«شهرسوخته» عامل شهرت جهانی «سیستان و بلوچستان»

ايرنا/ مديرکل ميراث فرهنگي، صنايع دستي و گردشگري سيستان و بلوچستان گفت: شهر سوخته به عنوان يک سايت تاريخي و تنها اثر ثبت شده جهاني سيستان و بلوچستان اهميت ويژه اي در معرفي و شهرت جهاني اين استان دارد. کامبيز مشتاق گوهري در نشست خبري به مناسبت نخستين سالگرد ثبت جهاني شهر سوخته افزود: با توجه به معرفي چهره نه چندان روشن استان در سطح کشور وجود آثار تاريخي مانند شهرسوخته مي تواند به احيا چهره واقعي آن کمک کند. وي با بيان اينکه وجود آثار تاريخي وجه تمايز اين منطقه با ساير نقاط کشور است تصريح کرد: امروزه صنعت گردشگري در حوزه ميراث فرهنگي بيشترين آمار گردشگر را دارد و آثار باستاني و تاريخي نيز بيشتر در کشورهاي کمتر توسعه يافته و در حال توسعه وجود دارد که وجود شهرسوخته و ساير آثار استان زمينه مناسبي را براي رونق صنعت گردشگري در اين استان فراهم مي کند. وي با اشاره به آمادگي سه اثر تاريخي ديگر براي ثبت جهاني در اين استان اظهار داشت: مردم و رسانه ها بايد براي معرفي اين آثار قدم بردارند و اميد است با همکاري تمام سازمان ها اين سه اثر نيز به ثبت جهاني برسند. مديرکل ميراث فرهنگي، صنايع دستي و گردشگري ادامه داد: با توجه به محدود بودن امکانات در شهر سوخته و شرايط زماني مصادف با ماه مبارک رمضان از برگزاري مراسم يک ساله شدن ثبت جهاني شهر سوخته اجتناب شد اما در طول سال برنامه هاي متعددي به مناسبت هاي مختلف در اين مکان برگزار خواهد شد. مشتاق گوهري گفت: يکي از مشکلات بازديدکنندگان شهر سوخته نبود امکانات رفاهي نه تنها در نزديکي شهر سوخته بلکه در سطح منطقه سيستان است که اين امر در حال پيگيري است تا بتوان با اقامت گردشگران در اين منطقه، ساير آثار تاريخي سيستان را نيز به آنان معرفي کرد. مدير پايگاه شهر سوخته نيز در اين نشست گفت: شهرسوخته يک ميراث مادي و فرهنگي است که به دليل نشان دادن اولين تمدن هاي شهرنشيني بشر و نيز توسعه روستانشيني به شهرنشيني ثبت جهاني شده است. اکبر شيرازي با بيان اينکه شهر سوخته هفدهمين اثر ثبت شده جهاني در ايران است ادامه داد: شهر سوخته تنها محوطه تاريخي در ايران است و اين امر نشان دهنده جايگاه ويژه آن در باستان شناسي ايران و جهان است. وي تصريح کرد: اين مکان حدود پنج هزار و 200 سال قبل بوجود آمده و تقريبا چهار هزار سال قبل با جمعيتي نزديک به شش هزار نفر به دليل دور شدن مسير رودخانه هيرمند از آن، از بين رفته است. وي اظهار داشت: فعاليت هاي ما در حوزه جهاني شامل معرفي محوطه شهرسوخته به بازديدکنندگان، حفاظت مرمت و پايش آن و تداوم پژوهش ها و نيز افزايش شناخت شهر سوخته است. شهر سوخته واقع در ۵۶ کيلومتري زابل در شمال استان سيستان و بلوچستان و در حاشيه جاده زابل - زاهدان در ۳۲۰۰ سال قبل از ميلاد پايه گذاري شده و مردم اين شهر در چهار دوره بين سال هاي ۳۲۰۰ تا ۱۸۰۰ قبل از ميلاد در آن سکونت داشته اند. سند يا کتيبه اي که نام واقعي و قديمي اين شهر را مشخص کند هنوز به دست نيامده و به دليل آتش سوزي در دو دوره زماني بين سال هاي 3200 تا 2750 قبل از ميلاد 'شهر سوخته' ناميده مي شود. سيد منصور سيد سجادي سرپرست گروه باستان شناسي شهرسوخته مي گويد: براي نخستين بار در شهر سوخته يک چشم مصنوعي