ابنیه/ آشنایی با شهر تاریخی قلعه تل و حال و روز اخیرش

آخرين خبر/ در شهرستان باغملک صنعت گردشگري با بي مهري و گاها بي توجهي مسئولان روبه رو است و از اين ظرفيت ها که البته کم هم نيستند استفاده اي در خور و مناسب نمي شود. در دهه ي اخير تمامي استان ها و شهرستان هاي کشور که از قابليت هاي ويژه در بخش گردشگري بر خوردار بوده اند براي پويا نمودن اين بخش و با نگاه به امر اشتغالزايي براي صنعت گردشگري خود برنامه هاي کوتاه مدت، ميان مدت و دراز مدت نوشته و بعضا به عملياتي نمودن آن پرداخته اند. اما متاسفانه در شهرستان باغملک صنعت گردشگري با بي مهري و گاها بي توجهي مسئولان روبه رو است و از اين ظرفيت ها که البته کم هم نيستند استفاده اي در خور و مناسب نمي شود. قلعه تاريخي قلعه تل يکي از نمونه هاي کم نظير با بيش از ۲۰۰ سال قدمت است، بناي اوليه اين قلعه تاريخي حدود سال ۱۷۹۰ ميلادي ساخته شده است. بناي قلعه تل به محمد تقي‌خان چهارلنگ بختياري نسبت داده مي ‌شود که وي هم عصر با حکومت فتحعلي شاه قاجار بود. اما امروز اين بناي تاريخي که هويت ملي و تاريخي مردم اين مرز و بوم است و مي تواند سهم عظيمي در توسعه شهري داشته باشد، عليرغم اينکه حال و روز خوبي ندارد بلکه هيچ سهمي در جذب گردشگري و توسعه شهر ندارد. زيرساخت ها جوابگوي توريست نيست/ اين بناي تاريخي در معرض آسيب است سيد مرتضي حياتي عضو شوراي شهر قلعه تل در اين خصوص اظهار کرد : ما در مکاني هستيم که از لحاظ اقليم جغرافيايي شريط مناسبي براي رشد و توسعه صنعت توريست و گردشگر دارد که امروزه در دنيا يک منبع درآمد مستمر است و ما مي توانيم اين صنعت را داشته باشيم. وي گفت : ما در اين شهر قلعه باستاني قلعه تل که شناسنامه شهر است را در مرکز شهر داريم که متاسفانه چون زيرساخت هاي لازم فراهم نشده امکاناتي که بتواند جوابگوي توريست ما باشد فراهم نشده است و لذا ما نتوانستيم از اين ظرفيت بالقوه حداکثر بهره برداري را کنيم. حياتي افزود : اگر شرايطي فراهم شود آنچه لازم است براي مسافران خدمات دهي کنيم، اميد است بتوانيم از اين صنعت پايدار، درآمد مستمر براي مردم اين شهر داشته باشيم. عضو شوراي شهر قلعه تل اذعان کرد : من از مسئولين امر درخواست مي کنم اعتبارات لازم را فراهم کنند، مخصوصا اين قلعه که نقطه باستاني شهر ماست، استارات آن چند سال پيش زده شد و مرحله نخاله برداري و لايه برداري صورت گرفت و متاسفانه ناتمام ماند و امروز ديوارها و پله هاي اين بناي تاريخي در معرض آسيب است ان شالله مورد توجه قرار بگيرد. انسان تنها زماني که با چشم خود بناهاي تاريخي در حال تخريب را مشاهده کند مي تواند غربت آنها را حس کند و در اين حين جز افسوس خوردن ياراي انجام کار ديگري را ندارد. بايد گفت پس از مشاهده اين آثار گرانبها که روز به روز، هم توسط عوامل محيطي و هم انساني در حال تخريب است، فقط مي توان انگشت حسرت گزيد و سکوت کرد. براي احداث موزه و جذب توريست اعتبار نمي دهند/ قلعه بايد مرمت و بازسازي شود مسئول ميراث فرهنگي،‌ صنايع‌دستي و گردشگري شهرستان باغملک در اين زمينه در گفتگو با خبرنگار باغملک نيوز اظهار کرد : از سال ۸۷ که مقداري آواربرداري و مرمت شد تا الان تعطيل بود در اين چند سال هم که بي توجهي شد، بارندگي خيلي از آن را تخريب کرد چون مرمت فقط احيا و نجات بخشي بود . مجيد شيري پور افزود : در سال ۹۳ اعتباري به اين کار اختصاص داده شد که قرار است طي هفته هاي آينده يک سري کاري هاي