روانشناسی/ محبت‌های‌تان را احتکار نکنید

بيتوته/ سخن در اثبات و چند و چون محبّت به فرزند نيست و حتى سخن در حدّ و اندازه آن نيز نيست، زيرا چيزى که ريشه در فطرت انسانى دارد نه نياز به دليلى براى اثبات آن است و نه تعيين حدّ و اندازه ى آن، که فطريات انسانى به گستره ى ظرفيت هر کس قبض و بسط مى يابد، بلکه سخن در نحوه ى ابراز محبّت است که اگر به صورت افراطى و ناصحيح عمل شود، موجب ضعف در اعتماد به نفس کودک مى شود و آثار عميق و ريشه دار آن تا پايان عمر باقى مى ماند و اگر به صورت صحيح و اصولى اعمال شود، موجب رشد و بالندگى کرامت انسانى کودک و تعامل روحى او مى شود. محبت کردن به کودک حبّ به فرزند مانند ديگر امور فطرى، دليلى جز انسانيت انسان ندارد و تا انسان و انسانيّت او باقى است، امور فطرى و ذاتى او نيز باقى مى باشد؛ بنابراين احکام ساير امور فطرى نيز بر اين مسأله هم جارى است. اظهار محبّت و دوستى در رفتار و گفتار: اظهار محبّت در رفتار، بازى، تفريح و شوخى در حدّ شأن کودک، به شرطى که حريم ها شکسته نشود، يکى از ابزار محبّت است، پيامبر رحمت مى فرمايد: کسى که دخترش را خوشحال کند، مثل آن است که بنده اى از فرزندان اسماعيل را آزاد کرده باشد و کسى که پسرى را خوشحال کند، مثل آن است که از ترس خدا گريسته باشد. 1 همچنين يعلى عامرى مى گويد: «همراه رسول خدا ـ صلّى الله عليه وآله وسلّم ـ براى شرکت در يک مهمانى که دعوت شده بوديم، راه مى رفتم، در مسير حرکت، ناگهان حضرت با حسين ـ عليه السّلام ـ که با کودکان بازى مى کرد، برخورد نمود. پيامبر در برابر ديدگان ديگران، به استقبال حسين ـ عليه السّلام ـ رفت، سپس دست هايش را گشود تا او را بگيرد، امّا حسين ـ عليه السّلام ـ به اين جا و آن جا مى گريخت! حضرت هم او را مى خنداند تا اين که پس از مدتى او را گرفت. سپس يک دست را زير چانه اش و دست ديگرش را پشت گردن او قرار داد و دهانش را بر دهان او گذاشت و او را بوسيد.2 بوسيدن فرزند: کودک به ويژه در سنين خردسالى، اظهار محبّت ديگران را از طريق بوسيدن درک مى کند. اين گونه اظهار محبّت طبيعى و فطرى است، علاوه بر آن که براى والدين لذت بخش مى باشد که در روايات هم به آن سفارش شده است. البته بايد در اين امر مسايل بهداشتى به ويژه در ارتباط با نوزادان مورد توجه قرار گيرد. پيامبر گرامى اسلام ـ صلّى الله عليه‏وآله‏وسلّم ـ درباره ى فضيلت بوسيدن فرزند مى فرمايد: کسى که فرزندش را ببوسد، خداوند حسنه اى براى او مى نويسد و کسى که او را خوشحال کند، خداوند او را در روز قيامت خوشحال مى کند. 3 هم چنين امام صادق ـ عليه السّلام ـ در اين باره مى فرمايد: فرزندان خود را زياد ببوسيد، به درستى که براى هر بوسه اى، درجه اى براى شما در بهشت، به اندازه ى مسير پانصد سال خواهد بود. 4 روزى رسول اکرم ـ صلّى الله عليه‏وآله‏وسلّم ـ حسن و حسين ـ عليهماالسّلام ـ را مى بوسيد. اقرع بن حابس که اين صحنه را مى ديد به حضرت عرض کرد: من ده فرزند دارم ولى هرگز حتى يکى از آن ها را نبوسيده ام. حضرت ـ صلّى الله عليه‏وآله‏وسلّم ـ به او فرمود: من چه کنم که خداوند رحمت را از قلب تو برداشته است. 5 همچنين امير مۆمنان ـ عليه السّلام ـ درباره ى بوسيدن فرزندان مى فرمايد: بوسه بر فرزندان رحمت است.6 در آغوش گرفتن فرزند: در آغوش گرفتن و احساس گرمى بدن والدين براى فرزند آرامش بخش است، به ويژه هنگامى که با نوازش و لبخند همراه باشد. پيامبر اکرم ـ صلّى الله عليه‏وآله‏وسلّم ـ در مجلسى نشسته بود. امام حسن و امام حسين ـ عليهماالسّلام ـ به سوى حضرت آمدند. پيامبر به خاطر آنان برخاست، ولى چون آنان کوچک بودند، رسيدنشان به حضرت طول کشيد، پس حضرت به استقبال آنان رفت و آن ها را بر دوش خود سوار کرد و فرمود: چه خوب مرکبى است مرکب شما و چه خوب سوارانى هستيد شما دو نفر. 7 حضرت امير مۆمنان على ـ عليه السّلام ـ بهترين خاطرات دوران کودکى را هنگامى مى داند که در آغوش