رفلاکس معده چیست؛ علت، علائم و درمان

رفلاکس چيست؟

غذايي که مي‌خوريم از طريق لوله‌اي به نام مري وارد معده مي‌شود. هضم غذا در معده توسط اسيد و شيره معده آغاز مي‌گردد. ديواره معده به دليل تماس مداوم با اسيد و شيره معده، در مقابل اثرات مخرب آن‌ها مقاوم شده است و بالعکس، ديواره مري به دليل اين که به طور معمول، در معرض تماس با اسيد و شيره معده نيست، دفاع مناسبي هم در برابر اين عوامل ندارد. در حالت طبيعي، دريچه‌اي به نام دريچه مري، بين مري و معده قرار دارد که اجازه مي‌دهد غذا از مري وارد معده شود. ولي از بازگشت غذا و شيره معده به مري جلوگيري مي‌کند. اگر دريچه مري وظيفه خود را به درستي انجام ندهد، يعني به خوبي بسته نشود، يا بي موقع باز شود، اسيد و شيره معده به داخل مري بر مي‌گردند. همان طور که ذکر شد، ديوار مري در برابر اسيد و شيره معده آسيب پذير است؛ بنابراين در شرايطي که دريچه مري کار خود را به درستي انجام ندهد، بازگشت اسيد و شيره معده به داخل مري باعث آزردگي مري مي‌شود. به بازگشت غيرعادي اسيده و شيره معده به داخل مري و آزرده شدن مري در اثر تماس با اين عوامل، بيماري رفلاکس معده به مري يا اصطلاحا رفلاکس گفته مي‌شود.

علائم

علائم رفلاکس معده برحسب اندام و عضوي که تحت تأثير اسيد معده قرار مي‌گيرد، متفاوت است. همه انسان‌ها علائم يکساني را تجربه نمي‌کنند. علائم رفلاکس معده از خفيف به شديد دسته‌بندي مي‌شوند و معمولاً بعد از خوردن غذا (به‌خصوص غذاي تند يا چرب) و هنگام دراز کشيدن يا خم شدن بروز پيدا مي‌کنند.

از علائم رفلاکس معده مي‌توان به موارد زير اشاره کرد:

درد يا سوزش سر دل که با احساس سوزش در قفسه سينه همراه است؛ اين سوزش ممکن است به گلو نيز برسد.

احساس مزه تلخ يا ترش در گلو. در برخي موارد ممکن است بخشي از غذا يا مايع موجود در معده نيز به دهان بازگردد.

سوء هاضمه که با درد و ناراحتي در بالاي شکم همراه است. احساس ناراحتي معده، داشتن حالت تهوع و استفراغ و احساس سيري آزاردهنده از علائم سوء هاضمه است.

در برخي از موارد، اشکال در بلع که حتي گاهي در تنفس فرد اختلال ايجاد مي‌کند.

گلو درد، سکسکه شديد يا استفراغ.

اگر با علائم و نشانه‌هاي بالا آشنا هستيد و يا هر از گاهي آن‌ها را تجربه مي‌کنيد، بهتر است هرچه سريع‌تر به پزشک معالج خود مراجعه کنيد.

دلايل رفلاکس

Gerd در اثر رفلاکس مکرر اسيد ايجاد مي‌شود. هنگامي که شما غذا را فرو مي‌بريد، اسفنکتر تحتاني مري، گروهي از عضلات دايروي اطراف قسمت تحتاني مري شما، باز مي‌شوند و به غذا و مايعات اجازه پايين رفتن به سمت معده شما را مي‌دهند. سپس دوباره بسته مي‌شود. با اين حال چنانچه اين دريچه‌ها غيرطبيعي باز شوند و يا ضعيف گردند، اسيد معده مي‌تواند به مري شما برگردد و منجر به سوزش سر دل به طور مکرر شود. گاهي اوقات اين مسئله زندگي روزمره شما را مختل مي‌کند. اين برگردانده شدن ثابت اسيد مي‌تواند جداره مري شما را تحريک نمايد و منجر به التهاب مري شود (ازوفاژيت). با گذشت زمان، التهاب مي‌تواند تمام جداري مري را پوشش دهد و منجر به عوارضي، چون خونريزي، تنگي مري و يا مري بارت (يک بيماري پيش سرطاني) گردد.

