تقویم تاریخ/ تاج گذاری نادرشاه افشار

کجارو/ نادرشاه افشار در ۸ مارس سال ۱۷۳۶ ميلادي در قلعه چوروس واقع در دشت مغان تاج‌گذاري کرد. نادر شاه افشار در دوشنبه ۲ آذر سال ۱۰۶۷ شمسي در ايل افشار در «درگز» خراسان به دنيا آمد. افشار يا اوشار يکي از ايل‌هاي بزرگ و ترک‌تبار خراسان است که در زمان شاه اسماعيل صفوي همراه با شش ايل بزرگ از آناتولي عثماني به ايران آمدند و پايه‌هاي سلسله صفوي را بنياد گذاردند. نام اصلي او «نادر قلي» بود و بنا به يک روايت غيرمستند، هنگامي که هنوز به ۱۸ سالگي نرسيده بود همراه با مادرش در يکي از يورش‌هاي ازبک‌هاي خوارزم به اسارت آنها درآمد. او بعد از مدت کوتاهي از اسارت گريخت و به خراسان برگشت و در خدمت حکمران ابيورد، «باباعلي بيگ» بود. او گروه کوچکي را به دور خود جمع کرد و بعد از کنترل چند ناحيه خراسان، خود را «نادر قلي بيگ» ناميد. در اين هنگام افغان‌ها به رهبري «محمود افغان»، اصفهان را تصرف کرده و شاه سلطان حسين صفوي را به قتل رسانده بودند. با سقوط اصفهان و قتل شاه سلطان حسين، پسر او به نام شاه تهماسب دوم صفوي که از اصفهان به قزوين گريخته بود، خود را در ۱۱۳۵ قمري پادشاه ايران خواند، ولي حکام نواحي گوناگون کشور حاضر به اطاعت از او نشدند «محمود افغان» نيز که تنها بر اصفهان و نواحي اطراف آن حکومت مي‌کرد، کمي بعد به‌دست پسر عمويش به‌نام اشرف افغان در ۱۱۳۷ قمري به قتل رسيد. هم‌زمان با اين اوضاع، نادر که از ميزان نفوذ خاندان صفوي در ميان مردم آگاه بود، به شاه تهماسب دوم پيوست و در ۱۱۳۹ق سردار سپاه او شد. سپس خراسان را به تصرف خود درآورد. مالک بزرگ ملک محمود سيستاني (حاکم سيستان) تا حدي مانع قدرت‌گيري نادر شد، ولي نادر در سال ۱۱۳۷ قمري پشتيباني شاه طهماسب دوم صفوي و فتحعلي‌خان قاجار را جلب کرد و توانست «ملک محمود» را شکست دهد و حاکميت شاه ايران را در خراسان برپا کند. شاه تهماسب نيز، نادر قلي را والي خود در خراسان اعلام کرد و پس از آن نادر نام خود را به «طهماسب قلي» تغيير داد. سال بعد، او پس از سرکوب چند ايل ترک و کرد، به حکمراني کامل خراسان رسيد. وي پس از آن، براي به‌قدرت رساندن شاه تهماسب با افغان‌ها وارد جنگ شد. در ۱۷۲۹ رئيس افغان‌ها يعني «اشرف افغان» را در مهماندوست در نزديکي دامغان و سپس در «مورچه خورت» اصفهان و براي بار سوم در زرقان فارس شکست داد. او سپس در تعقيب اشرف، افغانستان را مورد تاخت و تاز قرار داد و قبايل اين ديار را مطيع خود کرد. بدين ترتيب پس از هفت سال شورش افغان‌ها در ۱۱۴۲ قمري به پايان مي‌رسد. نادر سپس با دشمنان خارجي وارد جنگ مي‌شود و روس‌ها را از شمال ايران مي‌راند، اما در زمان جنگ با عثماني‌ها که غرب ايران را در اشغال داشتند، متوجه شورشي در شرق ايران شده و جنگ را نيمه کاره رها کرده و به آن سامان مي‌رود. شاه تهماسب صفوي با توجه به قدرت و شهرت روزافزون نادر و به قصد اظهار وجود، دنباله جنگ وي را با عثمانيان به قصد بازپس‌گيري ايروان مي‌گيرد، ولي به سختي شکست مي‌خورد.