ماهی‌های حساسیت‌زا کدامند؟

پزشکان بدون مرز/ حساسيت به ماهي يک واکنش از سوي سيستم ايمني بدن نسبت به مصرف ماهي و فرآورده‌هاي آن است. از آنجا که علائم اين نوع آلرژي مي‌توانند منجر به فوت فرد شوند، در صورت مشاهده آنها بايد سريعا به پزشک مراجعه کرد. افراد مبتلا به اين آلرژي نبايد از هيچ نوع ماهي استفاده کنند. حساسيت به ماهي که در بزرگسالان وجود دارد، در اثر يک واکنش نادرست از سوي سيستم ايمني بدن به مصرف يا تماس با ماهي اتفاق مي‌افتد. اين آلرژي اغلب نسبت به ماهي‌هاي باله‌دار ايجاد مي‌شود، بنابراين افرادي که به آن مبتلا هستند مي‌توانند با مشورت پزشک از ديگر غذاهاي دريايي استفاده کنند. اگر شما يا يکي از نزديکان‌تان به ماهي آلرژي داريد يا احتمال مي‌دهيد که آلرژي داشته باشيد، با ما همراه باشيد. در اين مطلب تمامي جوانب اين حساسيت شامل علت، علائم، درمان و… را بررسي کرده‌ايم. در اين مطلب مي‌خوانيد: علت حساسيت به ماهي انواع ماهي هاي حساسيت‌زا نشانه ها و علائم حساسيت تشخيص آلرژي درمان حساسيت پيشگير از بروز مجدد علائم آلرژي به ماهي علت حساسيت به ماهي حساسيت به ماهي برخلاف حساسيت به حلزون صدف‌دار، از نوعي است که در آن سيستم ايمني بدن به طور غيرطبيعي نسبت به ماهي‌هاي باله‌داري مانند ماهي تن، سالمون يا هاليبوت واکنش نشان مي‌دهد. اين نوع آلرژي غذايي نادر است. حساسيت به ماهي در زنان بيش از مردان و در بزرگسالان بيش از کودکان ديده مي‌شود. حساسيت به ماهي اغلب در اوايل کودکي ايجاد مي‌شود و بر خلاف حساسيت به شير يا تخم‌مرغ معمولا تا نوجواني باقي مي‌ماند. علائم اين حساسيت ممکن است خفيف يا شديد و شامل بثورات پوستي، علائم تنفسي، پريشاني دستگاه گوارش و آنافيلاکسي (يک واکنش آلرژيک تحريک کننده زندگي) باشد. اين حساسيت در مناطقي که ماهي يکي از اجزاي اصلي رژيم غذايي باشد مانند اسکانديناوي و بخش‌هاي از آسيا بيشتر ديده مي‌شود. اين آلرژي ممکن است نه تنها با خوردن ماهي بلکه با لمس کردن آن يا مصرف غذا‌هايي که در آن از محصولات جانبي ماهي استفاده شده است، نيز ايجاد شود. به طور کلي حساسيت‌ها ناشي از پاسخ غيرطبيعي سيستم ايمني بدن به يک عامل تحريک کننده آلرژي است، به اين ماه «آلرژن» يا ماده‌ آلرژي‌زا گفته مي‌شود. عامل تحريک کننده آلرژي در اين مورد براي بدن بي خطر است. زماني که اين اتفاق بيفتد، سيستم ايمني ماده‌اي به نام «ايمونوگلوبولين» يا «IgE» را آزاد مي‌کند که باعث مي‌شود مست سل‌ها (mast cells) و ساير سلول‌هاي خوني شکسته شوند و هيستامين در جريان خون آزاد کنند. نقش عادي هيستامين گشادکردن رگ‌هاي خوني است به طوري که در اين صورت، سلول‌هاي ايمني بزرگتر مي‌توانند به محل‌ها آسيب يا عفونت دسترسي پيدا کنند، اما اگر خبري از صدمه يا عفونت در بدن نباشد، هيستامين‌ها ممکن است علائم پوستي، تنفسي و گوارشي ايجاد کنند که ما به اين علائم، حساسيت مي‌گوييم. آلرژن اصلي که مسئول حساسيت به ماهي است، يک پروتئين به نام «پاروالبومين – Parvalbumin» است. پاروالبومين‌ها در ميان گونه‌هاي مختلف ماهي با تفاوت بسيار کمي وجود دارند. به بيان ديگر حساسيت به يک نوع ماهي مي‌تواند به معني حساسيت به اغلب ماهي‌ها باشد، شرايطي که به آن حساس‌سازي چندگانه (polysensitization) گفته مي‌شود. پاروابومين‌ها بسيار در مقابل گرما