کمبود فولات؛ از دلایل تا پیشگیری

عصر ايران/ فولات يکي از اعضاي خانواده ويتامين B است. اگرچه شايد از اين ماده مغذي به اندازه ويتامين هاي ديگر مانند C و D صحبت نشود، اما مصرف آن از اهميت ويژه اي براي حفظ و تقويت سلامت انسان برخوردار است. فولات در ساخت و ترميم DNA و همچنين توليد گلبول هاي قرمز نقش دارد. کمبود فولات اغلب از رژيم غذايي ناشي مي شود، اما بسياري عوامل ديگر مي توانند در اين زمينه نقش داشته باشند. خوشبختانه، کمبود فولات در بيشتر موارد به راحتي قابل درمان است. اما در صورت عدم درمان، کمبود فولات مي تواند موجب برخي عوارض جدي شود. تشخيص کمبود فولات نيز مي تواند دشوار باشد زيرا علائم آن خفيف بوده و گاهي اوقات با بيماري ها و شرايط ديگر اشتباه گرفته مي شود. دلايل فولات يک ويتامين محلول در آب است و در سلول هاي چربي ذخيره نمي شود. از آنجايي که اين ويتامين در بدن ذخيره نمي شود، بدن براي تامين نياز خود به دريافت آن وابسته است. بر همين اساس، کمبود فولات ممکن است در مدت زماني کوتاه شکل بگيرد. مصرف ناکافي غذاهاي سرشار از فولات يک رژيم غذايي فاقد مواد غذايي سرشار از فولات يکي از دلايل شايع مواجهه با کمبود اين ماده مغذي است، اما بيشتر مردم قادر به دريافت ميزان کافي فولات از رژيم غذايي خود هستند. بسياري از غذاها حاوي اسيد فوليک هستند که يک نسخه مصنوعي از فولات محسوب مي شود. مصرف اين غذاها نيز مي تواند به پيشگيري از کمبود فولات کمک کند. اگر از رژيم غذايي خود به ميزن کافي فولات دريافت نمي کنيد، احتمالا از جمله افرادي هستيد که به ميزان کافي سبزيجات برگدار سبز، لوبيا، مرکبات، يا غلات کامل مصرف نمي کنيد. مدت زمان زيادي طول نمي کشد تا يک رژيم غذايي ناسالم بر سطوح فولات تاثيرگذار باشد و تنها پس از چند هفته امکان تجربه کمبود فولات وجود دارد. از اين رو، مصرف منظم غذاهاي سرشار از اين ماده مغذي اهميت دارد. افزون بر مصرف غذاهاي سرشار از فولات بايد بر مدت زمان پخت مواد غذايي نيز توجه داشت. پخت بيش از حد مي تواند به تخريب مواد مغذي موجود در غذا منجر شود. بيماري کمبود فولات مي تواند در افراد مبتلا به يک بيماري يا جهش ژنتيکي که بدن را از جذب يا تبديل اين ماده مغذي به شکلي قابل استفاده باز مي دارد، شکل بگيرد. از جمله اين بيماري ها مي توان به بيماري کرون، بيماري سلياک، برخي انواع سرطان و مشکلات حاد کليوي که نيازمند دياليز هستند، اشاره کرد. روده جايي است که تقريبا تمام مواد مغذي از غذا جذب مي شود، از اين رو، اگر معده يا روده کوچک عملکرد درستي نداشته باشند، اين شرايط مي تواند بدن را از جذب فولات به ميزان کافي باز دارد. بارداري کمبود فولات در دوران بارداري غير معمول نيست زيرا نوزاد در حال رشد به ميزان زياد اين ماده مغذي را از مادر خود جذب مي کند. همچنين، جذب فولات در زنان باردار آهسته‌تر از زناني که باردار نيستند، صورت مي گيرد. همچنين، مطالعه اي که در نشريه Journal of Nutrition منتشر شد، نشان داد که کمبود فولات در زناني که در سن باروري قرار دارند، شايع‌تر است. دارو اگرچه داروها براي بهبودي و درمان بيماري ها استفاده مي شوند، برخي از آنها مي توانند با برخي عوارض جانبي ناخوشايند همراه باشند. در همين راستا، مصرف برخي داروها به واسطه تحت تاثير قرار دادن توانايي بدن براي جذب فولات مي تواند فرد را با کمبود اين ماده مغذي مواجه سازد. از نمونه هاي شناخته شده در اين زمينه مي توان به فني‌توئين (ديلانتين)، تري‌متوپريم-سولفامتوکسازول، متوترکسات، و سولفاسالازين اشاره کرد. ژنتيک در شرايطي که بيشتر افراد به واسطه عوامل خارجي، مانند دارو يا رژيم غذايي، کمبود فولات را تجربه مي کنند، احتمال تولد نوزاد مبتلا به کمبود فولات نيز وجود دارد. در اين مورد، نوزاد با يک جهش ژنتيکي که بدن را از تبديل درست و موثر فولات