پيدا شد . مطالعات اوليه نشان داده است که چشم چپ زن تنومند مدفون در قبر شماره 6705 مصنوعي بوده است. جنس و ماده اي که چشم مذکور با آن ساخته شده است هنوز به دقت روشن نشده و تشخيص آن به آزمايشهاي بعدي موکول شده است اما به نظر مي رسد که چشم مزبور از جنس قير طبيعي که با نوعي چربي جانوري مخلوط شده ساخته شده است. در روي اين چشم مصنوعي ريز ترين مويرگهاي داخل کره چشم توسط مفتول هاي طلايي به قطر کمتر از نيم ميلي متر طراحي شده اند مردمک چشم در وسط طراحي شده و جز از آن تعدادي خطوط موازي که تقريباً يک لوزي را تشکيل مي دهند در پيرامون مردمک ديده مي شود از دو سوراخ جانبي واقع در دو سوي اين چشم مصنوعي جهت نگهداري و اتصال آن به حدقه چشم استفاده مي شده است . بررسي هاي انسان شناسانه نشانداده که به احتمال بسيار زياد زن مزبور داراي سني بين 25 تا 30 سال بوده و دو رگه (سياه و سفيد) بوده است . خط کش 5 هزار ساله در کاوش هاي انجام گرفته در شهر سوخته يک خط کش ساخته شده از چوب آبنوس کشف شد. دکتر سيد سجادي، درباره خط کش کشف شده گفت: اين خط کش به طول 10 سانتيمتر با دقت نيم ميليمتري و از جنس چوب آبنوس است. کشف خط کش در شهر سوخته سيستان نشانگر اين است که ساکنان اين شهر باستاني داراي پيشرفت هاي زيادي در زمينه علم رياضيات بوده اند. قديمي ترين تخته نرد جهان از گور باستاني موسوم به شماره 761 کهن ترين تخته نرد جهان به همراه 60مهره ي آن در شهر سوخته پيدا شد. اين تخته نرد بسيار قديمي تر از تخته نردي است که در گورستان سلطنتي «اور» در بين النهرين پيدا شده بود. نخستين انيميشن جهان باستان شناسان هنگام کاوش در گوري 5 هزار ساله جامي را پيدا کردند که نقش يک بز همراه با يک درخت روي آن ديده مي شود. آنان پس از بررسي اين شي دريافتند نقش موجود بر آن برخلاف ديگر آثار به دست آمده از محوطه هاي تاريخي شهر سوخته، تکراري هدفمند دارد، به گونه اي که حرکت بز به سوي درخت را نشان مي دهد. هنرمندي که جام سفالين را بوم نقاشي خود قرار داده، توانسته است در 5 حرکت، بزي را طراحي کند که به سمت درخت حرکت و از برگ آن تغذيه مي کند. سرپرست تيم کاوش در شهر سوخته درباره اين کشف گفت: «حرکت بز به سوي درخت و تغذيه او از برگ درختان در 5 حرکت مصور شده است. در اين تصاوير نه تنها بز به سمت درخت حرکت مي کند، بلکه جهش وي و پريدن بز روي برگ درختان کاملا ديده مي شود.» دکتر سيد سجادي درباره منحصر به فرد بودن اين تصاوير در دنياي باستان گفت: تاکنون در دوره هاي پيش از تاريخي چنين تصاويري ديده نشده و ما براي اولين بار به اين تصوير در شهر سوخته برخورد کرده ايم. در بسياري از ظروف، اشکالي را مي بينيم که تنها تکرار شده اند، اما حرکتي در آنها ديده نمي شود. تحقيقات ما نشان داده است که اين نقش، قديمي ترين ايده مردمان باستان براي ارايه «تصوير متحرک» و به تعبير امروزي «انيميشن» است. از ديگر اشياي مهم از ميان هزاران شي يافت شده، مي توان از سفال با امضاي سفال گر بر روي آن، چکش، سوزن، شهرک هاي مسکوني و ساختمان هاي همه گاني هم چون آپارتمان، بذر خربزه، حبوبات، ماهي خشک کرده، برنج، زيره، کوره هاي سفالگري، کوره هاي ذوب فلزات، دکمه، تبر، بندکفش، قلاب، شانه سر، طناب، سبد، گل مو، قاب هاي چوبي، کفش، کمربند و غيره نام برد.