احکام/ نظر مقام معظم رهبری درباره مسائل متفرقه حج

ايسنا/ در نظر دارد طي روزهاي منتهي به آغاز حج ابراهيمي، با رجوع به پايگاه اطلاع‌رساني دفتر مقام معظم رهبري، پاسخ‌هاي معظم‌ُله به شبهات و استفتائات افرادي که قصد عزيمت به حج را دارند منتشر کند. به اين اميد که حج امسال در کمال امنيت و آرامش، حداکثر دستاورد معنوي و روحي را براي هموطنان‌مان به همراه داشته باشد، در بخش نهم پاسخ‌هاي رهبر معظم انقلاب در رابطه با مسائل متفرقه را مرور خواهيم کرد. سنگ‌فرش مسجدالحرام با آب قليل تطهير مي‌شود و آب قليل را بر نجاست مي‌ريزند، به‌گونه‌اي که معمولاً باقي‌ماندن نجاست در محل مُحرَز است، آيا سجده بر سنگ فرش مسجد صحيح است؟ معمولاً در فرض مذکور، نجاست تمامي نقاط مسجد مُحرز نمي‌شود و بررسي و تحقيق واجب نيست، بنا بر اين سجده بر سنگ فرش آن صحيح است. هنگامي که مسجدالحرام بر اثر خون يا ادرار يا نجاست ديگر نجس مي‌شود، کارگران براي تطهير آن روشي را به کار مي‌برند که به نظر ما پاک کننده نيست. در اين حالت، نمازي که بر زمين مسجدالحرام (مرطوب يا غير مرطوب) خوانده شود، چه حکمي دارد؟ مادامي که به نجاست محل سجود يقين ندارد، نمازش صحيح است. آيا اقامه‌ي نماز جماعت به شکل دايره‌اي دور کعبه صحيح و مُجزي است؟ نماز کسي که پشت سر امام يا در يکي از دو طرف او بايستد، صحيح است، و بنا بر احتياط مستحب، کسي که در يکي از دو طرف امام ايستاده بايد فاصله‌ي ميان امام جماعت و کعبه را رعايت کند و از امام به کعبه نزديک‌تر نباشد، اما نماز کسي که در طرف ديگر کعبه مقابل امام بايستد، صحيح نيست. آيا اقامه‌ي نماز جماعت پشت سر پيش‌نماز سني مذهب در مکّه‌ي مکرّمه و مدينه منوّره، مُجزي است؟ مُجزي است، إن شاءالله. جواز اقتدا به اهل سنت اختصاص به نماز ادا دارد يا در نماز قضا نيز مي‌توان اقتدا کرد؟ قدر متيقّن جواز اقتداء در نماز اداء است و صحّت اقتداء در نماز قضاء محل اشکال بلکه منع است. خارج شدن از مسجدالحرام و مسجدالنبي‌ (صلي الله عليه وآله وسلم) هنگام اذان و اقامه چه حکمي دارد؟ با توجه به اين که اهل سنت در آن هنگام به سوي مسجد مي‌روند، و در مورد خارج شدن ما در آن اوقات، گفتگو مي‌کنند و بر ما عيب مي‌گيرند. اين کار اگر از نظر ديگران، سبک شمردن نماز اول وقت به‌شمار آيد و به خصوص موجب وهن مذهب باشد، جايز نيست. در برخي از استفتائات آمده است که شما اقامه‌ي نماز جماعت در هتل‌هاي مکّه‌ي مکرّمه را جايز نمي‌دانيد، آيا اقامه‌ي نماز جماعت در منازل و خانه‌هاي محل اقامت کاروان‌هاي حجّ جايز است؟ لازم به ذکر است که اين منازل تنها به کاروان‌ها اختصاص دارد و برپايي نماز جاعت، بهانه‌اي براي حجّاج در ترک نماز در مسجدالحرام نخواهد بود اقامه نماز جماعت در منازل و خانه ها را نيز، در صورتي که مايه‌ي جلب نظر ديگران، و موجب عيب‌گيري بر حجّاج از جهت عدم مشارکت با مسلمانان در نماز جماعت در مسجد گردد، جايز نمي‌دانيم. حکم نماز کسي که قصد ده روز اقامت در مکّه‌ي مکرّمه را دارد، در عرفات و مشعر و مِني، و نيز در مسير حد فاصل ميان آن‌ها چگونه است؟ اگر پيش از رفتن به عرفات، قصد اقامت ده روزه در مکّه‌ را داشته باشد و با اين نيت، حداقل يک نماز چهار رکعتي کامل به‌جا آورد، تا زماني که سفر جديدي انجام نداده، حکم اقامت به حال خود باقي است، و پس از تحقق شرط اقامت، رفتن او به عرفات و مشعرالحرام و مِني سفر به شمار نمي‌آيد. آيا حکم مخيّر بودن ميان قصر يا کامل خواندن نماز، در همه جاي مکّه و مدينه جاري است، يا تنها به مسجدالحرام و مسجد النبي (صلي الله عليه وآله وسلم) اختصاص دارد؟ و آيا ميان مناطق قديمي و جديد اين دو شهر تفاوتي وجود دارد يا خير؟ تخيير بين قصر يا کامل خواندن نماز در همه جاي اين دو شهر مقدس وجود دارد، و بنا بر ظاهر، محله‌هاي قديمي و جديد آن‌ها با هم تفاوتي ندارند، هرچند احتياط استحبابي اختصاص تخيير بين قصر و اتمام به محله‌هاي قديمي اين دو شهر، بلکه تنها به دو مسجد مقدّس است و نماز را در جاهاي ديگر اين دو شهر قصر بخواند، مگر در صورتي که قصد اقامت ده روزه داشته باشد. حج کسي که از شرکت در مراسم برائت از مشرکين خودداري کند، چه حکمي دارد؟ اين کار به صحّت حجّ او خللي وارد نمي‌کند، هرچند خود را از فضيلت شرکت در مراسم اعلام برائت از دشمنان خدا محروم کرده است. آيا زن در زمان حيض يا نفاس مي‌تواند بر ديوار مشترک ميان رواق مسجدالحرام و مَسعي بنشيند؟ مانعي ندارد، مگر آن که ثابت شود ديوار، بخشي از مسجدالحرام است. مادرم از ذريّه پيامبر اکرم(ص) است. آيا من نيز از سادات محسوب مي شوم؟ آيا مي توانم عادت ماهيانه ام را تا شصت سالگي، حيض قرار دهم و در آن ايام نماز و روزه خود را انجام ندهم؟ تعيين سن يائسگي محل تأمل و احتياط است؛ بانوان مي‌توانند در اين مسأله به مجتهد جامع‌الشرايط ديگر مراجعه نمايند. حج کسي که به سبب اختلاف در رؤيت هلال، در انجام وقوف‌ها و روز عيد شک کند، چه حکمي دارد؟ و آيا بايد حجّ را اعاده کند يا خير؟ اگر مطابق با نظر و حکم مفتي اهل سنت در خصوص اثبات رؤيت هلال ذي‌حجه عمل کند، کافي است. پس هرگاه وقوف‌ها را همراه با ديگر مردم درک نمايد، حجّ را درک کرده و مُجزي است. مقدار مسافت شرعي که ساکنان در محدوده‌ي آن مي‌توانند حجّ اِفراد به‌جا آورند، ۱۶ فرسخ است؛ اين فاصله از کجا بايد حساب شود؟ اگر ميزان، محاسبه‌ي فاصله بين آخرين خانه‌هاي جدّه و نخستين خانه‌هاي مکّه باشد، آيا به نظر حضرتعالي، محدوده‌ي شهر مکّه قابل گسترش است و مي‌توان هر منطقه‌اي را که عرف آن را جزء مکّه مي‌داند، بخشي از مکّه به‌شمار آورد؟ براي مکلّفي که در شهر يا قريه‌اي نزديک مکّه سکونت دارد، معيار محاسبه‌ي مسافت، آخرين نقطه‌ي شهر يا روستاي او تا ابتداي مکّه‌ است، و شهر مکّه قابل گسترش است، و معيار در تعيين فاصله، در طرف مکّه نقاطي است که در حال حاضر آن‌ها را عرفاً جزء مکّه به‌شمار مي‌آورند. آيا نظر شما در مورد مبدأ محاسبه‌ي مسافت، آخر شهر محل سکونت مکلّف است؟ چنان‌که گفته شد، معيار تعيين مسافت ميان شهر او تا مکّه، فاصله‌ي آن تا شهر مکّه‌ي کنوني است، هرچند احوط آن است که فاصله را از منزل خود حساب کند. اگر کسي بخواهد پشت مقام ابراهيم به تلاوت قرآن يا خواندن دعا يا نماز مستحبي مشغول شود آيا در هنگام ازدحام کساني که پشت مقام ابراهيم (عليه السلام) نماز طواف واجب به‌جا مي‌آورند، جايز است با اشتغال به تلاوت قرآن يا خواندن دعا يا نماز مستحبي در آن‌جا، مکان را بر کساني که نماز طواف واجب مي‌خوانند تنگ کند؟ اَولي بلکه احوط انجام عبادات مستحبي مذکور در غير مکان ازدحام براي نماز طواف است. آيا در مسجدالنبي (صلي الله عليه وآله وسلم) سجده کردن بر فرش صحيح است؟ با ملاحظه‌ي اينکه قرار دادن چيزي که سجده بر آن صحيح است ـ مانند کاغذ و يا سجاده‌ي حصيري ـ موجب جلب توجه مي‌شود و نمازگزار را در معرض نگاه‌هاي مغرضانه قرار مي‌دهد و بهانه‌اي براي تمسخر مخالفين مي‌گردد. جايي که انسان بايد تقيه کند مي‌تواند بر فرش و مانند آن سجده نمايد و لازم نيست براي نماز به جاي ديگر برود، ولي اگر در همان محل بتواند طوري که به زحمت نيفتد بر حصير يا سنگ و امثال آن سجده کند، بنابر احتياط واجب بايد بر اين اشياء سجده نمايد. آيا سجده بر سنگ‌فرش مسجدالحرام و مسجد النبي (صلي الله عليه وآله وسلم) صحيح است؟ و به‌طور کلي بر چه نوع سنگ‌هايي مي‌توان سجده کرد؟ و سجده بر آجر و سفال چه حکمي دارد؟ سجده بر سنگ مرمر و ديگر سنگ‌هايي که در ساخت يا زينت بنا به‌کار مي‌رود، ‌صحيح است. همچنين سجده بر عقيق و فيروزه و دُرّ و امثال آن؛ هرچند احتياط آن است که بر اين دسته‌ي آخري سجده نکنند. سجده بر آجر و سفال و گچ و آهک و سيمان نيز صحيح است. اگر فردي شيعه در مسجد اهل سنّت قبل از نماز جماعت، دو رکعت نماز تحيّت مسجد بخواند، آيا جايز است بر چيزي که سجده بر آن صحيح نيست سجده کند؟ اگر حفظ وحدت اسلامي اقتضاي به کار نبردن چيزي که سجده بر آن صحيح است را بکند، اين کار جايز است. در رساله‌ي مناسک حج آيت الله گلپايگاني (رحمه الله) مستحبات بسياري در خصوص مناسک حج ذکر شده است. ولي امر مسلمين در مورد عمل به آن مستحبات چه نظري دارند؟ عمل به آن به قصد رجاء ثواب بلامانع است. وضو گرفتن از آب‌هاي خنک مسجدالحرام و اطراف آن ـ که براي آشاميدن اختصاص داده اند اعم از کلمن ها و شيرها ـ چه حکمي دارد؟ صحّت وضوء با شک در اباحه آب براي وضوء، محل اشکال بلکه منع است. در بين مردم متعارف است که عمل مستحبي همانند زيارت و يا طواف و يا عمره مفرده را براي خود و ديگران به‌جا مي‌آورند، آيا چنين عمل واحدي که اصالتاً از ناحيه خود و نيابتاً از طرف ديگران مي‌باشد صحيح است؟ شريک کردن ديگران در حجّ يا عمره‌ي مستحب خود، جايز است. اگر اعلم در مسأله اي فتوا نداده و تنها احتياط واجب کرده است، ولي فالأعلم آن احتياط را ندارد، آيا لازم است مقلّد اعلم بداند مرجعش احتياط واجب کرده و بايد نيت رجوع به فالأعلم کند، يا همين که در مقام انجام وظيفه شرعي بوده و عملش طبق فتواي فالأعلم است کافي است؟ به عبارت ديگر، اگر نظر اعلم مثلاً در احرام از مکه قديم احتياط واجب است، ولي فالأعلم چنين احتياطي نداشته، و مقلّد اعلم از مکه جديد مُحرم شده و بعد از اعمال حجّ فهميده است که اعلم چنين احتياطي داشته، آيا عملش صحيح است يا خير؟ و اکنون چه وظيفه اي دارد؟ اگر عمل او در هنگام صدور مطابق با فتواي کسي بوده که مي توانست شرعاً از او تقليد کند و بناي بر تقليد او بگذارد، صحيح و مُجزي است. در برخي موارد، زائران بيت الله الحرام يا ساير مسافران، وقت نماز در هواپيما هستند، با توجه به اين که نماز در هواپيما معمولاً مانع استقرار و طمأنينه نيست، در صورتي که ساير شرايط، مثل قيام و قبله و رکوع و سجود مراعات شود، آيا در صورت علم يا احتمال اين که پيش از اتمام وقت نماز به مقصد مي رسند و مي توانند نماز را پس از پياده شدن از هواپيما بخوانند، نماز در هواپيما کفايت مي کند يا بايد تأخير بيندازند و در صورتي که نماز را در آن حال خواندند و پيش از اتمام وقت نماز پياده شدند، اعاده نماز لازم است يا نه؟