غذايي يا مکمل به شکلي قابل استفاده باز مي دارد، رخ مي دهد. اين مي تواند يک مشکل سلامت جدي باشد. درمان درست مي تواند از بروز مشکلات بلند مدت پيشگيري کند. علائم طيف گسترده اي از علائم با کمبود فولات در ارتباط هستند که البته مي توانند چندان مشهود نبوده و ناديده گرفته شوند. از جمله علائم اصلي مي توان به خستگي، سفيد شدن مو، زخم هاي دهان، ورم زبان و مشکلات رشد اشاره کرد. زماني که موضوع کم خوني ناشي از اسيد فوليک مطرح مي شود، فرد ممکن است کاهش حس چشايي، اسهال، احساس سوزن سوزن شدن يا بي حسي در دست ها و پاها، ضعف عضلاني يا افسردگي را تجربه کند. از موارد ديگر مي توان به خستگي پايدار، ضعف، پوست رنگ پريده، تنگي نفس و تحريک پذيري اشاره کرد. عوارض بالقوه کمبود فولات مي تواند موجب برخي عوارض جدي شود که از آن جمله مي توان به کم خوني مگالوبلاستيک اشاره کرد که به اندازه بزرگتر از حد عادي گلبول هاي قرمز و رشد ناقص آنها اشاره دارد. کم خوني مي تواند بافت ها را با کمبود اکسيژن مواجه سازد زيرا گلبول هاي قرمز خون حامل اکسيژن هستند. اين شرايط مي تواند بر عملکرد آنها تاثيرگذار باشد. همچنين، اين شرايط مي تواند به سطوح پايين گلبول هاي سفيد و پلاکت ها منجر شود. در نهايت، توصيه مصرف اسيد فوليک به زناني که در تلاش براي باردار شدن هستند، دليل خوبي دارد. کمبود فولات مي تواند موجب برخي نواقص جدي در هنگام تولد، به ويژه در رشد نخاع و مغز جنين، شود. اين نواقص به عنوان نواقص لوله عصبي شناخته مي شوند. تشخيص و درمان براي تشخيص کمبود فولات پزشک ابتدا علائم بيمار را مد نظر قرار مي دهد. آزمايش خون و شمارش سلول هاي خون براي اندازه گيري تعداد و ظاهر سلول هاي خون در ادامه انجام مي شوند. فرد مبتلا به کمبود فولات معمولا داراي گلبول هاي قرمز بزرگ است که نابالغ به نظر مي رسند. درمان اگر کمبود فولات در شما تشخيص داده شود، دنبال کردن يک رژيم غذايي سالم حاوي غذاهاي سرشار از فولات نخستين اقدامي است که مد نظر قرار مي گيرد. بر همين اساس، مصرف مغزدانه ها، سبزيجات برگدار سبز، نان هاي غني شده و ميوه ها توصيه مي شود. افزون بر اين، ممکن است به مصرف مکمل اسيد فوليک نياز باشد. فولات معمولا با ديگر ويتامين هاي B در مکمل ها ترکيب مي شود که گاهي اوقات به نام ويتامين B کمپلکس شناخته مي شود. پس از بازگشت سطوح فولات به حالت عادي ممکن است ديگر نيازي به مصرف مکمل ها نباشد، اما برخي افراد بايد در طول زندگي خود از اين مکمل ها استفاده کنند. زنان باردار و هر فرد مبتلا به کمبود فولات بايد از مصرف الکل پرهيز کند. اگر کمبود فولات در نتيجه يک جهش ژنتيکي، مانند MTHFR که بر جذب فولات تاثير گذار است، رخ داده باشد، ممکن است به مصرف فولات متيل‌دار شده براي پرهيز از کمبود نياز باشد. پيشگيري همانگونه که پيشتر اشاره شد، دنبال کردن يک رژيم غذايي سالم سرشار از غذاهاي حاوي فولات يکي از بهترين روش ها براي پرهيز از ابتلا به کمبود فولات است. از جمله منابع غذايي خوب براي فولات مي توان به بروکلي، اسفناج، جوانه هاي بروکسل، نخود سبز، لوبيا، قارچ، مارچوبه، جگر، قلوه، گوشت ماکيان، نرمتنان صدفدار و سبوس گندم اشاره کرد. افزون بر مصرف يک رژيم غذايي سرشار از فولات، دومين گزينه براي پيشگيري از کمبود اين ماده مغذي مصرف مکمل است. به طور ويژه، زنان باردار بايد براي رشد عادي جنين به ميزان کافي فولات دريافت کنند. افرادي که کمبود فولات به واسطه MTHFR در آنها تشخيص داده شده است بايد از مصرف غذاهاي غني شده با اسيد فوليک پرهيز کنند. برخي انواع خاص از اين جهش ژنتيکي از شکستن اسيد فوليک به متيل فولات جلوگيري مي کنند. اگر به واسطه مصرف دارويي خاص با کمبود فولات مواجه شده ايد، پس از مشورت با پزشک مي توانيد مصرف مکمل ها را مد نظر قرار دهيد. ما را در کانال «آخرين خبر» دنبال کنيد