4گوشه دنیا/ پارک «ولکانیا» نمادی از معماری پست‌مدرن

مدآنلاين/ پارک تفريحي «ولکانيا» که توسط «هانس هولين» طراحي شده است، جديدترين نمونه از معماري پست مدرن است که با الهام از دوزخ دانته و بر اساس شکل قنات ساخته شده است. اين پارک زمين‌شناسي نيمه غرق شده در منطقه آتشفشاني «اورن» فرانسه واقع شده و در آن يک آتشفشان مصنوعي مينياتوري و سينماي متحرک زيرزميني طراحي شده است. هولين آموزش خود را در آکادمي هنرهاي زيباي وين در سال 1956 و با شاگردي نزد «لودويگ مايز وندر رو»، «فرانک لويد رايت» و «ريچارد نوترا» از شناخته شده‎ترين طراحان مدرنيست آن زمان به پايان رساند. او بعدها يکي از برترين پيشگامان جنبش پست مدرن شد. فاصله گرفتن هولين از مدرنيست يک‌سال قبل از راه‌اندازي استوديوي شخصي‌اش در سال 1964 و زماني آغاز شد که در بيانيه‌اي شعار اصلي جنبش‌هاي مدرنيستي، يعني «فرم از عملکرد پيروي مي‌کند» را رد کرده و به دنبال معماري تجربه گراتر رفت. او گفت: «فرم از عملکرد پيروي نمي‌کند. فرم بخودي خود ايجاد نمي‌شود. بلکه تصميم يک انسان است که ساختماني را به شکل مکعب، هرم يا کره مي‌سازد.» يک دهه بعد، «چارلز جنکز»، منتقد طراحي توانست هولين را در مقام پيشگام جنبش جديد پست مدرن در ميان صفي از طراحان مانند «روبرت ونتوري»، «چارلز مور» و «آلدو روسي»، معرفي کند. با پيشرفت شغل هولين، پست مدرنيسم از مد خارج شد اما او همچنان به دنبال رسيدن به زيباشناسي به سبک خودش بود. کار روي پارک ولکانيا در اواخر جنبش در سال 1994 آغاز و در سال 2002 مدتها بعد از پايان عمر پست مدرنيسم به اتمام رسيد. به‌ هرحال اين پروژه در واقع توسعه همان واژگان بصري تکان دهنده‌اي بود که هولين و هم عصرهاي او در عرصه معماري خلق کرده بودند. در مرکز اين پارک طرحي متهورانه از يک آتش‌فشان قرار دارد که در حد يک مخروط هندسي ساده شده است. فرم انحنادار اين آتش‌فشان با مواد مذاب منجمدي پوشانده شده است که به بخش داخلي آن نمايي آتش‌گون مي‌دهد و بخش‌هاي زير‌زميني آن هم داراي شبيه‌ساز فوران آتش فشان، ترن هوايي و نمايشگاه است. شکافي که اين مخروط را به دو قسمت تقسيم مي‌کند از تم‌هاي تکراري در آثار هولين است. او معمولا نماي ساختمان‌هايش را با نقص‌هاي عمدي مي‌پوشاند – از جمله مشهورترين اين موارد يک آجر با نوارهاي طلايي است که در نماي ساختمان فروشگاه جواهرات شولين در وين استفاده شده است. «زاها حديد»، معمار شناخته شده معاصر درباره آثار هولين مي‌گويد: «ايده او درباره اين شکاف من را تحت تاثير قرار داده و منجر شد به ايده‌هاي تکه کردن، انفجار و غيره برسم. او واقعا مبتکر اين اصل در زماني بود که معماري با سرعت بالا در حال کشف دوباره خود بود.» حدود 60 درصد از 12 هزار و 500 مترمربع مساحت اين پارک زير زمين و داخل يک شکاف قرار دارد که با جريان مواد مذاب ساخته شده و تنها از روي زمين قابل ديدن است. اين طراحي زيرزميني ريشه در طراحي يک جفت موزه در آلمان دارد – موزه «مونشن گلادباخ» در سال 1982 و موزه «گوگنهايم» در سال 1989 و البته از رمان علمي- تخيلي سفر به اعماق زمين اثر «ژول ورن» و دوزخ اثر «دانته» نيز الهام گرفته شده است. او در يک مصاحبه، يک سال پس از افتتاح پارک گفته بود: «ايده من استفاده از تمي اصيل در مرکز جهان بود و توانستم نيمي از اين برنامه را با استفاده از جريان اين مواد مذاب خلق کنم.» هولين تمرين در سبک پست مدرن را با مجموعه‌اي از پروژه‌هاي کوچک اما تاثيرگذار آغاز کرد. اولين پروژه او يک فروشگاه 14 هزار و 800 متر مربعي در وين بود که يک ورودي از جنس آلومينيوم داشت و چند جايزه طراحي را براي او به همراه داشت. بلافاصله بعد از اين پروژه، هولين اولين پروژه‌اش را در آمريکا و در نيويورک در سال 1969 تکميل کرد. موزه «آبتيبرگ» اولين پروژه بزرگ اين معمار بود که توانست تغييراتي در حجم فعاليت‌هاي او ايجاد کند. هولين دو سال بعد از آن توانست جايزه «پريتزکر»، جايزه فوق‌العاده معماري را از آن خود کند. «کستر راتنبري» و «روبرت بوان» از منتقدان معماري مي‌گويند: «هانس هولين از آن نمونه‌هاي نادر است، معماري که براي او پست مدرنيسم از هر نمايي، کاملا طبيعي است.» اما مجموعه آثار کامل و تشريحي او با نام «همه چيز معماري است» را کاملا مي‌توان بر همين اساس درک کرد.» خانه بحث برانگيز «هاس» در وين با آن نماي آينده‌گراي آينه‌اي و موزه مدرن «کانسپت» در فرانکفورت که به‎خاطر شکل مثلثي‌آنها به نام «تکه‌هاي کيک» شناخته مي‌شوند، از آثار بسيار مهم و جديدتر اين طراح هستند. عناصر ارجاع تاريخي و حتي کمدي در تمامي آثار هولين ديده مي‌‍شود و اين عناصر حتي در قهوه‌ساز شبيه هواپيماي طراحي شده توسط اين طراح براي شرکت «آلسي» نيز ديده مي‌شود. اما همين عناصر بود که از ديد هيات داوران پريتزکر نيز دور نماند و باعث شد هولين بهعنوان اولين معمار اتريشي اين جايزه را در سال 1985 ببرد. اين داوران او را «استاد اين حرفه» و کسي که «با تمام شوخ طبعي به سنت‌هاي جهان جديد و البته جهان قديم تکيه مي‌کند» ناميدند.