضر مي توانند در ماکيان خام زنده بمانند، اما وقتي که گوشت به طور کامل پخته شود، آنها کاملا حذف مي شوند. براي کاهش خطر، اطمينان حاصل کنيد که گوشت ماکيان به طور کامل پخته شده است، گوشت خام را نشوييد و اطمينان حاصل کنيد که گوشت خام در تماس با ظروف، سطوح آشپزخانه، تخته هاي برش و ساير غذاها نيست، زيرا ممکن است منجر به آلودگي متقابل شود.
2- سبزيجات و برگهاي سبز
سبزيجات و برگ هاي سبز، يک منبع مشترک مسموميت غذايي هستند، به خصوص هنگامي که خام خورده مي شوند. در واقع، ميوه ها و سبزيجات به خصوص کاهو، اسفناج، کلم، کرفس و گوجه فرنگي موجب شيوع شماري از مسموميت هاي غذايي مي شوند. سبزيجات و برگ هاي سبز، مي توانند با باکتري هاي مضري مانند E.coli، Salmonella و Listeria آلوده شوند. اين مي تواند در مراحل مختلفي از زنجيره توليد و توزيع رخ دهد.
آلودگي مي تواند از آب آلوده و فاضلاب کثيف ناشي شود که مي تواند در خاکي که ميوه ها و سبزيجات در آن رشد مي کنند، عبور کند. علاوه براين مي تواند از تجهيزات پردازشي آلوده و شيوه هاي غير بهداشتي آماده سازي مواد غذايي نيز رخ دهد. برگ هاي سبز به خصوص خطرناک هستند، زيرا اغلب خام مصرف مي شوند. در واقع، بين سال هاي 1973 و 2012، درحدود 85 درصد از شيوع مسموميت غذايي در ايالات متحده، ناشي از مصرف برگهاي سبزي مانند کلم، کلم پيچ، کاهو و اسفناج در يک رستوران يا کيترينگ هاي غذايي بود.
براي به حداقل رساندن خطر، هميشه قبل از تهيه سالاد، به طور کامل اين برگها را بشوييد. کيسه هاي مخلوط سالاد آماده را که حاوي برگ هاي خراب و مرطوب است خريداري نکرده و از تهيه سالاد با برگهايي که در دماي اتاق رها شده اند، خودداري کنيد.
3- مسموميت غذايي با ماهي و حلزون
ماهي و حلزون يک منبع شايع مسموميت غذايي هستند. ماهي که در دماي مناسب نگهداري نشده است، خطر بالايي براي آلوده شدن با هيستامين، سمي توليد شده توسط باکتري ها در ماهي را دارا مي باشد. هيستامين در دماي معمولي پخت و پز نابود نمي شود و در نتيجه يک نوع مسموميت غذايي به نام مسموميت scombroid به وجود مي آيد. اين باعث مي شود طيف وسيعي از علائم از جمله تهوع، خس خس کردن و تورم صورت و زبان بروز کند.
يکي ديگر از مسموميت هاي غذايي ناشي از ماهي آلوده، مسموميت ماهي سيگواترا (CFP) است. اين ناشي از سمي به نام ciguatoxin است که بيشتر در آبهاي گرم مناطق گرمسيري ديده ميشود. طبق برآوردها، حداقل 10000 تا 50000 نفر که در مناطق گرمسيري زندگي مي کنند و يا از آن بازديد مي کنند، هر ساله به CFP مبتلا مي شوند. مانند هيستامين، اين سم نيز از طريق پخت معمولي نابود نمي شود و بنابراين سموم مضر پس از پخت و پز نيز وجود دارد.
صدف هايي مانند حلزون، صدف دو کفه اي، oysters و حلزون اسکالوپ نيز خطر ابتلا به مسموميت غذايي را به همراه دارد. جلبکهايي که از طريق صدف ها مصرف ميشوند، باعث توليد بسياري از سموم ميشوند و اين مي تواند در گوشت حلزون نيز ظاهر شود، و زماني که انسان آن را مصرف کند، باعث مسموميت او نيز مي شود. حلزون هاي خريداري شده از فروشگاهها معمولا براي خوردن ايمن است. با اين وجود، حلزون هاي گرفته شده از مناطقي که نظارتي بر آنها نميشود، ممکن است به دليل آلودگي ناشي از فاضلاب، فاضلاب هاي تخليه اي و مخازن آلوده، ايمن نباشد.
