آیا شیطان می‌تواند در قالب انسان ظاهر شود؟

باشگاه خبرنگاران/ برخي بر آن هستند که ابليس نمي‌تواند در شکل انساني ظاهر گردد؛ ولي در مقابل عده‌اي اين امر را محال نمي‌دانند. بسياري از افراد معتقدند که شيطان اين فرشته رانده شده مي‌تواند به صورت انسان ظاهر شود و راه افراد را براي رسيدن به جهنم و آتش هموار سازد، اما برخي ديگر بر اين ادعا نيستند. در همين راستا قصد دارد تا در اين مطلب به موضوع تجسم شيطان در قالب انسان بپردازد، پس با ما همراه باشيد. آيات قرآني در مورد شيطان و ماهيت آن در قرآن آشکارا بيان شده که شيطان از جنيان است: وَ إِذْ قُلْنا لِلْمَلائِکَةِ اسْجُدُوا لِآدَمَ فَسَجَدُوا إِلاَّ إِبْليسَ کانَ مِنَ الْجِن... کهف، ۵۰ قالَ فَبِعِزَّتِکَ لَأُغْوِيَنَّهُمْ أَجْمَعينَ *ص، ۸۲* شيطان غير از اينکه با وسوسه خودش مومن را از غير مومن غربال مي‌کند، هيچ گاه بر انسان‌ها تسلط ندارد مگر کساني که خودشان بخواهند شيطان را ولي خود قرار دهند. خداوند متعال بر عدم تسلط ظاهري شيطان مگر با وسوسه در سوره‌ سبا آيه ۲۱ اشاره مي‌کند: وَ ما کانَ لَهُ عَلَيْهِمْ مِنْ سُلْطانٍ إِلاَّ لِنَعْلَمَ مَنْ يُؤْمِنُ بِالْآخِرَةِ مِمَّنْ هُوَ مِنْها في‏ شَکٍّ وَ رَبُّکَ عَلى‏ کُلِّ شَيْ‏ءٍ حَفيظ شيطان هم نحوه‌ي سلطه خودش را اينگونه بيان ميکند که من دعوت کردم و شما قبول کرديد: وَ قالَ الشَّيْطانُ لَمَّا قُضِيَ الْأَمْرُ إِنَّ اللَّهَ وَعَدَکُمْ وَعْدَ الْحَقِّ وَ وَعَدْتُکُمْ فَأَخْلَفْتُکُمْ وَ ما کانَ لِيَ عَلَيْکُمْ مِنْ سُلْطانٍ إِلاَّ أَنْ دَعَوْتُکُمْ فَاسْتَجَبْتُمْ لي‏ فَلا تَلُومُوني‏ وَ لُومُوا أَنْفُسَکُمْ ما أَنَا بِمُصْرِخِکُمْ وَ ما أَنْتُمْ بِمُصْرِخِيَّ إِنِّي کَفَرْتُ بِما أَشْرَکْتُمُونِ مِنْ قَبْلُ إِنَّ الظَّالِمينَ لَهُمْ عَذابٌ أَليم *ابراهيم، ۲۲* امکان ظهور شيطان در قالب انسان برخي بر آن هستند که ابليس نمي‌تواند در شکل انساني ظاهر گردد، ولي در مقابل عده‌اي بر آنند که دليلي بر محال بودن اين کار وجود ندارد. به خصوص که در روايات در اين باره به نکته‌هايي اشاره شده که مي‌رساند شيطان به شکل‌هاي گوناگون از جمله به صورت انساني هم گاهي ظاهر مي‌شود. به طور مثال در قرآن آمده است: «به ياد آوريد هنگامي را که شيطان، اعمال مشرکان را در نظرشان جلوه داد و گفت: هيچ کس از مردم بر شما پيروز نمي‌گردد و من همسايه شمايم، اما هنگامي که دو گروه (جنگجويان و حمايتِ فرشتگان از مؤمنان) را ديد، به عقب بازگشت و گفت: از شما بيزارم. چيزي را مي‌بينم که شما نمي‌بينيد» (انفال آيه ۴۸.) از ظاهر اين آيه به دست مي‌آيد که شيطان مي‌تواند به صورت آدمي نمودار شود. (تفسير نمونه، ج. ۷، ص. ۲۰۱، نشر دارالکتب الاسلاميه، تهران، ۱۳۲۹ ش.) در روايتي که در بسياري از کتب نقل شده، مي‌خوانيم قريش هنگامي که تصميم براي حرکت به سوي ميدان بدر گرفتند، از حمله طايفه بني کنانه ترس داشتند، زيرا قبلاً با هم دشمني داشتند. در اين هنگام ابليس در چهره «سراقه بن مالک» که از سرشناسان قبيله بني کنانه بود، به سراغ آن‌ها آمد و اطمينان داد که با شما موافق و هماهنگم. کسي بر شما غالب نخواهد شد، اما به هنگامي که نزول ملائکه را ديد، عقب‌نشيني نمود و فرار کرد. (شيخ صدوق، امالي، مجلس پانزدهم، حديث ۱۰) علامه طباطبايي در تفسير الميزان چندين روايت نقل کرده که