پيامبر اکرم ـ صلّى الله عليه‏وآله ‏وسلّم ـ قرار گرفته و يا در بستر ايشان آرميده است و اين گونه مى فرمايد: «شما خوب منزلت، قرابت، نزديکى و مقام خاص من را نزد رسول خدا ـ صلّى الله عليه‏وآله‏وسلّم ـ مى دانيد تا به آن جا که من را در دامن خود مى نهاد، در حالى که کودک بودم، من را به سينه اش مى چسباند و من را در رختخواب خود قرار مى داد، من را با بدن خود تماس مى داد، بوى خوش بدنش را به من مى فهماند و غذا را مى جويد و در دهانم قرار مى داد.»8 در آغوش گرفتن کودک هنگام شير دادن و يا غذا خوردن، تأثير بسزايى در رشد جسمى و روحى کودک دارد. داستان سرايى براى کودک والدين مى توانند در هنگام استراحت داستان مناسبى را با شرايط سنى کودک براى او تعريف کنند و يا از کتاب داستان هاى کودکان بخوانند و در اين خواندن ها با حاشيه هاى شيرينى که مى روند مى توانند داستان را جذاب تر و در جهت اهدافى که دارند سوق دهند،هر چند مقوله ى داستان سرايى کودکانه مهارت و تخصص خاص خود را مى طلبد ولى آن چه مهم است آن که کودک در فراز و نشيب داستان، خود را به جاى قهرمان قرار مى دهد و همگام با او در تعامل با ديگران قرار مى گيرد و درباره ديگران قضاوت مى کند و معمولا حق را با قهرمان داستان که همگام با او است مى دهد. بنابراين نبايد کار خوب قهرمان، نتيجه عکس را بدهد و يا داستان به گونه اى ختم شود که ظالم و خطاکار پيروز نهايى ماجرا باشد و در نظر داشته باشيم که ذهن کودک توان تجزيه و تحليل و سعه ى صدر بزرگ ترها را ندارد تا بتواند موفقيت هاى حقيقى را از کاذب و يا چرخه هاى نفاق و دسيسه ها را از دوستان صميمى تفکيک کند. بازى و شوخى بازى و شوخى با کودک به ويژه بازى و شوخى کودکانه، موجب نزديکى والدين به فرزند مى شود. پيامبر گرامى اسلام ـ صلّى الله عليه‏وآله‏وسلّم ـ فرمود: هنگام بازى و شوخى با کودکان به اين نکته بايد توجه نمود که بازى از حدّ کودکانه تجاوز ننمايد، به ويژه حريم و احترام پدر و مادر از بين نرود. 9 امام حسن عسکرى ـ عليه السّلام ـ در اين باره مى فرمايد: جرأت فرزند بر والدينش در کوچکى، او را به عاق شدن در بزرگى دعوت مى کند. 10 جزييات اين مسأله در مباحث قبل گذشت. تحسين و جايزه درباره ى تحسين فرزند و جايزه دادن به او بايد مسايلى مورد توجه قرار گيرد: ** بلافاصله بعد از عمل انجام گيرد و ناگهانى و بدون پيش بينى قبلى باشد تا اثر عمل در ذهن کودک باقى بماند. ** جايزه دادن همراه با تفهيم دليل آن باشد. ** جايزه دادن به کودک گاه گاهى باشد تا در کودک توقّع ايجاد نکند. ** تحسين و جايزه در حد عمل کودک باشد; زيرا زياده از حدّ اثر معکوس دارد. ستايش بيش از استحقاق، چاپلوسى است. 11 ** ارزش مادى و قيمت ريالى جايزه هرگز نبايد براى کودک مطرح شود و آن چه به جايزه ارزش مى دهد انتساب آن به عزيزى است که از دست او جايزه مى گيرد و در نظر داشته باشيم خريد جايزه هاى لوکس و گران قيمت علاوه بر آن که بدآموزى دارد و به کودک روح تفاخر و تکاثر و تجمل پرستى را القا مى کند مشکلات جدّى براى والدين در سال هاى بعد و جايزه هاى بزرگ تر ايجاد مى کند و از سوى ديگر ارزش و زيبايى جايزه هاى مدرسه را که به مراتب ارزش ريالى کمترى دارد در دوران هفت سال ميانى از بين مى برد، پدرى که در دوره ى دبستان از معدل 20 فرزندش ذوق زده شده و دائماً با خريد عروسک هاى گران قيمت و دوچرخه، به استقبال کارنامه درخشان فرزندانش رفته است، در دوره راهنمايى و دبيرستان با مشکلات جدّى در تشويق فرزندش روبرو خواهد شد. پي نوشت ها: 1-وسائل الشيعه،ج21،ص 514 2- مستدرک الوسائل، ج2،ص626 3- کافي، ج6،ص 49 4- وسائل الشيعه،ج21،ص 458 5-بحارالانوار،ج101،ص92 6- بحارالانوار،ج101،ص93 7- بحارالانوار،ج43،ص93 8- بحارالانوار،ج14،ص475 9- من لايحضره الفقيه،ج3،ص483 10- بحارالانوار،ج75،ص374 11- بحارالانوار،ج70،ص295 منابع: موسسه جلوه نور همراه با تغييرات با کانال تلگرامي «آخرين خبر» همراه شويد