براي کاهش خطر ابتلا، غذاهاي دريايي خود را از فروشگاه هاي معتبر خريداري کرده و حتما قبل از پختن، آن را در يخچال يا فريزر نگهداري کنيد. اطمينان حاصل کنيد که ماهي کاملا پخته و سرخ شده است، و حلزون ها، صدف هاي دو کفه اي و oysters ها را آنقدر بپزيد تا پوسته آنها باز شود. آنها را که قبل از پخت، پوسته آنها باز شده باشد، دور بيندازيد.
4- برنج
برنج يکي از قديمي ترين دانه هاي غلات و غذاي اصلي بيش از نيمي از جمعيت جهان است. با اين حال، زماني که به مسموميت غذايي مي رسد، يک غذاي پر خطر است. برنج نپخته، مي تواند با اسپور هاي Bacillus cereus، يک باکتري که توليد سموم مي کند و باعث مسموميت غذايي ميشود، آلوده شود.
اين اسپور ها مي توانند در شرايط خشک زندگي کنند. به عنوان مثال، آنها قادر هستند تا در يک بسته بندي از برنج نپخته موجود در انباري شما، زنده بمانند. آنها همچنين مي توانند در روند پخت و پز زنده بمانند. اگر برنج پخته در دماي اتاق رها شود، اين اسپور ها در باکتري ها رشد مي کنند و در محيط گرم و مرطوب شروع به تکثير و زاد و ولد مي کنند. هر چه برنج به مدت بيشتري در دماي اتاق رها شود، احتمال سالم نبودن آن براي خوردن بيشتر مي شود.
به منظور کاهش خطر ابتلا به اين ويروس، آن را کاملا بپزيد و به محض اين که پخته شد، برنج را در يخچال نگه داريد. هنگامي مي خواهيد برنج پخته شده را دوباره بخوريد، اطمينان حاصل کنيد که کاملا گرم شود و سپس آن را بخوريد.
5- گوشت هاي دودي
گوشت هاي دودي شامل گوشت ژامبون، بيکن، سالامي و هات داگ مي تواند منبع مسموميت غذايي باشد. آنها مي توانند در مراحل مختلف پردازش و توليد، با باکتري هاي مضري شامل ليستريا و استافيلوکوک اورئوس آلوده شوند. آلودگي مي تواند به طور مستقيم بوسيله تماس با گوشت خام آلوده يا به وسيله رعايت بهداشت ضعيف توسط کارکنان صنايع غذايي، شيوه هاي تميز کردن ضعيف گوشت و آلودگي متقابل از تجهيزات غير بهداشتي مانند تيغه برش رخ دهد.
ميزان گزارش شده از ليستريا در گوشت گاو دودي بريده شده، بوقلمون، مرغ، ژامبون و مغز در حدود 6-0٪ مي باشد. از ميان تمام مرگ و ميرهاي ناشي از مواد غذايي آلوده به لستريا، 83 درصد توسط گوشت دودي بريده شده و بسته بندي شده در پيشخوان ايجاد شده است، در حالي که 17 درصد آنها ناشي از محصولات گوشتي بسته بندي شده آماده توسط دستگاه ايجاد شده است.
مهم است که توجه داشته باشيم که اگر اين گوشتها به صورت درستي بسته بندي نشده يا پخته نشوند، همه آنها خطر ابتلا به مسموميت غذايي را در بر ميگيرند.
هات داگ، گوشت خرد شده، سوسيس و بيکن بايد کاملا پخته شوند و بايد بلافاصله بعد از پخت مصرف شوند. گوشتي که براي نهار قطعه شده، بايد تا زمان آماده کردن براي پخت و پز، در يخچال نگهداري شود.
6- مسموميت غذايي با لبنيات غير پاستوريزه
پاستوريزاسيون، فرآيند حرارت دادن مايع يا غذا براي کشتن ميکروارگانيسم هاي مضر آن است. توليد کنندگان مواد غذايي، محصولات لبني شامل شير و پنير را پاستوريزه مي کنند تا آنها را براي مصرف ايمن سازند. عمل پاستوريزاسيون، باکتري ها و انگل هاي مضري مانند Brucella، Campylobacter،Cryptosporidium ، E. coli، Listeria و Salmonella را از بين مي برد. در واقع، در 20 ايالت از ايالات متحده، فروش شير و محصولات لبني پاستوريزه نشده غيرقانوني است. بين سال هاي 1993 و 2006 بيش از 1500 مورد مسموميت غذايي، 202 مورد بستري در بيمارستان و دو مورد مرگ، به علت نوشيدن شير يا خوردن پنير ساخته شده از شير غير- پاستوريزه در ايالات متحده وجود داشت.