نادر تا پايان ۱۷۳۵، احساس مي‌کرد که از طريق يک رشته پيروزي‌ها اعتبار کافي کسب کرده و وضعيت نظامي را به حد کافي تثبيت کرده که خود بر تخت جلوس کند. او در فوريه سال ۱۷۳۶ ميلادي، رهبران ايلي و کدخدايان روستاهاي قلمروي صفوي را در اقامتگاه بزرگي در دشت مغان جمع کرد. او از مجمع درخواست کرد او يا يکي از صفويان را براي حکومت بر کشور برگزينند. محل تاج گذاري نادرشاه پس از چندين روز جلسه، مجمع نادر را شاه مشروع اعلام کرد. شاه تازه منصوب، براي به رسميت‌شناسي تأييد حاضرين سخنراني کرد. او اعلام کرد که پس از جلوس بر تخت شاهي، اتباعش رسوم مذهبي خاصي که شاه اسماعيل اول برجاي گذاشته بود و ايران را دچار بي‌نظمي کرده بود، رها خواهند کرد. نادر فرمان داد که شيعه اثني عشري به افتخار امام ششم جعفر صادق که مرجع اصلي آن شناخته مي‌شد، به عنوان مذهب جعفري شناخته شود. نادر درخواست کرد که اين مذهب دقيقاً همچون مذاهب سنتي چهارگانه اسلام سني تلقي شود. همه حاضران در مغان لازم بود سندي مبني بر توافق با نظرات نادر را امضا کنند. نادر درست پيش از تاجگذاري در ۸ مارس ۱۷۳۶، پنج شرط براي صلح با امپراتوري عثماني مشخص کرد که در ده سال بعد آن بيشترشان را مطالبه کرد. يکي از اولين اقدامات او به عنوان شاه مرسوم سازي يک کلاه چهار گوشه که به کلاه نادري مشهور شد به عنوان جايگزين عمامه قزلباش که دوازده تکه سه گوش داشت. او اندکي پس از تاجگذاري سفيري به عثماني فرستاد که حامل نامه‌هايي بود که در آن او مفهوم مذهب جعفري خود را توضيح داد و ريشه‌هاي مشترک ترکمني خود با عثماني‌ها را به عنوان مبنايي براي توسعه روابط نزديک‌تر يادآوري کرد. نادر شاه در اواخر عمر تغيير اخلاق داد و پسر خود «رضاقلي ميرزا» را کور کرد. سپس از کار خود پشيمان شد و برخي از اطرافيان خود را که در اين کار آنها را مقصر مي‌دانست، کشت. در سال ۱۷۴۳، نيروهاي نادرشاه از راهبان صومعه ايلياي در حومه شهر موصل خواستند تا به اسلام روي بياورند که پس از امتناع راهبان، نزديک به ۱۵۰ نفر آن‌ها را قتل‌عام کردند. نادر براي تأمين هزينه جنگ‌هاي خود مجبور بود تا ماليات‌هاي گزافي از مردم بگيرد، به همين دليل شورش‌هايي در جاي‌جاي کشور روي مي‌داد. زماني که نادر براي رفع يکي از اين شورش‌ها به خراسان رفته بود، جمعي از سردارانش به رهبري علي قلي خان شبانه به چادر وي حمله کردند و اور ا به قتل رساندند پس از مرگ نادر شاه، بسياري از فرزندان و خاندان وي توسط برادرزاده نادر، عادل‌شاه کشته شدند. علي قلي خان به حدي کينه قطع نسل نادر را به دل بسته بود که زنان نادر را که آبستن بودند هم کشت و از تمام اينان فقط فرزندش شاهرخ را زنده نگهداشت، چون وي از طرف مادر از صفويان بود و گفته‌اند از ابقاي او منظورش اين بود که شايد روزي مردم ايران خواستند که پادشاهي از نژاد صفوي داشته باشند. نادر شاه در هنگام زنده بودن خود دستور ساخت آرامگاهي کوچک در بالا خيابان مشهد داد. اين آرامگاه کوچک در سال ۱۱۴۵ هجري قمري در کنار چهارباغ شاهي و روبروي حرم امام رضا از خشت و گل ساخته شد. قوام‌السلطنه در اواخر عهد قاجار (۱۲۹۶ خورشيدي) در محل يکي از مقابر ويران شده نادري، آرامگاه تازه‌اي براي وي ساخت و استخوانهاي او را از تهران به مقبره مزبور حمل کردند. ساختمان جديد که در محل فعلي آرامگاه وي قرار داشت مدتي بر پا بود تا اين که انجمن آثار ملي ايران در سال ۱۳۳۵ خورشيدي درصدد برآمد آرامگاهي مناسب شأن نادرشاه براي وي در همان محل مقبره ساخته