ترین ها/ پارک ملی سالوک، متنوع‌ ترین زیستگاه شمال شرق ایران

کجارو/ پارک ملي سالوک در بخش شرقي منطقه حفاظت شده سالوک و در شمال‌غربي اسفراين در خراسان شمالي قرار دارد. شرايط توپوگرافي دشتي و کوهستاني اين منطقه سبب شده است، اين مکان يکي از متنوع‌ترين زيستگاه‌هاي گونه‌هاي وحشي به شمار آيد. منطقه حفاظت شده سالوک با تنوع مطلوبي در گونه‌هاي گياهي و جانوري، پس از شناسايي و معرفي به‌عنوان منطقه حفاظت شده سالوک معرفي و در سال ۱۳۵۷ منطقه امن سالوک انتخاب شد و پس از ۱۳ سال قرق و حفاظت کامل از منطقه که سبب رشد و غناي طبيعي آن شد، در سال ۱۳۸۱ به خاطر ويژگي‌هاي باارزش اکولوژيکي آن به سطح پارک ملي ارتقاء يافت و در حال حاضر نيز با همين نام تحت کنترل و مديريت است. وسعت پارک ملي سالوک ۸۲۳۱ هکتار و وسعت منطقه حفاظت شده سالوک ۱۱۶۷۷ هکتار است. سالوک در شمال‌غربي اسفراين قرار دارد و در اين منطقه دره‌هاي زاري، جوزي و چهار برج جنگل‌هاي پراکنده مشهود است. اين منطقه زيستگاه پرندگان و حيوانات بسياري همچون آهو، قوچ، ميش و جاذبه‌هاي گياهي مانند گلابي و آلوچه وحشي، زرشک، قره‌ميغ، ريخوک، زالزالک، نسترن وحشي، افرا کرکو، گز انجير و گردو است. دره «توي» سالوک با طول حدود ۱۵ کيلومتر داراي ۱۵ چشمه دايمي به صورت نهر است. جغرافياي سالوک پارک‌ملي سالوک در استان خراسان شمالي و ۲۰ کيلومتري اسفراين واقع شده است. اقليم سالوک پارک‌ملي و منطقه حفاظت‌شده سالوک از نظر ژئومورفولوژي به دو واحد کوهستاني و دشت تقسيم مي‌شود. دوسوم وسعت منطقه را مناطق کوهستاني و حدود يک‌سوم آن را دشت فرا گرفته است. اختلاف ارتفاع بين پست‌ترين نقطه منطقه در دشت جنوبي (۱۲۱۰متر) و مرتفع‌ترين نقطه در کوهستان‌هاي جنوب (۲۷۲۰ متر) به حدود ۱۵۱۰ متر مي‌رسد و اين اختلاف ارتفاع اکوسيستم‌هاي متنوعي را در اين منطقه ايجاد کرده که به تبع آن بر تنوع زيستي منطقه افزوده شده است. منابع آب پارک ملي و منطقه حفاظت شده سالوک از نظر منابع آب نسبتا غني بوده و علاوه بر تعداد زيادي چشمه در سطح منطقه بعضي از دره‌ها از جرياني ثابت در طي سال برخوردارند. منابع تامين آب اين جريانات اکثرا از ارتفاعات شمالي منطقه است که با جهت جنوبي به ناحيه دشت وارد شده و در آبرفت‌هاي دشت فرو مي‌روند. پوشش گياهي پارک ملي و منطقه حفاظت شده سالوک از نظر پوشش گياهي بسيار متنوع است. گونه گياهي غالب سالوک درمنه است که به صورت درمنه دشتي در قسمت جنوبي و درمنه کوهي در کوهستان‌هاي منطقه مشاهده مي‌شود. پس از درمنه گونه گياهي غالب ديگر منطقه کلاه ميرحسن و گون هستند که اين دو گونه گياه عمدتا در کوهستان‌هاي شمالي منطقه مشاهده مي‌شوند. در برخي از دره‌هاي منطقه از جمله دره توي، زاري، دره جوزي و دره چهار برج، جنگل‌هاي پراکنده مشاهده مي‌شود. در اين جنگل‌ها درخت غالب ارس است که در گذشته‌هاي دور به صورت جنگل‌هاي انبوه در منطقه وجود داشته است. پس از ارس، زالزالک، زرشک و نسترن وحشي جزو درختچه‌هاي جنگلي منطقه محسوب مي‌شوند. مطالعه آثار به جاي مانده در سالوک حاکي از اين است که در ابتدا منطقه داراي جنگل‌هاي انبوه از نوع ارس بوده و با تخريب جنگل‌هاي ارس، درختان زالزالک جايگزين آن شده است. با تخريب زالزالک‌ها، درختچه‌هاي نسترن وحشي و زرشک و با تخريب بوته‌هاي زرشک و نسترن وحشي، گون و کلاه ميرحسن و با تخريب گون و کلاه ميرحسن درمنه جايگزين آنها شده است. علت اصلي تخريب جنگل‌هاي منطقه در گذشته الگوي ساختمان‌سازي در روستاهاي اطراف منطقه، مصارف سوخت و چراي دام بوده است. از جمله گياهان سمي مي‌توان تلخه، افدرا، فرفيون، گل راعي و زنبق کوهي را نام برد. از نظر تعداد، گونه زرشک با حدود ۶۵۰,۰۰۰ اصله، ارس با حدود ۵۰۰,۵۵۱ اصله و شير خشت با حدود ۳۲۵,۰۰۰ بيشترين تراکم گياهي را دارند. گونه‌هاي شاخص جانوري بيش از يکصد گونه جانوري در پارک‌ملي و منطقه حفاظت شده سالوک