حکمت 350 نهج البلاغه با موضوع نشانه هاى ظالم

باشگاه خبرنگاران/ نهج البلاغه با مرور قرن‌ها نه تنها تازگي و جذابيت خويش را حفظ کرده که فزون‌تر ساخته است و اين اعجاز نيست مگر به سبب ويژگي هايي که در شکل و محتوا است. اين امتياز را جز در مورد قرآن نمي توان يافت که در کلام امام علي(ع) درباره قرآنآمده است: « ظاهره انيق و باطنه عميق، لاتفني عجائبه و لاتنقضي غرائبه » قرآن کتابي است که ظاهري زيبا و باطني عميق دارد، نه شگفتي هاي آن پايان مي‎پذيرد و نه اسرار آن منقضي مي‎شود. در سخن مشابهي نيز آمده است : «لاتحصي عجائبه و لاتبلي غرائبه» نه شگفتي هاي آن را مي‎توان شمرد و نه اسرار آن دستخوش کهنگي مي‎شود و از بين مي‎رود. سخنان امام علي(ع) در فاصله قرن اول تا سوم در کتب تاريخ و حديث به صورت پراکنده وجود داشت. سيد رضي در اواخر قرن سوم به گردآوري نهج البلاغه پرداخت و اکنون بيش از هزار سال از عمر اين کتاب شريف مي‎گذرد. هر چند پيش از وي نيز افراد ديگري در گردآوري سخنان امام علي (ع) تلاش‌هايي به عمل آوردند، اما کار سيد رضي به خاطر ويژگي هايي که داشت درخشيد و ماندگار شد، چون سيد رضي دست به گزينش زده بود. وقال عليه السلام : لِلظَّالِمِ مِنَ الرِّجَالِ ثَلاَثُ عَلاَمَاتٍ: يَظْلِمُ مَنْ فَوْقَهُ بِالْمَعْصِيَةِ، وَمَنْ دُونَهُ بِالْغَلَبَةِ وَيُظَاهِرُ الْقَوْمَ الظَّلَمَةَ. امام عليه السلام فرمود : مردان ستمگر سه نشانه دارند: به مافوق خود از طريق نافرمانى ستم مى کنند وبا قهر و غلبه، به زيردستان خويش ستم روا مى دارند و پشتيبان گروه ظالمانند. امام عليه السلام در اين گفتار حکيمانه نشانه هاى ظالمان و ستمگران را روشن مى سازد و نشان مى دهد که ظالم، تنها کسى نيست که حق ديگران را ببرد و آنها را در فشار قرار دهد، بلکه ظالم معناى وسيعى دارد که سه نشانه آن را امام عليه السلام بيان فرموده است. البته کسانى که هر سه نشانه در آنها باشد در مرحله بالاى ظلم و ستم قرار دارند؛ ولى هر يک از اين سه نشانه نيز به تنهايى مى تواند دليل بر ظالم بودن باشد. نخست مى فرمايد: «ظالم سه نشانه دارد (نشانه اول اينکه) به مافوق خود از طريق نافرمانى ستم مى کند»؛ (لِلظَّالِمِ مِنَ آلرِّجَالِ ثَلاَثُ عَلاَمَاتٍ: يَظْلِمُ مَنْ فَوْقَهُ بِالْمَعْصِيَةِ). غالباًمردم وصف ظالم رابراى چنين شخصى به کار نمى برند، بلکه او را عاصى و نافرمان مى دانند؛ ولى هرگاه آن را درست بشکافيم مى بينيم داشتن چنين خصلتى ظلم است. نهتنها از اين جهت که ظلم معناى وسيعى دارد و هرچيزى که در غير محل قرار دهند نوعى ظلم محسوب مى شود، بلکه ازاينرو که واقعآ ظلم و ستم بر شخص مافوق است، زيرا ابهت او را دَرهم مى شکند وديگران را به او جسور مى سازد و به مديريت و فرماندهى او لطمه وارد مى کند وچه ظلم وستمى از اين بدتر که انسان مدير و مدبرى را در کار خود تضعيف يا فلج کند. آنگاه در بيان دومين نشانه ظالم، مى فرمايد: «با قهر و غلبه، به زيردستان خويش ستم مى کند»؛ (وَمَنْ دُونَهُ بِالْغَلَبَةِ). مصداق روشن ستم همين است که انسان درباره زيردستانش موازين عدالت را رعايت نکند، حقوق آنها را محترم نشمرد، در ميان آنها تبعيض قائل شود، بيش از آنچه در توان دارند از آنها کار بخواهد، سوابق خدمت آنها را فراموش کند،درمشکلات به فکر آنها نباشد و يا حتى بعد از وفاتشان از آنها يادى نکند. همه اينها مصداقهايى براى ستم نسبت به زيردستان است و هرکدام مى تواند نشانه اى