علاوه بر اين، احتمال مسموميت غذايي ناشي از شير غير پاستوريزه نسبت به محصولات لبني پاستوريزه، حداقل 150 بار بيشتر بوده و 13 بار بيشتر نياز به بستري شدن در بيمارستان دارد. براي به حداقل رساندن خطر ابتلا به مسموميت غذايي ناشي از لبنيات غير پاستوريزه، فقط محصولات لبني پاستوريزه شده را خريداري کنيد. تمام فرآورده هاي لبني را در دماي زير 40 درجه فارنهايت (5 درجه سانتيگراد) نگهداري کنيد ومحصولات لبني تاريخ مصرف گذشته را دور بريزيد.
7- تخم مرغ
با آن که تخم مرغ ها، فوق العاده مغذي و همه کاره هستند، زماني که آنها خام بوده يا خوب پخته نشده باشند، مي توانند منبع مسموميت غذايي باشند. اين به اين دليل است که تخم مرغ مي تواند حامل باکتري سالمونلا باشد، که مي تواند هم پوسته تخم مرغ و هم داخل تخم مرغ را آلوده کند. در دهه 1970 و 1980، تخم هاي آلوده منبع اصلي مسموميت با سالمونلا در ايالات متحده بود. خبر خوب اين است که از سال 1990 در پردازش و توليد تخم مرغ بهبودي صورت گرفت که باعث کم شدن شيوع سالمونلا شد.
با اين حال، طبق گزارش اداره غذا و داروي آمريکا (FDA)، هر ساله تخم مرغ هاي آلوده به سالمونلا، حدود 79000 مورد مسموميت غذايي و 30 مورد مرگ و مير را ايجاد مي کند. براي کاهش خطر ، تخم مرغ هايي را که همراه با پوسته ترک خورده يا کثيف است، استفاده نکنيد. اگر در دستورالعملي براي پخت غذا، از تخم مرغ خام يا نيم پز نام برده مي شود، تا آنجا که ميتوانيد سعي کنيد تا از تخم مرغ پاستوريزه استفاده کنيد.
8- ميوه
شماري از محصولات مرتبط با ميوه مانند انواع توت ها، ملون ها و سالادهاي ميوه نيمه آماده، با مسموميت هاي غذايي در ارتباط هستند. ميوه هايي که بر روي زمين رشد مي کنند مانند طالبي (گرمک)، هندوانه و خربزه قندک، داراي خطر زيادي براي ابتلا به مسموميت غذايي ناشي از باکتري هاي ليستريا هستند که مي توانند در پوست آن رشد کرده و به گوشت آن گسترش پيدا کنند.
بين سال هاي 1973 و 2011، در حدود 34 مورد شيوع مسموميت غذايي مرتبط با خربزه در ايالات متحده گزارش شده بود. نتيجه آن 3602 مورد بيماري گزارش شده، 322 مورد بستري در بيمارستان و 46 مورد مرگ و مير را به دنبال داشت. 56% از مسموميت ها مربوط به گرمک و طالبي، 38% مربوط به هندوانه و 6% مربوط به خربزه قندک بود.
طالبي به دليل پوست خشن و مشبک آن، يک ميوه مخصوص با ريسک بالا است ، که حفاظت از ليستريا و ديگر باکتري ها را تامين مي کند. اين باعث مي شود که حتي با تميز کردن پوست آن نيز، مشکل بتوان همه باکتري ها را کاملا حذف کرد.
توت هاي تازه و يخ زده از جمله تمشک، توت سياه، توت فرنگي و بلو بري نيز يک منبع مشترک از مسموميت غذايي ناشي از ويروس ها و باکتري هاي مضر، به ويژه ويروس هپاتيت A ميباشد. دلايل اصلي آلودگي توت، شامل رشد با آب آلوده، شيوه هاي بهداشتي نامناسب جمع آوري توت ها و آلودگي با انواع توت هاي آلوده در طي عمل پردازش کردن آنها.
شستن ميوه ها قبل از مصرف آنها ميتواند ريسک ابتلا را کاهش دهد، همانطور که پختن آنها نيز همين کار را مي کند. اگر ميخواهيد خربزه بخوريد، پوست آن را کاملا شستشو دهيد. به محض اين که ميوه را برش زديد، آن را بخوريد و يا آن را در يخچال بگذاريد. از خوردن سالاد هاي ميوه که از قبل بسته بندي شده و در يخچال نگهداري نشده اند خودداري کنيد.
