باشگاه خبرنگاران/ زيارت ائمه اطهار (ع) و امامزادگان پيش از آنکه براي نسل و قرون جديد داراي اهميت باشد، پيش از ما نيز براي بزرگان، علما، نياکانمان حائز مقام و اهميت بوده است. در بين زيارات بقاع متبرکه و حرمين شريفين، زيارت اهل قبور يکي آداب مستحبي است که بازماندگان به ديدار خانه ابدي اموات خود مي روند و علاوه بر طلب مغفرت براي آنها و فرستادن صلوات بر روح پاکشان، با آنها ساعتي را همصحبت ميشوند.
در بين شيعه و احاديثي که وجود دارد، يقين براين است که مردگان زنده هستند و تا روز محشر بر اعمال و خيراتي که براي آنها فرستاده ميشود آگاه هستند، از اين روي زيارت قبور باعث شادي روح آنها مي شود. اما اين زيارت همراه با آدابي است که در زير بخشهايي از آن را ميخوانيم:
زيارت قبور آدابى دارد که شخص زائر، بايد آن را رعايت کند و از آن جمله است:
۱- زائر بايد پاک باشد.
۲- زائر از ناحيه پاى ميت وارد شود، نه سرش.
۳- هنگام زيارت رو به روى ميت باشد.
۴- هرچه مى تواند قرآن بخواند و مستحب است ياسين و توحيد.
۵- دعا کردن به ميت رو به قبله.
۶- هنگام قرائت قرآن، رو به قبله بنشيند.
۷- آب پاک روى قبر بپاشد.
۹- براى اموات صدقه بدهد.
۱۰- زائر پابرهنه باشد و قبرها را لگد نکند.
بهترين زمان براي زيارت اموات
از بهترين مواقع زيارت، بعد از ظهر روز پنجشنبه تا غروب است. صبح شنبه و صبح جمعه از اذان صبح تا طلوع آفتاب هم زيارت اهل قبور فضيلت دارد.
در روايت است که فاطمه (س) بعد از وفات پدر بزرگوارش هفتهاي دو روز (روز دوشنبه و روز پنجشنبه) به زيارت شهدا ميرفتند.
اما زيارت اهل قبور در شب کراهت دارد، چراکه در حديث است که ارواح شب ها؛ جمع ميشوند در وادي اسلام و توجه خصوصي به قبر آنان خوش آيندشان نيست (گفته شده است که ارواح مومنين در شبها به وادي السلام و ارواح گناه کاران و کفار به برهوت برده ميشوند.) پس اگر انسان (بالاجبار و يا ضرورتا) در شب عبورش در قبرستان افتاد؛ بهتر است ابتدا فاتحه و زيارت عمومي بخواند و سپس وارد شود؛ و مکروه است ماندن بر سر قبر غير پيغمبر و امام، خصوصا در شب مگر براي غرض صحيحي مثل تلاوت قرآن.
در کامل الزياره از حضرت صادق (ع) روايت شده که فرمودند: مردگان را، چون پيش از طلوع آفتاب زيارت کنيد مى شنوند و جواب شما را مى دهند و اگر بعد از طلوع آفتاب زيارت کنيد مى شنوند، ولي جواب نمى دهند.
فضيلت زيارت قبور مؤمنان
در «کامل الزيارات» از موسى بن جعفر (ع) روايت شده است که فرمود: هر کس قادر بر زيارت ما نباشد صالحان از دوستان و مواليان ما را از زيارت کند تا ثواب زيارت ما براى او نوشته شود و کسى که قادر بر صله و نيکى به ما نباشد به صالحان از مواليان ما نيکى کند تا ثواب نيکى به ما برايش نوشته شود.
از يکى از ياران امام رضا (ع) (محمّد بن احمد بن يحيى اشعرى) روايت شده که آن حضرت فرمود: هر کس نزد قبر برادر مؤمن خود برود و دست بر روى قبر بگذارد و هفت مرتبه سوره «انا انزلناه» بخواند در روز «فزع اکبر» (روز قيامت که روز ترس بزرگ است) ايمن خواهد بود.
ظاهر بعضى از روايات اين است که همين ثواب براى صاحب قبر نيز خواهد بود.
از رواياتى که در بحث «کيفيّت زيارت قبور مؤمنان» خواهد آمد، به دست مى آيد که با خواندن بعضى از اذکار، گناهان بسيارى از زائر و پدر و مادرش بخشوده مى شود و نيز استفاده مى شود که عذاب روز قيامت از انسان دور مى شود.
از بعضى از روايات به دست مى آيد که انسان با رفتن به زيارت قبر والدين خود مى تواند بعضى از کمبودها را که از جهت عدم رعايت حقوق آنها در زمان حياتشان از او حاصل شده جبران کند و حتّى به حوايجش برسد به اين صورت که اوّل براى والدين استغفار کند و سپس حاجتش را از خداوند بطلبد.
زائر رو به قبله قرار مى گيرد و دست روى قبر مى گذارد چنان که از دو روايت عبدالرحمن بن ابى عبدالله و محمّد بن احمد بن يحيى به دست مى آيد.
هفت مرتبه سوره «انا انزلناه» بخواند چنان که در روايت «اشعرى» گذشت. در بعضى از روايات اشاره به سوره حمد نيز شده است و مناسب است در صورتى که توفيق رفيق او گردد از سوره هاى ديگر قرآن براى شادى روح آن ميّت مانند «يس»، «مُلک» و «واقعه» استفاده کند.
