مشاوره/ آیا یک جوان بیکار می‌تواند به آیات و احادیثی که درباره ضامن روزی بودن خداست، اعتماد کرده و ازدواج کند؟

انديشه/ سوال: خداوند فرموده: «شما به خاطر ترس از روزي ازدواج نمي‌کنيد در حالي که خداوند ضامن روزي است. آيا يک جوان بيکار مي‌تواند به اين گونه آيات و احاديث اعتماد کرده و ازدواج کند، در حالي که در حال حاضر کار وجود ندارد؟ پاسخ: در پاسخ به سؤال شما لازم است نکاتي را يادآور شويم: 1ـ من به شما حق مي‌دهم که چنين سؤالي را طرح نموده و با توجّه به وضعيت زندگي در حال حاضر، نگران آيندة‌تان باشيد چون سبک زندگي، انتظارات زن و شوهر از يکديگر و چشم و هم‌چشمي‌هايي که ميان خانواده‌ها وجود دارد موجب شده زندگي در نظر جوانان و نوجوانان، سخت و دشوار جلوه نمايد. جوان فکر مي‌کند براي ازدواج بايد منزل شخصي و مستقل داشته باشد. فرش و اسباب زندگي او بايد مرتّب باشد، شغل پردرآمد داشته باشد بگونه‌اي که بتواند مراسم عقد و عروسي را مجلل برگذار نموده، بعد از ازدواج نيز خودش و خانواده‌اش در کمال رفاه و آسايش زندگي کنند امّا برادرم! ازدواج و زندگي اينگونه وحشتناک هم نيست، اگر واقع‌بينانه‌تر به اين قضيّه نگاه کنيد، به اين نتيجه خواهيد رسيد که قسمت عمدة مشکلات اقتصادي و بيکاري، معضلات ساختگي جامعة ما است. اگر زندگي خويش را بر مبناي اسلام و ارزش‌هاي انساني استوار سازيم بسياري ازمشکلات وجود خارجي ندارد و به اندازة کافي زمينة کار نيز موجود است. 2ـ در نامه‌تان نوشته‌ايد که: «آيا يک جوان بيکار مي‌تواند به اين حديث اکتفا کرده و ازدواج کند در حالي که در حال حاضر کار وجود ندارد؟ منظورتان از اين‌که مي‌گوييد در حال حاضر کار وجود ندارد، چيست؟ اگر مراد شما اين است که اصلاً کار وجود ندارد، حتي با دستمزد کم و در حدّ معمول، اين قدري غير واقع‌بينانه است. کار وجود دارد گرچه ممکن است در ابتدا با سختي و مشکلات روبرو شويد و يا کار مورد نظر و دلخواه براي خود نيابيد امّا در مرور زمان و با کسب تجارب و اعتبار به شغل مناسبي مشغول خواهيد شد. در اين مسأله مي‌توانيد از ديگران بخصوص پدر، عمو و دوستان‌تان که اهل تجربه هستند، کمک بگيريد. کاش در نامه‌تان تذکر مي‌داديد که سطح تحصيلات شما در چه حد است و به کدم شغل علاقمند هستيد. در آن صورت ما نيز راحت‌تر مي‌توانستيم شما را راهنمايي کنيم و از طرفي بهتر مي‌توانستيم قضاوت شما را در رابطه با اين‌که کار وجود ندارد، ارزيابي نماييم. 3ـ در آيات قرآن و احاديث که به ازدواج تشويق نموده و فرموده است خداوند ضامن روزي شما است، به اين معنا نيست که انسان به ازدواج و تشکيل خانواده اقدام کند بدون اين‌که در جستجوي کار و شغل مناسبي باشد، بلکه آيات و روايات بسياري وجود دارد که به کار و تلاش تشويق نموده[1] و بيکاري را مورد نکوهش قرار داده است و از آن گذشته اگر فردي تنبل و بيکار باشد، هيچ دختري حاضر به ازدواج با وي نخواهد شد، پس اگر آيات و روايات مربوط به ازدواج را در کنار آيات و روايات که به کار و کوشش فراخوانده و سعادت و خوشبختي انسان را مرهون تلاش خود فرد دانسته، قرار دهيم، نتيجه اين مي‌شود که جوانان هم به کار و کوشش