چرا عادت لمس کردن صورت را نمی‌توان به راحتی ترک کرد؟

ديجياتو/ همزمان با شيوع ويروس کرونا در سطح جهان، مقامات بهداشتي سه توصيه مهم به مردم کرده اند: پرهيز از تجمعات بزرگ، شستن مرتب دستان و دست نزدن به صورت. رعايت کردن توصيه آخر با وجود اهميت بالا، بسيار سخت به نظر رسيده و با طبيعت انسان جور در نمي آيد. اما چرا جلوي اين واکنش به ظاهر ساده را نمي توان گرفت؟ براي انجام کارهاي غير روتين و جديد به مقدار زيادي توجه و خودآگاهي نياز است؛ اما کارهاي روتين که در محيط هاي پايدار رخ مي دهند، به طور ناخودآگاه انجام شده و در دسته عادت هاي ما قرار مي گيرند. دست زدن به صورت مثال بارز نوعي عادت است. درون پوست صورت تعداد بسياري زيادي گيرنده عصبي و غشاي مخاطي قرار گرفته که سبب ايجاد حس خارش مي شوند. حرکت هايي که براي تکان دادن دست و خاراندن قسمت به خصوصي از بدن انجام مي دهيم، نوعي عادت هستند و سال هاي تمرين و تکرار پشت آنها نهفته است. خاراندن صورت نيز آنقدر کار پيش پا افتاده اي است که بدون فکر کردن انجام مي دهيم. چرا دست نزدن به صورت سخت است؟ براي دست نزدن به صورت، بايد دو فرآيند مشکل را پشت سر گذاشت. اول بايد به طور آگاهانه جلوي عملي را گرفت که در طول زندگي به شکل غيرآگاهانه انجام شده و موفقيت در آن بسيار مشکل است. دوم بايد در کارکرد محرک هاي سيستم انگيزشي بدن اختلال ايجاد کرد. اختلال ايجاد کردن در سيستم انگيزشي کار آساني نيست و استرس و حواس پرتي بالاخره فرد را وادار به دست زدن به صورت مي کنند. علاو بر موارد فوق، نمي توان عادت را وادار به انجام ندادن کاري کرد. حتي اگر بتوان به طور آگاهانه چندين مرتبه از لمس کردن صورت جلوگيري کرد، نمي توان چنين رويه اي را به بدن ديکته کرد؛ به همين دليل زماني که صورت شروع به خارش مي کند، باز هم دست به شکل ناخودآگاه به طرف نقطه خارش بلند مي شود. براي اينکه از تماس دست با نقطه خارش جلوگيري کنيم، بايد عادت خود را به گونه اي تمرين دهيم که کار ديگري را انجام دهد. براي مثال بسياري از افراد در طول چند سال عادت کرده اند تا قبل از عطسه کردن، جلوي دهان خود را بگيرند که در نهايت عوامل بيماري زا و ميکروب ها را ديگران منتقل مي کند. عده اي ديگر عادت دارند تا در بازو عطسه کنند که احتمال پخش شدن عوامل بيماري زا را کاهش مي دهد. براي دست نزدن به صورت نيز بايد روي انجام کار جديد تمرکز کرد. مثلاً مي توان هميشه يک دستمال در جيب داشت و از تماس مستقيم دست با صورت جلوگيري کرد و يا به کمک مداد يا جسم ديگر که به طور مرتب ضدعفوني مي شود، نقطه مورد نظر را خاراند. مهم ترين نکته اين است که اگر سعي کنيد به شکل آگاهانه خود را از دست زدن به صورت منع کنيد، بدن بالاخره شما را شکست خواهد داد و بدون اينکه فکر کنيد صورت خود را لمس خواهيد کرد. بنابراين براي تغيير رفتار بهتر است به جاي متوقف کردن عادت هاي قديمي که در ناخودآگاه ريشه دوانده اند، بهتر است عادت هاي جديدي را توسعه دهيد.