تقویم تاریخ/ زادروز «آندری توپولف» طراح و مخترع هواپیماهای توپولف

کجارو/ امروز زادروز «آندري توپولف» طراح و مخترع هواپيماهاي توپولف است. «آندري توپولف» طراح و مخترع بيش از يکصد نوع هواپيما دهم نوامبر سال ۱۸۸۸ ميلادي در روسيه به دنيا آمد. آندري توپولف ششمين فرزند از هفت فرزند والدينش بود. آندري در سال ۱۹۰۸ در دو دانشگاه روسيه پذيرفته شد؛ مدرسه عالي فني مسکو و انستيتوي مهندسين راه آهن. توپولوف به مدرسه عالي فني مسکو پيوست و در سال ۱۹۰۹ مطالعه آيروديناميک را زيرنظر ژوکوفسکي، از پيشگامان پرواز روسيه، آغاز کرد. در همين دوران بود که آندري يکي از اولين تونل‌هاي باد جهان و اولين تونل باد روسيه را براي آزمايشگاه مدرسه عالي فني ساخت. در سال ۱۹۱۱ توپولوف به انقلابيون پيوست و اندکي بعد دستگير شد. توپولوف به زادگاهش بازگردانده شد و تا سال ۱۹۱۴ اجازه نيافت که به محيط علمي بازگردد. آندري در سال ۱۹۱۸ به عنوان مهندس مکانيک و با پايان نامه‌اي درباره هواپيماهاي آب‌نشين فارغ‌التحصيل شد. در دهه بيست توپولوف در همان دانشگاهي که علم پرواز را آموخته بود به آموزش آيروديناميک مشغول شد. معروف‌ترين هواپيماهايي که توپولف طراحي کرد توپولف‌هاي ۱۳۴ و ۱۵۴ (TU) هستند. وي با ساختن بمب‌افکن دورپرواز توپولف-۹۵ که قادر بود کره زمين را دور بزند شهرت جهاني يافت. بسياري از کشورها ازجمله انگلستان و آمريکا، صرف نظر از کمونيست بودن توپولف، به او عنوان عضو افتخاري آکادمي‌هاي علوم خود را دادند. تاريخچه شرکت توپولف توپولف يک شرکت روسي است که در سال ۱۹۲۲ توسط آندري توپولف بنيان گذاشته شد و در صنايع دفاعي و هوافضا فعاليت دارد. توپولف در سال ۲۰۰۶ به دستور «ولاديمر پوتين» رئيس‌جمهور روسيه به همراه شرکت‌هاي ايليوشين، سوخو، ميگ، يوکاوليو، ايرکات، تاپو و بريف در يک‌ديگر ادغام و يونايتد ايرکرفت کورپوريشن را بوجود آوردند. از توليدات فعلي يونايتد ايرکرفت مي‌توان به: ميگ-۳۵، سوخو-۳۵، ايليوشين ايل-۷۶، توپولف-۲۰۴، ايليوشين-۹۶، سوخو سوپرجت ۱۰۰، آنتونوف-۱۴۸ و ياک-۱۳۰ اشاره کرد. در سال ۱۹۲۹ تلاش‌هاي توپولوف به بنيانگذاري «انستيتو مرکزي آيروديناميک و هيدروديناميک» انجاميد. وظيفه دفتر طراحي مرکزي اين سازمان تهيه طرح‌هايي براي ساخت بمب‌افکن‌ها و هواپيماهاي تجاري بود. توپولوف به طرح‌هاي تمام فلزي يونکرس، پيشگام هوانورديآلماني، علاقمند بود و سعي داشت تا راه او را ادامه دهد. در همين دوران بود که توپولف خلاقيت خود را به نمايش گذاشت و در سال ۱۹۲۶، توپولف تي بي-۳ اولين بمب‌افکن سنگين ۴ موتوره جهان را که هيچ ستون نگهدارنده‌اي براي بالهايش نداشت، طراحي کرد. طراحي اين هواپيما تا سال ۱۹۲۹ طول کشيد. اين هواپيما توانست ۴ رکورد پروازي را در آن زمان بکشند و با اينکه در زمان جنگ جهاني دوم يک هواپيماي منسوخ و کهنه بود باز هم به صورتي گسترده در نقش بمب‌افکن يا هواپيماي باري بکار گرفته شد. در تابستان ۱۹۴۱ در حدود ۲۵ درصد بمب‌افکن‌هاي ارتش سرخ را اين هواپيما تشکيل مي‌داد. کيفيت توپولف تي بي-۳ به اندازه‌اي خوب بود که آلمانيها هواپيماهاي غنيمت گرفته شده از چکسلواکي و روسيه را در لوفت وافه به خدمت گرفتند. دهه ۳۰ براي توپولف با ساخت پرتعدادترين بمب‌افکن ساخته شده در اواخر دهه سي و اولين هواپيماي مدرني که به تعداد زياد در شوروي ساخته شد آغاز شد. بمب‌افکن توپولف-اس.