مقاوم هستند و حتي پس از ساعت‌ها پخت و پز هم به راحتي تجزيه نمي‌شوند. به همين ترتيب، شما ممکن است به همان اندازه که به سوشي خام حساسيت داريد، به پخته شده‌ اين ماهي نيز آلرژي داشته باشيد. گفتني است اگر شما به انواع مختلف ماهي حساسيت داشته باشيد، حساسيت به ماهي به معني واکنش آلرژيک به ساير غذا‌هاي دريايي نيست. آلرژي به غذا‌هاي دريايي به يک آلرژن کاملا متفاوت به نام «tropomyosin» مربوط که است که در سخت‌پوستان و صدف داران يافت مي‌شود. انواع ماهي هاي حساسيت‌زا درميان بيش از ۲۰ هزار گونه ماهي شناخته شده، چندين مورد وجود دارد که خطر آلرژي نسبت به آن‌ها بسيار زياد است. براساس تحقيقات منتشر شده در «Frontiers of Immunity» اين ماهي‌ها شامل موارد زير هستند: کپور کاد سفره‌ماهي هاليبوت شاه‌ماهي ماهي خال‌مخالي ساردين ماهي قرمز سالمون ماهي خاردار اره‌ماهي تيلاپيا قزل‌آلا ماهي تن فراتر از حساسيت‌زا بودن خود ماهي‌ها، معمولا فرآورده‌هاي جانبي ماهي مانند چاشني‌هايي مانند سس ورشستير، سس سالاد سزار، کاپوناتا (دلمه بادمجان سيسيلي)، ژلاتين ماهي که در هات‌داگ‌ها و ساير گوشت‌هاي فرآوري شده از ماهي نيز مي‌توانند ايجاد حساسيت کنند. نشانه ها و علائم حساسيت به ماهي علائم حساسيت به ماهي شبيه به ساير آلرژي‌هاي غذايي است و بيشتر آن‌ها طي يک ساعت بعد از خوردن يا تماس با ماهي مشاهده مي‌شوند. اين نشانه‌ها شامل موارد زير هستند: کهير يا بثورات پوستي خارش بدن آبريزش بيني و عطسه سردرد مشکلات تنفسي سوء‌هاضمه و درد معده نفخ اسهال حالت تهوع يا استفراغ علائم آلرژي و حساسيت به ماهي اين علائم ممکن است با استنشاق بوي ماهي پخته شده يا تماس با سطوح يا وسايلي که در روند تهيه ماهي مورد استفاده بوده‌اند نيز ايجاد شوند. در بعضي موارد نيز، ممکن است يک واکنش پوستي به نام «درماتيک تماسي» با لمس ماهي يا باقي‌مانده‌ آن ايجاد شود. در برخي افراد، آلرژي ماهي ممکن است شديدتر باشد و منجر به پيشرفت سريع آنافيلاکسي شود. اين واکنش خطرناک که در کل بدن اتفاق مي‌افتد، با بثورات گسترده، تورم صورت و زبان، خس‌خس سينه، تنگي نفس، ضربان سريع قلب، هذيان و احساس دل‌شوره مشخص مي‌شود. درصورتي که بلافاصله با تزريق «اپي‌نفرين» و ساير مداخلات اضطراري درمان نشود، آنافيلاکسي مي‌تواند منجر به شوک، اغما، نارسايي قلبي يا تنفسي و حتي مرگ فرد شود. بنابراين به محض مشاهده علائم حساسيت و آلرژي به ماهي يا ساير مواد غذايي به پزشک مراجعه کنيد. حساسيت به ماهي اغلب خيلي زود بعد از خوردن غذا يا تماس با ماهي، با ظهور علائم قابل تشخيص است. براي تاييد اينکه ماهي عامل حساسيت است، يک متخصص آلرژي ممکن است دو آزمايش با حداقل تهاجم را توصيه کند. اين دو آزمايش عبارتند از: آزمايش‌هاي پوستي شامل قرار دادن مقدار کمي از آلرژن مشکوک که زير پوست است. اگر فرد به يکي از چندين نمونه‌ آزمايش حساسيت داشته باشيد، ظرف ۱۵ تا ۶۰ دقيقه يک برجستگي ملتهب در آن ناحيه ايجاد مي‌شود. آزمايش‌هاي آنتي بادي نيز براي بررسي وجود پروتئين ايمني به نام آنتي‌بادي ضد پارالوبومين استفاده مي‌شود. بدن در پاسخ به آلرژي به ماهي اين پروتئين را توليد مي‌کند. نحوه تشخيص آلرژي به ماهي درصورتي که اين آزمايشات نهايي نشوند، ممکن است پزشک به شما خوردن يک ماده آلرژن را توصيه کند. اين روشي است