باشد. حضرت در سومين نشانه مى فرمايد: «و جمعيت ستمگران را پشتيبانى مى کند»؛ (وَيُظَاهِرُ الْقَوْمَ الظَّلَمَةَ). همکارى با ظالمان و ستمگران در هر مرحله که باشد نوعى ظلم محسوب مى شود و به همين دليل معاونت ظلمه يکى از گناهان بزرگ در اسلام شمرده شده است و حتى در روايتى مى خوانيم: «إِذَا کَانَ يوْمُ الْقِيامَةِ نَادَى مُنَادٍ أَينَ الظَّلَمَةُ وَأَعْوَانُ الظَّلَمَةِ وَأَشْبَاهُ الظَّلَمَةِ حَتَّى مَنْ بَرَى لَهُمْ قَلَماً وَلاقَ لَهُمْ دَوَاةً قَالَ فَيجْتَمِعُونَ فِى تَابُوتٍ مِنْ حَدِيدٍ ثُمَّ يرْمَى بِهِمْ فِى جَهَنَّمَ؛ هنگامى که روز قيامت فرا مى رسد ندا کننده اى ندا مى دهد: ظالمان و کمککاران آنها و شبيهان آنها کجا هستند؟ حتى کسى که قلمى براى آنها تراشيده و يا دوات آنها را براى نوشتن فرمان ظلم آماده کرده همه آنها را جمع مى کنند و در تابوتى از آهن مى نهند سپس آنها را به جهنّم پرتاب خواهند کرد». روايات در اين زمينه بسيار است که در کتب حديث و کتب فقهى در باب «اعانت ظالم» ذکر شده است. در حديث ديگرى که در کتاب وسائل الشيعه از رسول خدا صلي الله عليه وآله آمده است مى خوانيم: «مَنْ مَشَى إِلَى ظَالِمٍ لِيعِينَهُ وَهُوَ يعْلَمُ أَنَّهُ ظَالِمٌ فَقَدْ خَرَجَ مِنَ الاِْسْلام؛ کسى که به سوى ستمگرى برود تا به او کمک کند در حالى که مى داند او ظالم است، از اسلام (راستين) خارج شده است». اين سه نشانه که امام عليه السلام براى ظالم ذکر کرده در بسيارى از موارد لازم وملزوم يکديگرند و گاه ممکن است از هم جدا شوند و هرکدام نشانه مستقلى محسوب گردند. ممکن است کسى با ظالمان همکارى کند اما به زيردستانش ظلم نکند ويا توانايى آن را نداشته باشد. يا نسبت به بالادست خود عصيان کند؛ اما نسبت به کسانى که زيردست او هستند ستم روا مدارد. به هر حال هرکدام نشانه اى است براى شناخت ظالمان و اگر هر سه در يک فرد جمع شوند وى مصداق اتم ظالم و ستمگر است. اين تعبيرات نشان مى دهد که اسلام با ظلم و ستم در هر چهره و هر مرحله وهر شکلى که باشد مخالف است. بحث را با حديث ديگرى از رسول خدا صلي الله عليه و آله پايان مى دهيم: «إنَّهُ لَيَأْتِي الْعَبْدُ يَوْمَ الْقِيامَةِ وَقَدْ سَرَّتْهُ حَسَناتُهُ فَيَجِيُ الرَّجُلُ فَيَقُولُ: يا رَبِّ ظَلَمَني هذا فَيُوْخَذُ مِنْ حَسَناتِهِ فَيُجْعَلُ فِي حَسَناتِ الَّذي سَأَلَهُ فَما يَزالُ کَذلِکَ حَتّى ما يَبْقى لَهُ حَسَنَةٌ فَإذا جاءَ مَنْ يَسْأَلُهُ نَظَرَ إلى سَيِّئاتِهِ فَجُعِلَتْ مَعَ سَيِّئاتِ الرَّجُلِ فَلا يَزالُ يُسْتَوْفى مِنْهُ حَتّى يَدْخُلُ النّارَ؛ روز قيامت بنده اى از بندگان خدا را (براى حساب) مى آورند در حالى که حسناتش او را مسرور ساخته است. در اين هنگام کسى مى آيد ومى گويد: خداوندا! اين مرد به من ستم کرده. در اين هنگام از حسنات او برمى دارند و به حسنات مظلوم مى افزايند و همين گونه اين کار تکرار مى شود تا آنکه حسنه اى از او باقى نمى ماند. سپس هنگامى که مدعى ديگرى پيدا مى کند نگاه به گناهان او مى کنند و به نامه اعمال ظالم منتقل مى نمايند و اين کار پيوسته ادامه پيدا مى کند تا داخل در آتش دوزخ شود». همراهان عزيز، آخرين خبر را بر روي بسترهاي زير دنبال کنيد: آخرين خبر در تلگرام https://t.me/akharinkhabar آخرين خبر در ويسپي http://wispi.me/channel/akharinkhabar آخرين خبر در سروش http://sapp.ir/akharinkhabar آخرين خبر در گپ https://gap.im/akharinkhabar