در صدر اسلام در چند مورد (در جنگ‌ها و مقاطع مختلف) ابليس به شکل بعضي از کفار نمودار شده و با کفار سخن مي‌گفته و آن‌ها را به مخالفت با پيامبر تشويق نموده است؛ مثلا در روز رحلت پيامبر به صورت «مغيره بن شعبه» نمودار شد و مردم را بر ضد بني‌هاشم تحريک کرد. (الميزان، ج. ۹، ص. ۱۱۰، نشر دار الکتب الاسلاميه، تهران، ۱۳۷۹ ش)؛ و اين حديث نبوي: «من رآني فقد رآني فانّ الشيطان لا يتشبّه بي» (و همچنين اين خبر مستفاد از حديث مزبور: «انّ الشيطان لا يتمکّن ان يتمثّل بصورة الانبياء» مؤيّد ظاهر شدن شياطين بر آدميان است. اين نکته نيز قابل ذکر است که در بسياري از داستان‌ها که مبتني بر احاديث است از ظاهر شدن ابليس بر انبيا و ائمه و گفت و گوي آنان سخن رفته است. از ثعلبه بن زيد انصاري نيز نقل شده که گفت: از جابر عبدالله انصاري شنيدم که مي‌گفت: ابليس چهار بار به صورت چهار نفر مجسم شد. اول به صورت سراقه: در جنگ بدر به صورت سراقه در آمد و به کفار قريش گفت: امروز هيچ کس ‍ بر شما غالب نخواهند شد؛ زيرا شما با داشتن اين همه نفرات و ساز و برگ جنگي ارتشي شکست ناپذير هستيد. وانگهي من نيز در کنار شما هستم و به وقتش، چون يک همسايه وفادار و دلسوز از هيچ گونه حمايتي دريغ ندارم) دوم به صورت منبه بن حجاج: در روز عقبه به قيافه او در آمد و فرياد کرد:‌ اي ياران! محمد و کساني که از دين برگشتند کنار عقبه اند. آن‌ها را دريابيد. حضرت رسول صلي الله عليه و آله و سلم به انصار فرمود: نترسيد! چون صداي او به کسي نمي‌رسد. سوم به صورت پيرمردي از اهل نجد: روزي که کفار مکه در"دار الندوه" براي مشورت در مورد قتل پيامبر اکرم صلي الله عليه و آله و سلم اجتماع کردند، شيطان به صورت پيرمرد نجدي وارد مجلس شد و دستور‌هاي لازم را در اين باره داد. خداوند او را آگاه کرد و فرمود: به ياد بياور زماني را که مشرکان مکه نقشه مي‌کشيدند تو را يا به زندان اندازند يا به قتل رسانند و يا تبعيد کنند، و چاره انديشي مي‌کردند، ولي خدا نقشه آنان را نقش بر آب کرد. چهارم به صورت مغيره بن شعبه: روزي که حضرت رسول صلي الله عليه و آله و سلم رحلت فرمود، آن لعين به صورت مغيره در آمد و در ميان مهاجر و انصار فرياد زد:‌اي مردم! خلافت را مانند پادشاهان ايران و قيصران روم قرار دهيد. هر کس بعد از خود آن را به فرزندان يا خويشانش وصيت کند و آن را در اختيار بني هاشم قرار ندهد تا آن‌ها هم در اختيار فرزندان خود قرار دهند. آن ملعون براي اين که با پيغمبر اسلام صلي الله عليه و آله و سلم مخالفت نمايد و ايشان را از بين ببرد، در اين چهار جا به صورت انسان در آمد. بنابران؛ از مجموع اين گونه مطالب عده‌اي استنباط کرده‌اند که شيطان مي‌تواند به صورت انسان‌هاي بد طينت ظاهر شود و در قالب نصيحت و خيرخواهي آنان را به سوي گمراهي و ضديت با حق دعوت کند. در قالب‌هاي گوناگون مردم را در برابر حق قرار دهد! با توجه به آيات عدم تسلط شيطان بر انسان، اينگونه نتيجه ميگيريم که شيطان در ظاهر به هيچ وجه قدرتي بر انسان ندارد و طبيعي است که اگر تجسم مقطعي شيطان در قالب يک جسم مادي مثل انسان موجب نوعي تسلط براي شيطان شود با صريح آيات قرآني که تسلط شيطان بر انسان را رد ميکند مخالف است؛ و قول علامه مجلسي در اين زمينه اين بود که تجسم شيطان با اجازه‌ي خداوند و به دليل مصالحي است که خداوند به آن‌ها عالم است و