نجات بخشي و راه دسترسي به قلعه و هم مرمت يکي از قلعه ها که بر اثر صاعقه تخريب شد، را انجام دهند. وي در پاسخ به سوال خبرنگار ما مبني بر ايجاد يک موزه در اين مکان، بيان کرد : در اين حد که بخواهند موزه درست کنند و توريست جذب کنند اعتبار نمي دهند که اگر اعتباري براي اين کار به شهرداري يا بهره بردار و متوليان اختصاص بگيرد خيلي خوب مي شود. مسئول ميراث فرهنگي،‌ صنايع‌دستي و گردشگري باغملک به ديگر مشکلات اين بنا اشاره کرد و گفت : نگهبان دائمي براي بنا وجود ندارد و نيروي نگهبان سيار هر هفته دو الي سه ساعت به بنا سر مي زند البته بايد بنا سر و سامان يابد تا نيرو بتواند آنجا استقرار پيدا کند يا توريست جذب شود و همين باعث اشتغال زايي شود ولي متاسفانه هنوز آن طور کار نشد که اين به هزينه نياز دارد يا بايد بخش خصوصي وارد شود يا اداره ميراث فرهنگي کار کند ما حتي کل مشکلات قلعه تل را به تهران فرستاديم که اعتبار ۱۸۰ ميليوني اختصاص دادند. بارندگي هاي اخير به اين بناي تاريخي آسيب وارد کرد شيري پور با بيان اينکه احتمالا در سال ۹۴ هم اعتبار براي قلعه اختصاص بگيرد، ادامه داد : مشکل اساسي اين است که قلعه بايد مرمت و بازسازي شود چون قلعه در حال تخريب است بارندگي هاي اخير باعث آسيب به آن شد. وي افزود : بعد از انقلاب يک آواربرداري و بعد هم مرمت روي يکي از برج ها صورت گرفت که آن هم صاعقه به آن برخورد کرد، دو سه تا برج هم تا يک متر ديوارچيني و داخل آن کمي کار شد ولي قسمت هايي از آن به علت بي توجهي در اثر بارندگي از بين رفت. نبود نگهبان علت تخريب آثار قلعه تل/ متولي اين امر ميراث فرهنگي است رشيد عسکري رييس شوراي شهر قلعه تل نيز در اين زمينه به خبرنگار باغملک نيوز گفت : بناي قلعه تل الان نياز به مرمت و بازسازي دارد قبلا روي آن کارشده ولي متاسفانه کارشناسي نشده بود. وي افزود : از علت هاي تخريب آثار مي توان به بارندگي ها مکرر و نبود نگهبان اشاره کرد چراکه اگر براي اين بنا نگهباني را در نظر بگيرند از ورود مکرر افراد جلوگيري مي شود که البته آن را بايد محصور کرد. رييس شوراي شهر قلعه تل با اشاره به اينکه متولي اين امر ميراث فرهنگي است تاکيد کرد : ولي شهرداري و شواري شهر اين پتانسيل را دارند که اعتباراتي را به اين بنا اختصاص دهند تا هم نگهباني براي آن در نظر گرفته شود و هم مرمت و بازسازي شود تا بلکه سببي براي جذب گردشگر باشد. اين بنا تاکنون براي شهر قلعه تل درآمدزا نبوده است عسکري گفت : اين بنا تاکنون براي شهر قلعه تل درآمدزا نبوده است و هر کس آزادانه وارد آن مي شود بدون اينکه کسي به عنوان راهنما باشد و يا ورود و خروج را کنترل کند. وي در پايان خاطرنشان کرد : پيشنهاد و درخواست ما اين است که اعتبار بدهند تا ما هم پا به پاي آنها حرکت کنيم و اين بنا را بازسازي کنيم. در شهرستان باغملک کم نيستند از اين دست بناهايي که ثبت ملي شده اند و امروز مراحل تخريب و ويراني را طي مي کنند که اگر امروز به آنها رسيدگي نشود شايد فردايي در کار نباشد و اين ميراث گذشتگان با خاک يکسان شده باشند. آشنايي با بناي تاريخي قلعه تل اين شهر از قديم مرکز دهستان قلعه تل و محل آمد و رفت ساکنان اطراف و تأمين خدمات اوليه روستاهاي اين دهستان بوده‌است. سکونت در شهر قلعه تل با استناد آثار تاريخي بدست آمده در نشستگاه آن به گذشته‌اي بسيار دور در دوره حاکميت پادشاهي عيلام باز مي‌گردد. اين پادشاهي که در حدود ۵۰۰۰ سال پيش در پهنه‌اي از جنوب