ایرانسرا/ آبدانان، تنها آکواریوم طبیعی دنیا

 امامزاده سيد محمد کوه‌نشين همراه با برادر بزرگوارش امامزاده سيد احمد کوه‌نشين از نوادگان امام موسي کاظم(ع) از امامزاده‌هايي هستند که به فاصله‌ي يک کيلومتري از هم در شرق روستاي سراب نقل در کله باد کبيرکوه شهرستان آبدانان قرار دارند.  امامزاده سيد محمد و سيد احمد کوه‌نشين به فاصله‌ي حدود صد کيلومتر از شهرستان آبدانان قرار دارند که تا چندسال پيش فقط از طرف ماژين دره شهر راه ارتباطي مناسب به اين دو امامزاده وجود داشته است که در سال 89 با احداث جاده مناسب، راه دسترسي به آن از آبدانان – سرابباغ – گل گل و سراب نقل و جاده کوهستاني مواز است که علت معروفيت آن‌ها به‌علت زندگي اين امامزادگان بزرگوار در بالاي کوه براي مبارزه با خلفاي عباسي بوده است. امامزاده شاه احمد در روستاي هليوه آبدانان در فاصله‌اي چند کيلومتري از اين دو امامزاده بزرگوار به‌عنوان اماکني مذهبي و ميعادگاهي براي عاشقان و ارادتمندان به ذريه پاک رسول الله هستند. اماکن تاريخي قلعه باستاني پشت قلعه در چهار کيلومتري جنوب شهر آبدانان قرار دارد و از قسمت‌هايي مانند در ورودي، بارو، برج‌ها، شاه‌نشين و تونل انتقال آب ساخته شده است که مصالح بکار برده شده در اين بنا ملات، گچ نيمکوب و سنگ است. مساحت اين بنا حدود 7000 مترمربع است و باروي بيضي شکل قلعه دورتادور قلعه فرا گرفته و در قسمت‌هايي از ميان رفته و در سالم‌ترين جاها ارتفاعي حدود 4 متر دارد که اين ديوار داراي قطري متغير و بين 90 تا 130 سانتي‌متر است.  اين قلعه با توجه به عواملي مانند مصالح بکار برده شده در ساخت آن، نحوه اجراي طاق‌ها، مطالعه و بررسي سفال‌هاي سطحي، پلان و نقشه تپه و مقايسه با ساير آثار دوران ساساني، متعلق به دوران ساساني است که در دوران اسلامي هم به حيات خود ادامه داده است. قلعه هزاردر نيز يکي از قلعه‌هاي باستاني مهم در آبدانان است که نسبت به ديگر آثار تاريخي سالم‌تر بوده و متعلق به دوران ساساني است. داميار در اين‌باره گفت: قلعه‌ي باستاني هزاردر از 1400 سال پيش و در عصر ساساني تا اوايل دوره اسلام داراي حيات بوده و از شاخصه‌هاي معماري اين بنا مي‌توان به داشتن دالان‌هاي بلند، اتاق‌هاي کوچک اطراف دالان‌ها، بادگير و نورگير براي خنک کردن قلعه و راهروهاي متعدد اشاره کرد و داشتن درب و پنجره و طاقچه‌هاي فراوان در فرهنگ عام، نام هزادر را براي آن شايسته ساخته است.  