شناسايي شده است. پستانداران قوچ و ميش اوريال با جمعيت نسبتا زياد، آهو، کل وبز، پلنگ، گربه وحشي و سمور از گونه‌هاي کمياب منطقه به حساب مي‌آيند. محدوده پارک‌ملي نسبت به منطقه حفاظت شده سالوک به دليل امنيت از جمعيت جانوري بيشتري برخوردار است. هر چه از محدوده پارک‌ملي دور شويم، تعداد جانوران منطقه کمتر مي‌شوند. خرس در گذشته نه چندان دور که هنوز پوشش جنگلي انبوه منطقه دستخوش تخريب قرار نگرفته بوده است از حيوانات اين ناحيه بوده، ولي در حال حاضر اگر چه گزارش‌هاي تأييد نشده‌اي مبني بر مشاهده آثار خرس در منطقه وجود دارد، نمي‌توان به طور قاطع از حضور اين حيوان در منطقه صحبت کرد. گرازهاي وحشي در کوهستان‌هاي شمالي از ريشه بوته‌ها و درختچه‌هاي منطقه استفاده مي‌کنند. اين گرازها مکان ثابتي نداشته و گاهي تا مسافت‌هاي طولاني محل زندگي خود را تغيير مي‌دهند. گرگ، شغال و روباه از حيواناتي هستند که در تمامي سالوک مشاهده مي‌شوند، در حالي که کفتارها فقط در تپه ماهورهاي جنوبي منطقه ديده مي‌شوند. پارک‌ملي و منطقه حفاظت‌شده سالوک مهم‌ترين زيستگاه آهو در خراسان شمالي به شمار مي‌رود، به نحوي که ۷۰ درصد کل جمعيت آهوهاي خراسان شمالي در اين منطقه زندگي مي‌کنند. آهوها اکثرا در درمنه زارهاب دشت جنوب منطقه سالوک مشاهده مي‌شوند. جمعيت آهو در اين منطقه حدود ۲۰۰ راس است. خارپشت ايراني، خارپشت بياباني، سنجاب‌، همستر خاکستري، دوپاي خراساني، تشي، خرگوش، شغال، روباه، راسو و سمور از ديگر پستانداران سالوک به شمار مي‌روند. پرندگان منطقه سالوک به دليل برخورداري از نوع اکوسيستم کوهستاني و دشتي زيستگاه بسيار مناسبي براي انواع پرندگان به شمار مي‌رود. پرندگان سالوک عبارتند از: پيغوي کوچک، سنقر سفيد، سارگپه پابلند، سارگپه معمولي، کوکر شکم سياه، کوکر شکم سفيد، کوکر گندمي، کبوتر چاهي، قمري معمولي، دودوک، شب‌گرد معمولي، باد خورک کوچک، باد خورک معمولي، باد خورک کوهي، زنبورخور معمولي، زنبورخور گلوآبي، سبزقبا، هدهد، چلچله بياباني، پرستو، چکاوک سنگلاخ، چکاوک سردم سياه، چکاوک هدهد، دم جنبانک زرد، دم جنبانک ابلق، سنگ چشم دم سرخ، سار، زاغي، کلاغ سياه، غراب، چک، چکچک پشت سفيد، طرقه بنفش، توکاي سياه، کمرکلي بزرگ، سسک ابروسفيد، سسک تالابي معمولي، سسک جنبان، مگس گيرخالدار، گنجشک خاکي، گنجشک کوهي، سهره جنگلي، سهره معمولي، زردپره مزرعه، زرد پره گونه سفيد و… تعارضات و تهديدات منطقه دام اهلي يکي از مخرب‌ترين موارد تخريب مراتع و مناطق است. متاسفانه دام بسيار بيشتر از ظرفيت قابل تحمل مرتع وارد چراگاه مي‌شود که اين عامل پيامدهايي مثل کوبيده شدن و کاهش نفوذپذيري خاک، توقف رشد و توليد مثل و نهايتا عاري شدن خاک از پوشش گياهي را در بر دارد. علاوه بر آن حضور دام به تبع آن انسان و سگ امنيت را از وحوش گرفته، علاوه بر خسارت مستقيم، حيات وحش را با استرس مواجه مي‌کند که نهايتا منجر به کاهش توليد مثل گونه‌هاي جانوري مي‌شود. تامين سوخت و تبديل به ذغال از عوامل عمده نابودي جنگل‌هاي منطقه است، به گونه‌اي که امروز از آن همه جنگل‌هاي انبوه جوامع پراکنده‌اي بيش نمانده است. قلعه سالوک يا سعلوک بناي تاريخي قلعه صعلوک (به احتمال قوي معرب سالوک ) دژي استوار بر جبهه جنوبي ارتفاعات سالوک است که که قدمت آن به قرون ۶-۷ هجري مي‌رسد و در متون تاريخي مختلف از آن ياد شده است. اين قلعه بر فراز يک صخره منفرد با ديواره‌هاي پرتگاهي ساخته شده که تسخير آن را بسيار دشوار ساخته است. در داخل قلعه بقاياي تاسيسات مختلف مانند انبار آذوقه و غلات، حمام، آسياب، زندان و محل سکونت فرمانده قلعه و افراد ديگر وجود دارد که روي هم رفته مساحت قلعه را به بيش از يک هکتار مي‌رساند. قلعه صعلوک از نظر وسعت و موقعيت بسيار صعب‌العبور و يکي از برجسته‌ترين قلاع نظامي دوره اسلامي در شمال خراسان است. با کانال تلگرامي «آخرين خبر» همراه شويد