شرايطي که مي‌تواند خطر ابتلاي شما به GERD را افزايش دهند عبارتند از:

• چاقي
• امده از بالاي معده تا به ديافراگم (فتق هياتال)
• بارداري
• سيگار کشيدن
• خشکي دهان
• آسم
• ديابت
• تخليه معده با تاخير
• اختلالات بافت پيوندي مانند اسکلرودرمي

تشخيص رفلاکس معده

همان‌طور که اشاره کرديم، علائم بالا، مخصوصاً سوزش سر دل، نشانه‌هاي خوبي براي تشخيص رفلاکس معده هستند. اگر پزشک معالج به رفلاکس معده مشکوک شود، پيش از تشخيص و تأييد از بيمار مي‌خواهد تا بعضي معاينات و آزمايش‌هاي مرتبط را انجام دهد.

پزشک معالج ممکن است از يک يا چند مورد از آزمايش‌هاي زير جهت تشخيص رفلاکس معده استفاده کند:

بلع محلول حاوي ماده باريوم: در حالت عادي تصويربرداري از دستگاه گوارش امکان‌پذير نيست. نوشيدن محلولي حاوي ماده باريوم اين امکان را فراهم مي‌کند که بتوانيم از دستگاه گوارش عکس‌برداري کنيم. از اين روش براي تشخيص رفلاکس معده استفاده مي‌شود.

آندوسکوپي: يک لوله انعطاف‌پذير به همراه يک دوربين کوچک جهت بررسي و نمونه‌برداري (در صورت نياز) به درون مري فرستاده مي‌شود.

نظارت بر pH مري: يک قطعه pH سنج درون مري کار گذاشته مي‌شود تا ورود اسيد معده به مري را بررسي کند.

فشارسنجي مري: يک لوله انعطاف‌پذير به درون مري فرستاده مي‌شود تا قدرت عضله‌هاي موجود در مري را اندازه‌گيري کند.

براي درمان رفلاکس معده بايد چه کار کرد؟

يکي از موثرترين روش‌هاي پيشگيري و درمان رفلاکس معده، تغيير سبک زندگي و اصلاح رژيم غذايي است. برخي از نکاتي که بايد در درمان رفلاکس معده به خاطر داشته باشيد، عبارتند از:

• سيگار را ترک کنيد.
• وعده‌هاي غذايي خود را کوچک کنيد.
• پس از خوردن غذا بلافاصله دراز نکشيد.
• پس از خوردن غذا آدامس بجويد.
• از خوردن و نوشيدن خوراکي‌هايي که علائم رفلاکس معده را تشديد مي‌کنند، بپرهيزيد.
• لباس و کمربند تنگ نپوشيد.
• اگر اضافه وزن داريد، بهتر است به فکر کاهش آن باشيد.
• در صورتي که رعايت موارد فوق کارساز نبود، ممکن است پزشک معالج جهت درمان رفلاکس معده دارو تجويز کند.

چه زماني جراحي توصيه مي‌شود؟

بررسي بر روي بيماران مبتلا به رفلاکس اسيد از معده به مري و آن‌هايي که تحت درمان مهار کننده پمپ پروتون قرار گرفتند، انجام شد. در صورت مشاهده علائم و اسيد معده بيش از ۶ درصد، آن هم زماني که بيمار تحت درمان با مهار کننده پمپ پروتون مي‌باشد، جراحي توصيه مي‌شود.

حتي جراحي به بيماراني که علائم خفيفي از ريفلاکس و فتق هياتال دارند نيز توصيه مي‌شود.

تقويت اسفنگتر‌هاي معده از جمله اقداماتي است که در افرادي که شاخص اسيد معده شان بالا است، به خصوص افراد مبتلا به فتق هياتال، نتايج خوبي را به همراه دارد. البته اين روش محدوديت‌هايي را نيز به همراه دارد، اما به نظر مي‌رسد که ايمن و موثر باشد.

بهتر است بعد از مشاهده هر يک از علائم به متخصص گوارش مراجعه کنيد تا علائم شما بررسي و علت دقيق آن مشخص شود. بسياري از بيماري‌ها علائم مشابهي دارند که تنها با نظر پزشک مي‌توان متوجه علت دقيق يک عارضه شد.