که در آن شما مقدار بسيار کمي از ماهي را مي‌خوريد تا ببينيد که آيا بدن‌تان به آن واکنشي مي‌دهد يا خير. از آنجا که پاسخ ممکن است شديد باشد، اين آزمايش تنها با حضور و کنترل پزشک بايد انجام مي‌شود تا درصورت لزوم کمک‌هاي اورژانسي را انجام دهد. آزمايش خوراکي هرگز نبايد در خانه انجام شود. براي اطمينان از اينکه ماهي عامل علائم حساسيت شما هستند و مشکل ديگري باعث بروز علائم نشده است، احتمالا پزشک به بررسي علل احتمالي ديگر نيز مي‌پردازد. يکي از اين علل احتمالي «اسکروبروئوز» است، نوعي مسموميت غذايي که در آن سطح بالايي از هيستامين هنگام شروع به فساد ماهي توليد مي‌شود. ساير واکنش‌ها ممکن است در اثر سموم ماهي که به صورت طبيعي در آن وجود دارند، بروز کنند. اين سموم مي‌توانند موجب مسموميت انسان شوند، براي مثال مي‌توان به «سيگواترا» يافت شده در باس دريايي و ماهي خال مخالي اشاره کرد. اين ماده سالانه باعث ايجاد بثورات و علائم تنفسي در ۵۰ هزار نفر مي‌شود. به طور معمول بعضي از افراد ممکن است همين واکنش‌ها را نسبت به مرغ تجربه کنند که در آن حساسيت به پاروالبومين‌هاي مرغ گاهي موجب واکنش مشابه با حساسيت به ماهي را برانگيزاند. درمان حساسيت به ماهي از آنجا که پاروالبومين‌ها در گونه‌هاي مختلف ماهي متفاوت هستند، ممکن است در صورت حساسيت به آن، حذف تمام ماهي‌ها از رژيم غذايي‌تان بسيار کمک کننده باشد. اين موضوع شامل حذف هرگونه سس، چاشني يا غذاي حاوي فرآورده‌هاي جانبي ماهي نيز مي‌شود. ماهي يکي از هشت آلرژني است که بايد روي کليه برچسب‌هاي مواد غذايي ذکر شود. توليد کننده بايد نوع ماهي مورد استفاده در فرآورده را مشخص و اطمينان حاصل کند که خواندن آن براي همه ممکن است. اگر علائم آلرژي شما خفيف هستند، اغلب مي‌توانيد آن‌ها را با يک شربت يا قرص آنتي هيستامين بدون نسخه درمان کنيد، اما اگر در معرض واکنش شديد قرار داريد، ممکن است پزشک از آمپول اپي‌نفرين استفاده کند. از اين‌رو توصيه مي‌شود حتما هنگام بروز علائم آلرژي به ماهي به پزشک مراجعه کنيد. برخلاف ديگر اشکال حساسيت، حساسيت‌هاي غذايي را نمي‌توان با تزريق‌هاي آلرژي (ايمونوتراپي) درمان کرد. پيشگير از بروز مجدد علائم آلرژي به ماهي درحالي‎‌که ممکن است آلرژي ماهي نسبت به حساسيت به بادام زميني يا ساير غذا‌هاي دريايي رواج کمتري داشته باشد، اما به همان‌اندازه جدي است. به همين علت در صورت تشخيص حساسيت به ماهي، بايد براي محافظت از خود و پيشگيري از بروز مجدد علائم حساسيت، اقدام زير را انجام دهيد: همواره برچسب محصولات غذايي را بخوانيد. اگر نمي‌دانيد که براي تهيه يک فرآورده از ماهي استفاده شده يا خير و راهي براي اطمينان حاصل کردن از عدم وجود ماهي در آن نيست، از مصرف فرآورده مذکور اجتناب کنيد. اجازه دهيد فرد ديگري خريد ماهي را انجام دهد. حتي در تميزترين مراکز فروش ماهي، سطوح، ظروف و بسته‌بندي‌ها مي‌توانند باعث بروز مجدد حساسيت شوند. از رفتن به رستوران‌هاي درياي خودداري کنيد. حتي اگر قرار است گوشت گاو را انتخاب کنيد، ممکن است لوازمي که در پخت آن به کار رفته‌اند آغشته به ماهي باشند. در رستوران‌هاي چيني و ژاپني بيشتر مراقب باشيد. اگر ترکيبات يک خوراکي را نمي‌دانيد، حتما از مسئولين رستوران در اين رابطه سوال کنيد. ما را در کانال «آخرين خبر» دنبال کنيد