بي اولين پروازش را در سال ۱۹۳۴ انجام داد و بسياري از آنها در اسپانيا، چين، مغولستان، فنلاند و همچنين در برابر آلمان جنگيدند. زماني که شعله‌هاي جنگ جهاني دوم به شوروي کشيده شدند، اين بمب‌افکن‌ها ۹۴ درصد استعداد ناوگان بمب‌افکن‌هاي ارتش سرخ را تشکيل مي‌داد. نمونه‌هاي غيرنظامي توپولف-اس.بي سال‌ها در خطوط هوايي بلوک شرق پرواز مي‌کردند. با گسترش دفاتر طراحي هواپيما در کشور شوراها آندري تصميم گرفت تا يک دفتر طراحي براي خود تأسيس کند. به هر حال تأسيس اين دفتر براي توپولوف خوش‌يمن نبود چرا که در سال ۱۹۳۷ توسط سازمان امنيت استالين به جرم فعاليتهاي فاشيستي دستگيرشد و به زندان افتاد. دو سال بعد سرويس امنيتي در يکي از آزمايشگاه‌هاي مخفي خود در نزديکي مسکو تعدادي از دانشمندان و طراحان هواپيما را سازمان‌دهي کرد و آندري نيز به نزد آنان فرستاده شد. عاقبت در سال ۱۹۴۰ توپولوف محاکمه و به ده سال زندان محکوم شد. بمب‌افکن موفق توپولف-۲ از خروجي‌هاي اين آزمايشگاه مخفي بود. توپولف-۲ سريع‌ترين، قدرتمندترين و بهترين بمب‌افکن متوسط در جهان در تمامي دوران جنگ جهاني دوم بود. در سال ۱۹۴۴ ستاره بخت توپولوف طلوع کرد و درخشان‌تر از پيش شد. در دوران جنگ جهاني دوم آمريکا دست به ساخت بمب‌افکن‌هاي دورپرواز زيادي زده بود که بمب افکن بي-۲۹ بهترين آنها به حساب مي‌آمد. اين بمب‌افکن در چنان ارتفاعي پرواز مي‌کرد که رهگيري آن تقريبا براي تمامي جنگنده‌هاي آن دوران دور از دسترس بود و برد آن به اندازه‌اي بود که هيچ هواپيماي اسکورتي نمي‌توانست آن را تا مقصد همراهي کند. روس‌ها بارها از آمريکا درخواست کردند که تعدادي از اين بمب‌افکن‌ها را در اختيارشان بگذارد اما سياستمداران آمريکايي هميشه از اين امر طفره مي‌رفتند. در انتهاي جنگ، ۳ فروند بي-۲۹ که توسط آتش‌بارهاي ضدهوايي ژاپني آسيب ديده بودند مجبور به فرود اضطراري در خاک شوروي شدند و به چنگ روس‌ها افتادند. اين هواپيماها به عنوان مواد آزمايشي به دست توپولوف سپرده شدند و توپولف آزاد شد تا بر روي يک پروژه دفاعي مهم کار کند. کار مهندسي معکوس بي-۲۹ با موفقيت همراه شد و در سال ۱۹۴۷ بمب‌افکن‌هاي توپولف-۴ به همراه خدمه کاملا آموزش ديده در خدمت نيروي هوايي ارتش سرخ بودند. در زمان آغاز دهه ۵۰، توپولف-۴ تنها بمب‌افکن دورپرواز شوروي بود. در سال ۱۹۵۰، توپولف طراحي يک بمب‌افکن استراتژيک با پيشرانه جت را آغاز کرد. اين هواپيما در سال ۱۹۵۴ با نام توپولف-۱۶ به نيروي هوايي ارتش سرخ پيوست. توپولف-۱۶ مي‌توانست يک بمب ۹۰۰۰ کيلوگرمي را تا فاصله ۴۸۰۰ کيلومتر حمل کند. موشک‌هاي کروز اوليه روس‌ها توسط همين هواپيما شليک شدند. بعدها انواع مختلف توپولف-۱۶ در نقش‌هاي هواپيماي شناسايي، جنگ الکترونيک، سوخترسان، گشت دريايي و... بکار گرفته شدند. چين امتياز ساخت توپولف-۱۶ را در کشور خود به دست آورد. اولين بمب اتمي چين توسط توپولف-۱۶ پرتاب شد و پس از ۵۰ سال هنوز هم اين هواپيماها در خدمت نيروي هوايي آن کشور هستند. در سال ۱۹۵۵ و پس از اعاده حيثيت، توپولف کار بر روي يک بمب‌افکن بي‌همتا را آغاز کرد. توپولف-۹۵ اولين هواپيماي بمب‌افکن استراتژيک جهان بود که از موتورهاي جت ملخي استفاده مي‌کرد. توپوف-۹۵ سريع‌ترين هواپيماي جت ملخي عملياتي جهان است. بر اساس طرح توپولف-۹۵ هواپيماهاي ديگري چون هواپيماي گشت دريايي توپولف-۱۴۲، آواکس توپولف-۱۲۶ و هواپيماي مسافربري توپولف-۱۱۴ ساخته شد. توپولف-۹۵ از عناصر کليدي دوران