اين دعا را بخواند: «اَلسَّلامُ عَلى اَهْلِ الدِّيارِ مِنَ الْمُؤْمِنينَ وَالْمُسْلِمينَ، اَنْتُمْ لَنا فَرَطٌ، وَنَحْنُ اِن شآءَ اللهُ بِکُمْ لاحِقُونَ»
سلام بر اهل اين ديار (خانه ها) از مؤمنين و مسلمانان شما پيشروان ما (در اين راه) بوديد و ما هم ان شاءالله به شما ملحق خواهيم شد.
همان گونه که از امام صادق (ع) نقل شده است.
بگويد: «اَللّهُمَّ رَبَّ هذِهِ الاَْرْواحِ الْفانِيَةِ، وَالاَْجْسادِ الْبالِيَةِ، وَالْعِظـامِ النَّخِرَةِ الَّتى خَرَجَتْ مِنَ الدُّنْيا وَهِىَ بِکَ مُؤْمِنَةٌ، اَدْخِلْ عَلَيْهِمْ رَوْحاً مِنْکَ، وَسَـلامـاً مِنّى.»
خدايا اى پروردگار اين روان هاى از دنيا رفته و پيکرهاى پوسيده و استخوان هاى متلاشى شده اى که از دنيا بيرون رفته اند در حال ايمان به تو بفرست بر آنها رحمت (و آمرزشى) از جانب خود و سلامى از من.
از امام حسين (ع) نقل شده که هر کس داخل قبرستان شود و اين دعا را بخواند خداى متعال به عدد خلقش، از زمان خلقت آدم تا قيامت براى او حسنه مى نويسد.
از اميرمؤمنان (ع) نقل شده که هر کس داخل قبرستان شود و بگويد: «بِسْمِ اللهِ الرَّحْمنِ الرَّحيمِ، اَلسَّلامُ عَلى اَهْلِ لا اِلـهَ اِلاَّ اللهُ، مِنْ اَهْلِ لا اِلـهَ اِلاَّ اللهُ، يا اَهْلَ لا اِلـهَ اِلاَّ اللهُ، بِحَقِّ لا اِلـهَ اِلاَّ اللهُ، کَيْفَ وَجَدْتُمْ قَوْلَ لا اِلـهَ اِلاَّ اللهُ، مِنْ لا اِلـهَ اِلاَّ اللهُ، يا لا اِلـهَ اِلاَّ اللهُ، بِحَقِّ لا اِلـهَ اِلاَّ اللهُ، اِغْفِرْ لِمَنْ قالَ لا اِلـهَ اِلاَّ اللهُ، وَاحْشُرْنا فى زُمْرَةِ مَنْ قالَ لا اِلـهَ اِلاَّ اللهُ، مُحَمَّدٌ رَسُولُ اللهِ، عَلِىٌّ وَلِىُّ اللهِ.»
بنام خداى بخشاينده مهربان سلام بر اهل کلمه «لااله الاّ الله» از طرف اهل کلمه «لااله الاّ الله» اى اهل «لااله الاّ الله» به حقّ اين کلمه مقدّسه «لااله الاّ الله» (آيا) چگونه يافتيد (پاداش) گفتار «لااله الاّ الله» را از خود کلمه مقدّسه «لااله الاّ الله» اى که معبودى نيست جز خدا به حقّ اين کلمه مقدّسه «لااله الاّ الله»، بيامرز هرکه را که گويد «لااله الاّ الله» و محشور کن ما را در زمره گويندگان «لا اله الاّ الله» محمّد رسول الله، على ولى الله.
خداوند ثواب بسياربراى او و پدر و مادرش مى نويسد.
در روايات براي زيارت کردن قبر، آدابي ذکر شده است؛ بسياري از اين آداب، به جهت احترام گذاشتن به مرده و گاه براي به وجود آوردن ارتباط بين آنهاست. به گونهاي که در بعضي از روايات آمده است وقتي به قبرستان ميرويد يک قبر را مشخص نموده و به زيارت آن رويد: «شخصي از امام موسي کاظم (ع) سؤال کرد: مؤمني که مرده باشد، آيا کسي که قبر او را زيارت ميکند، آگاه بدان است. امام فرمود: بله و تا زماني که بر سر قبر او است، مرده با او مأنوس گشته و آرامش مييابد و زماني که بلند شده و از کنار قبر بلند ميشود، وحشت به درون قبر ميرود». از ديگر عواملي که سبب به وجود آمدن ارتباط بين کسي که بالاي قبر بوده و کسي که در درون قبر است، ميشود، دست گذاشتن بر روي قبر مرده است: راوي ميگويد: از امام صادق (ع) در مورد قرار دادن دست بر روي قبر ميت سؤال کردم که اين کار به چه معنا است؟ امام فرمودند: پيامبر اکرم (ص) اين را براي پسرشان بعد از دفن انجام دادند. سپس از امام در مورد اين که چگونه دست را بر روي قبر قرار دهيم سوال کردم؟ امام در پاسخ انگشت خود را به سمت زمين گرفتند و آن را بر روي زمين قرار داده و سپس بلند کردند».
در روايتي از امام صادق عليه السلام پيرامون زيارت اهل قبور آمده که، چون در بين قبرها هستي يازده مرتبه سوره «قل هو الله» را قرا ئت کن وثوابش رابه روح آنان هديه نما، زيرا کسي که اين عمل را به جاي آورد خداوند به عدد همه مردگان ثواب و پاداش به او عنايت فرمايد.
بازار