9- با جوانه ها
جوانه هاي خام از هر نوع، شامل يونجه، آفتابگردان، لوبيا و شبدر، به عنوان يک خطر بالقوه براي مسموميت غذايي درنظر گرفته مي شوند. اين عمدتا به دليل حضور باکتريها از جمله سالمونلا، E. coli و Listeria است.
دانه ها براي اين که جوانه زده و رشد کنند، نياز به شرايط گرم، مرطوب و مواد مغذي دارند. اين شرايط براي رشد سريع باکتري ها ايده آل است. از سال 1998 تا 2010، درحدود 33 مورد شيوع مسموميت غذايي ناشي از جوانه هاي بذر و لوبيا در ايالات متحده ثبت شد و گزارش شده است که بر 1330 نفر تاثير گذاشته است. در سال 2014، جوانه هاي لوبياي آلوده با باکتري سالمونلا باعث مسموميت غذايي در 115 نفر شد، که يک چهارم آنها در بيمارستان بستري شدند.
FDA توصيه مي کند که زنان باردار از مصرف هر نوع جوانه خام خودداري کنند. اين به اين دليل است که زنان باردار به طور خاص نسبت به اثرات باکتري هاي مضر آسيب پذير هستند. خوشبختانه، پختن جوانه ها کمک مي کند تا هر گونه ميکروارگانيسم مضر از بين رفته و خطر مسموميت غذايي را کاهش دهد.
چگونگي کاهش خطر ابتلا به مسموميت غذايي
در اينجا چند نکته ساده براي به حداقل رساندن خطر ابتلا به مسموميت غذايي وجود دارد:
تمرين کردن بهداشت خوب: قبل از آماده سازي غذا، دستان خود را با صابون و آب گرم بشوييد. هميشه دست هاي خود را بلافاصله پس از دست زدن به گوشت خام و مرغ بشوييد.
اجتناب از شستن گوشت و مرغ خام: اين عمل باکتري ها را نمي کشد؛ فقط آن را به مواد غذايي ديگر، ظروف پخت و پز و سطوح آشپزخانه گسترش مي دهد.
اجتناب از آلودگي متقابل: بخصوص براي گوشت خام و مرغ، از تخته و چاقوي برش جداگانه استفاده کنيد.
تاريخ استفاده را ناديده نگيريد: به دلايل بهداشتي و ايمني، غذاهاي تاريخ مصرف گذشته نبايد خورده شوند. به طور منظم مصرف به روز غذاها را بررسي کنيد و پس از گذشتن تاريخ مصرف آن، حتي اگر غذا خوب به نظر مي رسد و بوي خوبي دارد، آن را دور بيندازيد.
گوشت را به طور کامل بپزيد: اطمينان حاصل کنيد که گوشت، سوسيس و ماکيان به طور کامل مغز پخت شوند. عصاره آنها بايد بعد از پخت و پز شفاف باشد.
شستشوي محصولات تازه: حتي اگر سبزيجات، ميوه ها و برگهاي سبز شما از قبل بسته بندي شده باشد، قبل از خوردن، آنها را بشوييد.
غذا را در يک دماي سالم نگه داريد: دماي 40-140 درجه فارنهايت (5-60 درجه سانتيگراد) يک دماي ايده آل براي رشد باکتري ها است. آنها را در دماي اتاق نگهداري نکنيد. در عوض، آنها را در يخچال بگذاريد.
کلام آخر
مسموميت غذايي يک بيماري ناشي از مصرف غذاي آلوده به باکتري، ويروس يا سم است. اين ميتواند منجر به طيف وسيعي از علائم مانند گرفتگي معده، اسهال، استفراغ و حتي مرگ شود. ماکيان، غذاهاي دريايي، گوشتت دودي، تخم مرغ، لبنيات غير پاستوريزه، برنج، ميوه ها و سبزيجات، خطر ابتلا به مسموميت غذايي را بالا مي برند، به ويژه هنگامي که آنها ذخيره نشده، آماده نبوده و به درستي پخته نشده اند. براي به حداقل رساندن خطر خود، نکات ساده ذکر شده در بالا را دنبال کنيد تا اطمينان حاصل کنيد که هنگام خريد، لمس کردن و تهيه اين غذاها مراقبت ويژه اي را انجام داده ايد.
بازار