جنگ سرد بود. توپولف-۹۵ در سال ۱۹۶۱ به اين افتخار دست پيداکرد که قوي‌ترين بمب هسته‌اي جهان يعني بمب تزار را پرتاب کند. در همان زمان بود که توپولف به پيروزي ديگري دست يافت. توپولف-۱۰۴ دومين هواپيماي جت مسافربري جهان و اولين جت مسافربري دنياي شرق بود. اين طرح درخشان بر اساس بمب افکن موفق توپولف-۱۶ ساخته شد و از آن روز به بعد توپولف توانست براي خود در صنعت هواپيماهاي تجاري جايي بازکند. ساخت هواپيماهاي باري و مسافربري توپولف با هواپيماهاي ديگري دنبال شد. همزمان با ساخت توپولف-۹۵، آندري يک طرح انقلابي ديگر را روکرد؛ بمب افکن مافوق صوت توپولف-۲۲ با بال‌هاي متغير. اما توپولف-۲۲ علي‌رغم پيشرفت‌هاي فني آنقدر مشکلات داشت که هيچگاه توسط روس‌ها جدي گرفته نشد. اين هواپيما تا کنون بيش از ۷۰ سقوط داشته است و تصور مي رود که توسط روس‌ها از سرويس خارج شده باشد. هر چند که پرستيژ توپولف-۱۴۴ تا مدتها آندره را در کانون توجه قرار داده بود، اما اندک اندک شرکت ايلوشين جايگاه توپولف را در ساخت هواپيماهاي ترابري و مسافربري گرفت. دوستانش آندره را فردي بذله‌گو اما زودرنج و تندخو مي‌شناختند که با کله شقي و انرژي بي‌پايان بر روي راه حل‌هاي سريع و کافي تا روش‌هاي گران‌قيمت مدرسه‌اي بيشتر پافشاري مي‌کرد. روش کاري او آن بود که يک هواپيما را به سرعت وارد خدمت مي‌کرد و سپس مراحل بي‌پايان عيب‌يابي طراحي «سريع و کثيف» اوليه را آغاز مي‌کرد. رقبايش در صنعت هوانوردي او را حريفي غرغرو و نابخشودني مي‌شناختند. توپولوف در طي سال‌هاي کاري خود در طراحي بيش از ۱۰۰ فروند هواپيماي جنگي و مسافربري درگير بود و هواپيماهاي ساخت او توانستند ۷۸ رکورد پروازي را جابجا کنند. توپولوف به صورت افتخاري عضو جامعه سلطنتي هوانوردي بريتانيا و انستيتو آمريکايي هوانوردان و فضانوردان بود و ۳ بار به عنوان کارگر قهرمان سوسياليست رسيد. سرانجام توپولف در ۲۳ دسامبر ۱۹۷۲ درگذشت و پس از مرگ در مسکو به خاک سپرده شد. پسر او که در علوم تکنولوژي دکترا دارد کار پدر را دنبال کرده و از طراحان معروف هواپيما در جهان بشمار مي‌رود. وي که جاي پدر را در صنايع هواپيماسازي روسيه گرفته است طراح جت مافوق سرعت صوت توپولف ۱۴۴ است. توپولف در ايران استفاده از هواپيماي توپولف ۱۵۴ در خطوط هواپيمايي ايران رايج بود. اما پس از چندين حادثه براي هواپيماهاي توپولوف سرانجام در ۱ اسفند ۱۳۸۸ طي بخشنامه‌اي استفاده از هواپيماهاي توپولوف در خطوط هوايي ايران ممنوع اعلام شد. مهم‌ترين عامل ممنوعيت استفاده از توپولوف ۱۵۴ در ايران پرواز شماره ۷۹۰۸ هواپيمايي کاسپين در ظهر روز چهارشنبه ۲۴ تير ۱۳۸۸ بود که در جريان اين پرواز يک فروند هواپيماي مسافربري از نوع توپولف تي يو-۱۵۴ متعلق به شرکت هواپيمايي کاسپين که عازم ارمنستان بود دقايقي پس از بلند شدن از فرودگاه امام خميني تهران در ۱۲ کيلومتري جنوب قزوين بين منطقه فارسيان و جنت آباد در بخش مرکزي قزوين سقوط کرد که منجر به کشته شدن تمامي ۱۶۹ سرنشين (مسافر و خدمه) اين هواپيما شد. در همين روز: سالروز گشايش آبراه درياي سرخ به رود نيل که به تصميم داريوش بزرگ ساخته شد. (۵۱۸ پيش از ميلاد) ۱۷۷۵ - نيروي تفنگداران دريايي ايالات متحده آمريکا تاسيس شد. ۱۹۴۲ - در جريان جنگ جهاني دوم، شهر کازابلانکا به دست نيروهاي متفقين افتاد. ۱۹۵۶ - تاسيس پليس صلح بين‌الملل روز جهاني علم با کانال تلگرامي «آخرين خبر» همراه شويد