قوام‌السلطنه ساخته شود. اين کار از سال ۱۳۳۶ شروع و در سال ۱۳۴۲ به پايان رسيد. به يادبود نادرشاه افشار، در سال ۱۳۴۲ خورشيدي آرامگاه نادرشاه در مجموعه باغ موزه نادري در شهر مشهد توسط «هوشنگ سيحون» طراحي و ساخته شده است. ساختمان آرامگاه نادر شاه از قسمت مياني که جايگاه خاکسپاري نادرشاه است و دو تالار موزه تشکيل شده است که يکي از آنها موزه اسلحه دوره‌هاي مختلف تاريخ ايران و ديگري موزه اسلحه و آثار مربوط به دوران نادرشاه را نمايش مي‌دهد. ساختمان جديد آرامگاه نادر شاه افشار در تاريخ ۱۲ فرودين ماه سال ۱۳۴۲ با حضور محمد رضا پهلوي به همت انجمن آثار ملي ايران در باغ نادري بازگشايي شد. شمشير جواهرنشان نادر بخش کوچکي از جواهرات نادر، اکنون قسمتي از جواهرات بانک مرکزي ايران است. در زماني که صفويان با شورش افغان‌ها از هم پاشيده بودند و کشور مورد تجاوز دشمنان داخلي و خارجي بود، عثماني‌ها از غرب و روس‌ها از شمال و اعراب از جنوب و ترکمانان از شرق به تاخت و تاز و قتل و غارت مشغول بودند، نادر وضعيت حاکميت ايران را سامان داد. در عهد نادر دشمنان و متجاوزان به کشور توسط وي سرکوب شدند و کشور اندکي از قدرت گذشته خويش را در حفاظت از مرزها و اعمال قدرت يک حکومت مقتدر مرکزي بر تمام وطن، بازيافت. ترکمانان و ازبکان به ماوراءالنهر عقب‌نشيني کردند. بناهايي که به دستور نادر در خراسان بنا شده‌اند، نظير کلات نادري و کاخ خورشيد از آثار مهم بازمانده از اين دوران هستند. در عهد او به سپاه و تأمين نيرو بسيار توجه مي‌شد. نادر اقوام ايراني را متحد و منسجم در زير پرچم ايران درآورد و بار ديگر ايران قدرتمندترين کشور آسيا شد. شهرهاي ايران در دوره نادر به شرح زير بودند: آذربايجان، افغانستان، بلوچستان (پاکستان)، ترکمنستان، گرجستان، داغستان، بحرين، قطر، کشمير و غيره. نادر از فرمانرواياني بود که براي آخرين بار ايران را به محدوده طبيعي فلات ايران رسانيد و با تدارک کشتي‌هاي عظيم جنگي، کوشيد تا استيلاي حقوق تاريخي کشور را بر آب‌هاي شمال و جنوب تثبيت کند. نادر شاه در سال ۱۷۴۲ ميلادي «جان التون» دريانورد بريتانيايي مقيم سن پترزبورگ را به رغم کارشکني روس‌ها و انگليسي‌ها براي ساختن کشتي جنگي به خدمت گرفت. التون در ژانويه سال ۱۷۴۳ ميلادي با سمت درياسالاري به رياست کشتي‌سازي ايران منصوب و به «جمال بيگ» ملقب شد. با وجود تمامي دشواري‌هاي اجرايي و سياسي، با حمايت‌هاي نادر و تلاش‌هاي التون، نخستين ناو ايران مجهز به بيست عرابه توپ به نام «نادرشاه» در کرانهٔ گيلان به آب انداخته شد. پس از آن به موجب فرماني که پادشاه ايران صادر کرد، تمام کشتي‌هاي روسي موظف شدند به پرچم ناو جديد سلام دهند. نادرشاه افشار به دليل جنگ‏‌هاي فراوان و کشورگشايي‌هايي متعدد به عنوان «ناپلئون شرق» معروف است. با افول دولت نادري، سرزمين پهناور فلات ايران که پس از مدت‌ها به زير يک درفش درآمده و رنگ يگانگي پذيرفته بود، از هم پاشيد. در همين روز: زادروز «يوري گاگارين»، نخستين فضانورد جهان (۱۹۳۴ ميلادي) درگذشت «شيخ فريدالدين عطار نيشابوري» اديب مشهور ايراني (۶۲۷ قمري) پايان ساختن طاق کسرا (۵۵۱ ميلادي) افتتاح کليساي معروف «نتردام» در پاريس (۱۲۵۰ ميلادي) با کانال تلگرامي «آخرين خبر» همراه شويد