اين قلعه تدافعي بوده و کاربرد امارتي و نظامي داشته و با 1800 مترمربع با مصالحي هم‌چون سنگ، قلوه سنگ و گچ نيم‌کوب ساخته شده است. جوليان با نام محلي « ژيليو » در دامنه‌ي کبيرکوه و روستاي چم کبود از توابع شهرستان آبدانان با قدمتي بيش از 1500 سال، سندي بر قدمت تاريخي شهرستان آبدانان است. اين شهر تاريخي در قسمت شمالي روستاي چم کبود به فاصله‌ي سه کيلومتري از اين روستا با جاده دسترسي بين مزارع و يکي از مشخصه‌هاي اصلي معماري ايران باستان در اين منطقه است. جوليان به معني خانه زندگي و آب به‌عنوان يکي از عناصر مقدس و مورد نياز مردم زاگرس مياني از جمله مردم شهر جوليان بوده و در زمان‌هاي نسبتاً دور، جوليان با « نخجير کول رو » يکي از کشتارگاه‌هاي تاريخي خسروان، شاهان و عمراي عهد ساساني در ارتباط بوده و بر دشت و زمين‌هاي زراعي روستاي چم کبود که يکي از حاصلخيزترين اراضي اين ديار بوده، اشراف کامل داشته است. شهر تاريخي جوليان يکي از مراکز حوزه‌ي زاگرس و ارتباط دهنده ماسبزان (به معناي ماهي بازان ) که يکي از ايالت‌هاي سيمره بوده است با شهرهاي سرابباغ و مناطق دهلران و حوضه‌ي کرخه در خوزستان بوده است. در اين شهر تاريخي توسط لوله‌هاي سفالي، آب چشمه مجاور مه کوله(ماه کوله) را به يک منبع آب کوچک در داخل شهر هدايت مي‌کرده‌اند که احتمالاً علت نامگذاري اين شهر بنام جوليان، همان جوي و خانه بوده است.  شهر تاريخي جوليان متعلق به عصر ساسانيان با قدمتي بيش از 1500 سال و 5000 نفر جمعيت داشته است که در آن زمان شهري با موقعيت استراتژي براي شاهان ساساني بوده است. بقاياي قلعه‌ي جوليان هم در اين شهر تاريخي وجود دارد که در فهرست آثار ملي ايران نيز به ثبت رسيده است. شهر تاريخي «چورَه» در ارتفاعت دينارکوه و به فاصله‌ي چهل کيلومتري از مرکز شهر آبدانان در کنار دره‌اي به نام کول امّار(انبار) به مساحت 1800 مترمربع قرار دارد.  قدمت اين شهر تاريخي را بيش از 1500 سال است اين شهر در رأس ارتفاعات دينارکوه، مشرف بر راه‌هاي دينارکوه مسير آبدانان به دهلران قرار دارد که از اهميت فراواني براي کاروان‌ها برخوردار بوده است و راه‌هاي ارتباطي در اين مسير وجود داشته است.  قبرستان اين شهر نيز از دوران تاريخي بهره‌مند است و از چشمه‌اي در فاصله هفتصد متري شمال اين شهر براي تأمين آب آشاميدني مردم اين شهر استفاده مي‌شده است. مقبره سنگي که در شهر مورموري شهرستان آبدانان وجود دارد، حکايت از سکونت و زندگي در بيش از 1800 ساله در اين شهر را دارد. «‌سنگ سيلا» در يک کيلومتري جنوب شهر فعلي مورموري با فاصله 55 کيلومتري از مرکز آبدانان قرار دارد. اين مقبره در دل صخره‌هاي رسوبي(تُووِر) آن منطقه با در ورودي مربع شکلي نمايان است که ارتفاع دهانه مقبره سنگي سنگ سيلا، بيش از 2 متر و 50 سانتي‌متر و رو به جنوب غربي بطرف غروب خورشيد است. درون اين مقبره، صيقلي و داراي يک برآمدگي تراش خورده براي خوابانيدن اجساد و يک طاقچه کوچک به ارتفاع 20 در 10 سانتي‌متر براي روشن کردن شمع يا هر وسيله ديگر قابل رؤيت است. اين مقبره سنگي مربوط به عصر ساسانيان و اقوام ايراني ساکن در شهر مورموري است که نوع کفن و دفن آئين‌هاي مختلف ايراني( سوشيانس = اعتقاد به آخرت ) حکايت دارد. اماکن