غرب و غرب ايران کنوني وجود داشت از چندين شهر و ناحيه مهم تشکيل مي‌شد که معروف‌ترين آنها آنزان يا آنشان بود که گمان بر اين است منطبق بر منطقه اطراف شهر ايذه کنوني است. اهميت اين شهر و نزديکي شهر کنوني قلعه‌تل با آن و نيز احتمال عبور کاروان‌هاي بين شهر آنزان و شوش از مسير ميانکوهي منطبق بر دشت قلعه تل بر احتمال رونق حيات اين شهر در روزگار عيلاميان مي‌افزايد. از آثار عيلامي کشف شده در اين شهر، دو سنگ بزرگ است که سال‌ها پيش هنگام حفر زمين براي ساخت و ساز، از زمين بيرون آورده شدند. يکي از اين سنگ‌ها پايه ستون و ديگري سنگي منقوش به پيکره چهار نفر است که دو نفر روبروي دو نفر ديگر دست به سينه ايستاده‌اند. گذشته از اين وجود منابع آب و خاک مناسب براي کشاورزي و مراتع وسيع و غني در کوه‌هاي اطراف قلعه تل، وجود جمعيت يکجانشين و کوچ‌نشين در اين منطقه را محتمل مي‌سازد. علاوه بر سابقه حيات ديرين در قلعه‌تل که عمدتاً با هاله‌اي از ابهام همراه است، بخش ديگري از سابقه حيات شهر قلعه تل که از آن زمان تا کنون استمرار دارد، به دوره قاجاريه و اندکي قبل از آن باز مي‌گردد. اين حيات داراي نماينده‌اي پابرجاست که روي تپه‌اي مشرف به دشت و رودخانه جاري در پاي آن به شکل قلعه‌اي پر هيبت ولي رنگ و رو باخته خود نمايي مي‌کند. اين قلعه توسط محمد تقي خان بختياري ساخته شد. از اين قلعه براي فرماندهي قشون استفاده مي‌شد. وصف اين قلعه و حيات اجتماعي درون و بيرون آن که نشاني از سکونت در اين شهر را به همراه دارد، در سفرنامه سر هنري لايارد (شهروند انگليسي) آمده‌است. در اين سفرنامه تنها اشاره اندکي به جمعيت ساکن در خارج قلعه که بايد افراد غير مرتبط با خاندان خان باشند، شد. شهر قلعه‌تل نخست در اطراف تپه‌اي بنا شده که زير بناي قلعه موجود شهر است. اين قلعه بر روي تپه‌اي طبيعي قرار دارد که بر اساس گفته‌ها بخشي از ارتفاع آن بصورت مصنوعي ايجاد شده‌است. قلعه داراي چهار برج و به شکل مربع ساخته شده و در يکي از زاويه‌هاي آن يک عمارت چهار ضلعي احداث شده بود که در طبقه فوقاني آن "لامردون" و يا مهمان خانه قرار داشت. در طبقه تحتاني راهرو مسقف طويلي اين ساختمان را به محوطه مرکزي قلعه متصل مي‌ساخت. قلعه داراي دو حياط بود که قسمت بيروني جهت ميهمانان و مستخدمين و گارد محافظ و قسمت داخلي مخصوص خانواده خان شامل خانواده محمد تقي خان و برادرش آکلب‌علي بود. قلعه بلندترين نقطه و گوياترين نشانه شهر براي تازه‌واردان به شهر يا مسافراني است که از مسير ارتباطي اهواز به اصفهان عبور مي‌کنند. در پاي اين قلعه رودخانه‌اي وجود دارد که آب چشمه‌هايي را به رودخانه گلال انتقال مي‌دهد. اين رودخانه منبع تأمين آب اراضي فراواني در قلعه تل و بوگري است که عمدتاً زير کشت صيفي‌جات و برنج هستند. روستاي بوگري که اينک به شهر قلعه تل بسيار نزديک شده يکي از نقاط سرسبز و خوش عطر دشت قلعه‌تل است. يکي از چشمه‌هاي مسدود شده در پاي اين قلعه از قديم مهمترين منبع تأمين آب ساکنان بود که تا مدت‌ها آب پاک و گوارايي داشت. شهر قلعه‌تل در شرق اهواز و در سمت راست جاده ارتباطي اهواز ـ (هفتکل) ـ باغملک ـ ايذه ـ اصفهان، پس از عبور از شهر باغ‌ملک قرار دارد. شهر تاريخي قلعه تل، ميراث تاريخي عيلاميان است و در گوشه گوشه مساحت ۸/۶ کيلومتري خود بناهايي از دوران‌هاي مختلف تاريخي را جاي داده است. از عيلاميان و ساسانيان گرفته تا قاجار. *مصاحبه از سايت باغملک نيوز اقتباس شده است*