ضرب المثل/ «کاسه داغ تر از آش»

باشگاه خبرنگاران/ هر کس در انجام کاري بيشتر از ذي نفع و ذي صلاح دخالت و پافشارکند مي گويند: فلاني کاسه داغتر از آش است . قبلا دراينگونه موارداصطلاح دايه مهربانتراز مادر به کار برده مي شد ولي درعصر قاجاريه واقعه تاريخي جالبي عنوان اين مقاله را مرادف اصطلاح مزبور قرار داده است که به شرح ذيل است: درزمان سلطنت ناصرالدين شاه قاجار همه ساله يکروز از فصل بهاردر سرخه حصار تهران برنامه آشپزان با حضور شاه وخاندان سلطنت واعيان و اشراف کشور با تشريفات خاص وبرنامه مفصلي که در مقالات آش شله قلمکار وسبزي پاک کردن اجرا مي شده است که تمام امرا و صدورمملکت درپختن اين آش کذايي کار و وظيفه اي بر عهده داشته اند . يکي سبزي پاک مي کرد ، ديگري خس و خاشاک نخود و لوبيا را مي گرفت يکي ديگر بادنجان پوست ميکند ، يکي هم هيزم زيرديگ مي گذاشت. خلاصه تمام اعاظم کشور از زن ومرد به کاري اشتغال داشته اند و در پيشگاه سلطان خودرا به نحوي خادم وخدمتگزار جلوه مي داده اند ! يکي ازمواد اساسي برنامه آشپزان اين بود که چون آش شله قلمکارکاملا طبخ و آماده مي شد آن را در قدح هاي چيني بزرگ و کوچک مي ريختند و به فراخور مقام و منزلت بين وزرا و امرا و رجال وهمسران شاه که افتخار حضور داشته اند تقسيم مي کرده اند . آن گاه سفره عريض و طويلي گسترده مي شد . هرکس به جاي خود که قبلا معين شده بود مي نشست و از ظرف مخصوصش با تظاهر به کمال ميل و اشتها تناول مي کرد . سرانجام هريک از مدعوين موظف بود قدح چيني را پس ازخوردن آش پر از سکه طلا و اشرفي کند و به حضور قبله عالم تقديم دارد ! به قول آقاي دکتر احسان طباطبائي صاحب کتاب چنته درويش که در رابطه با اين آش مورد بحث مي نويسد : "... دراينجا بر خلاف مثل معروف ، که هرکس به قدر پولش بايد آش بخورد اتفاقا هيچکس صد يک بلکه هزاريک پول تقديمي آش نمي خورد و اين پول را فقط براي افتخارتقرب به حضور ملوکانه تقديم مي نمودند و گاهي هم ناصرالدين شاه بر سر حال بود و به کسي خيلي لطف و مرحمت داشت واز او احوالپرسي مي نمود ..." خلاصه "... رسم چنين بود که آن شخص پس از خوردن آش ، کاسه خودرا پر از اشرفي کرده نزد شاه بفرستد ." " با آنکه طبع بلند پرواز بشر زيادت طلب است و به هر جاه و مقامي باشد آرمان جلال و جبروت بيشتري دارد اما در اين روز با آنکه مقام شامخي داشتند آرزو ميکردند پست ترين مقام را داشته باشند وچون کاسه هر کس بزرگتر بود در اين معامله زيادتر پول داغتر مي شد مي گفتند : کاسه از آش داغتر است ."