تفريحي و ديدني در 25 کيلومتري شهر آبدانان و در فاصله‌ي 8 کيلومتري سرابباغ و در حاشيه‌ي غربي روستاي سياه گاو دو درياچه طبيعي و زيبا به‌وسيله‌ي کانالي طبيعي به عرض حدود 2 متر و عمق 1 متر و به طول تقريبي 9 متر به هم مرتبط هستند که همگان آن را به آکواريومي طبيعي و نعمتي خدادادي و بي‌نظير مي‌دانند و در دنيا نظير آن مشاهده نشده و تنها درياچه‌ي دو قلوي طبيعي در دنياست. اين درياچه‌هاي بيضي شکل با پوشش گياهي مناسب در فصل بهار آبي زلال دارند که اطراف درياچه‌ها را دشت‌ها و کوه‌هاي نسبتاً مرتفع فراگرفته است و جلوه‌هاي طبيعي بهاري و پائيزي اين مکان جذاب و ديدني است. گلزارهاي حاشيه درياچه و پرندگاني که براي آب خوردن به اين نعمت خدادادي مي‌آيند، گردشگاه جالبي را به وجود آورده است. وسعت درياچه‌ي دوقلوي سياه گاو تقريباً سه هکتار است و سراب‌هاي مذکور به‌صورت جوشان از سازندهاي گچساران سرچشمه مي‌گيرند و اين مکان در فصول بهار و پاييز پذيراي خيل عظيمي از گردشگران و بازديدکنندگان است. هم‌چنين در 25 کيلومتري شهر آبدانان کوه دينارکوه با مناظر زيباي درختان بلوط و طبيعتي وصف‌انگيز قرار گرفته که بازديد آن در فصل بهار به گردشگران و مسافران نوروزي پيشنهاد مي‌شود. پوشش گياهي و وجود چشمه‌هايي در فصل بهار زيبايي اين طبيعت را دوچندان مي‌کند. غار طبيعي مژاره در فاصله 25 کيلومتري دامنه کبيرکوه و در قسمت شرق شهرستان آبدانان مکاني کاملاً بکر و زيبا براي حضور گردشگران است.  اين غار با عمق و طول بيش از 25 متر و ارتفاع دهانه غار 5.3 متر با ديواره‌هاي گچي و قنديل‌هاي آهکي و گچي با 3 حوضچه آب به مساحت 21، 18 و 30 متر مربع هستند. به‌واسطه‌ي دشت مژاره در پائين‌دست کبيرکوه، اين غار بنام غار مژاره نام گرفته است اما در واقع نام اين غار، کول هما است که قدمت اين غار به دوران دوم و سوم زمين‌شناسي بر مي‌گردد و از نوع زمين‌هاي جوان بشمار مي‌آيد که در ارتفاع بيش از هزار متري از سطح دريا در ارتفاعات کبيرکوه آبدانان جلوه زيبايي به اين منطقه داده است. غار طبيعي کبوتر يا به زبان محلي «کموتَر لُو» مأمني براي کبوتران منطقه در دل دينارکوه آبدانان، اين روزهاي بهاري شاهد حضور دسته‌اي و فوج فوج کبوتران در اين محل است. به يقين مي‌توان گفت هر آن‌که از اين مسير گذر کند بي‌شک در کنار اين غار توقفي کرده و اين اثر طبيعي خداوندي را تحسين مي‌کند. اين غار طبيعي، دهانه‌ي 10 متر، عمق 20 متر بصورت عمودي و بيش از 300 متر عمق افقي دارد که در اين فصل از سال کبوتران به‌صورت دسته‌اي در اين محل ديده مي‌شوند و لانه‌اي مناسب براي آنان است. آبشار زيباي ماهوته در روستاي ماهوته از توابع بخش مرکزي شهرستان آبدانان با ارتفاع حدود پنج متر و آثار ديدني و گردشگري بسياري در آبدانان وجود دارد که آماده پذيرايي از گردشگران نوروزي است.