طبق قول کشف الاسرار، شيطان تنها به صورت پيري ترسان و لرزان (کنايه از نهايت ضعف) درمي آيد. تنها کاري که خداوند اجازه‌ي آن را به شيطان داده اين است که (حتي در قالب انساني) جز وسوسه‌ي انسان تسلط ديگري بر انسان ندارد. حال ممکن است اين وسوسه با وعده دادن يا ترساندن از فقر يا غفلت از خدا يا زيبا جلوه دادن کار‌هاي ناپسند و ... باشد که در همه‌ي اين موارد انسان به اراده‌ي خود، نظرات شيطان را مي‌پذيرد و به گمراهي کشانده مي‌شود. جدايي از شيطان منظور از ظاهر شدن شيطان اين نيست که از ماهيت حقيقي خود خارج مي‌شود و تغيير ماهيت دهد؛ بلکه منظور آن است که در قوه حس و ادراک انسان به صورت‌هاي مختلفي محسوس مي‌شود، بدون اين که تبدل ماهيتي صورت گيرد. در مقابل جمعي از مفسران از آيه: «إنّه يريکم هو و قبيله من حيث لا ترونهم؛ (اعراف آيه ۲۷.) در حقيقت او (شيطان) و قبيله‌اش شما را از آن جا که آن‌ها را نمي‌بيند، مي‌بيند» غير قابل رؤيت بودن شيطان و جن را استنباط مي‌کنند و مي‌گويند: معلوم مي‌شود که آدمي نمي‌تواند شيطان را با شکل و صورت خودش ببيند. ظاهراً منافاتي بين اين دو ديدگاه و دو رويکرد وجود ندارد، چون مراد آيه شايد عدم رؤيت شيطان، مربوط به صورت واقعي او باشد؛ يعني کسي شيطان را به صورت واقعيش نمي‌بيند، اما شيطان ممکن است به صورت انسان ناپاک و يا موجودي ديگر نمودار گردد و برخي او را بينند، اما در عين حال از بعضي روايات معلوم مي‌شود که انبيا (عليهم السلام) ابليس را به صورت واقعيش ديده‌اند. (تفسير نمونه، ج. ۷، ص. ۲۰.) شيطان نه تنها به صورت پيامبر و امامان ظاهر نمي‌شود، بلکه به صورت شيعيان پاک و اولياي الهي هم ظاهر نمي‌شود. رسول خدا فرمود: شيطان در صورت من درنيايد و نه در صورت احدي از اوصيايم و نه در صورت احدي از شيعيان. امّا اين که شيطان يا جن از اسرار درون آدمي و نيت و قصد او خبردار باشد که مثلاً فردا چه کاري قصد دارد، انجام دهد؛ هرگز چنين علم و احاطه علمي ندارد. در هيچ جايي چنين ادعايي نشده به خصوص اين که اين گونه امور از مصاديق علم غيب است. علم غيب را غير از خدا و برخي بندگان پاک او (انبيا و اوليا) که از خداوند دريافت نموده‌اند، کسي ديگر نمي‌داند. شيطان هرگز چنين قدرت و صلاحيتي ندارد که از آن گونه امور خبردار شود. البته شيطان نمي‌تواند به صورت پيامبر اکرم (صلي الله عليه و آله) و پيامبران ديگر ظاهر شود. رسول الله فرمود: «هر کس که مرا در خواب ببيند، پس مرا به واقع ديده است، زيرا شيطان به من تشبيه پيدا نمي‌کند و به شکل من ظاهر نمي‌شود». (محدث قمي، سفينة البحار، ج. ۱، ماده شطن، ص. ۶۹۹.) نيز روايت شده که شيطاني است «مذهّب» نام که بر هر صورتي ظاهر مي‌شود، مگر در صورت پيامبر و وصي پيامبر. شيطان نه تنها به صورت پيامبر و امامان ظاهر نمي‌شود، بلکه به صورت شيعيان پاک و اولياي الهي هم ظاهر نمي‌شود. رسول خدا فرمود: شيطان در صورت من درنيايد و نه در صورت احدي از اوصيايم و نه در صورت احدي از شيعيان». (شيخ صدوق، امالي، مجلس يازدهم، ح. ۱۰.) همراهان عزيز، آخرين خبر را بر روي بسترهاي زير دنبال کنيد: آخرين خبر در سروش http://sapp.ir/akharinkhabar آخرين خبر در ايتا https://eitaa.com/joinchat/88211456C878f9966e5 آخرين خبر در بله https://bale.ai/invite/#/join/MTIwZmMyZT آخرين خبر در گپ https://gap.im/akharinkhabar