بپردازند و هم در رابطه با زندگي آينده‌شان تصميم درست و عاقلانه اتخاذ نمايند؛ و در اين صورت معناي اين سخن که «خداوند ضامن روزي شما است» اين مي‌شود که اگر فردي ازدواج کند يا زمينه‌هاي ازدواج را فراهم نمايد، خداوند اين امکان را براي وي فراهم مي‌سازدکه شغل مناسبي گيرش بيايد و هرگز به اين معنا نيست که فرد بدون اين‌که کار و تلاش از خود نشان دهد، خداوند بدون واسطه به وي روزي دهد. اساساً دين اسلام، دين کار و تلاش و کوشش است. و از اين رو براي کار و کارگر مقام ارزشمندي قايل مي‌باشد. پس ضمانت خداوند به اين معنا است که هر گاه جواني براي رضاي خداوند و پاک ماندن از فسادها و بيماري‌هاي روحي و جسمي، و از همه مهم‌تر سعادت و کمال خويش، اقدام به ازدواج کند، لطف و رحمت خداوند شامل او نيز مي‌شود و خداوند کار مناسب و آبرومندي را براي وي فراهم مي‌سازد. چه فراوان ديده‌ايم جوانان را که پس از ازدواج با همسر مناسب، شخصيت تازه پيدا کرده و شغل مورد نظر و دلخواه خويش را يافته است. شايد شما هم افرادي را از دوستان‌تان ديده‌ايد که هنگام اقدام به ازدواج شغل مناسب و تمکن مالي نداشته‌اند امّا پس از مدتي به لطف خداوند و تلاش و کوشش خود، وضع اقتصادي‌اش بهبود يافته است و دقيقاً اينگونه موارد از مصاديق وعدة الهي است که فرموده است: «مردان و زنان بي‌همسر خود را همسر دهيد، همچنين غلامان و کنيزان صالح و درستکارتان را، اگر فقير و تنگدست باشند، خداوند از فضل خود آنان را بي‌نياز مي‌سازد. خداوند گشايش دهنده و آگاه است.»[2] 4ـ عدّه‌اي از افراد ممکن است واقعاً زمينة کار برايشان فراهم نباشد يا در اثر بيماري از انجام هر کاري ناتوان‌اند شايد شما نيز از اين دسته باشيد يعني با وجودي که علاقة شديد به کار داريد و دايم در جستجوي کار هستيد، امّا به عللي زمينة کار برايتان فراهم نشده است، در اين صورت مي‌توانيد به ازدواج اقدام نماييد و به مضمون حديث پيامبر (ص) که امداد الهي را نويد داده است اکتفا نماييد.[3] در جاي ديگر خطاب به جوانان فرموده است: «اتخذوا الاهل فانّه ارزق لکم»[4] ازدواج نماييد که همراه با آن، درهاي رزق و روزي به سوي شما گشوده مي‌شود يعني خداوند نسبت به افرادي که تشکيل خانواده مي‌دهند، توجّه خاصي داشته و از فضل و رحمت خويش آنان را بي‌نياز مي‌سازد و به مال و روزي آنان برکت مي‌دهد البته توجّه داريد که اين معنا، غير از آن چيزي است که در نکتة سوّم به آن اشاره شد. اينجا صحبت از برکت و فضل و رحمت الهي است. يعني اگر فردي تصميم به ازدواج گرفت، خداوند در مال و دارايي وي برکت مي‌دهد. پيامبر فرموده است: «براي وسعت رزق، زن بگيريد، زن برکت دارد.»[5] 5ـ امام صادق (ع) نيز فرمود: «روزي همراه همسر و فرزند است.»[6] خلاصة کلام آن‌که: شما برادر محترم با توکل و اميد به فضل و رحمت الهي و با مشورت و کمک از دوستان و افراد با تجربه، هم در پي شغل و کار مناسب باشيد و هم به ازدواج اقدام نماييد، خداوند از فضل و رحمت خويش، زمينة موفقيت شما را فراهم خواهد نمود و به وعده‌اي که به شما و همة جوانان داده است، وفا خواهد کرد. البته ياد خدا را فراموش نکرده قناعت، ساده زيستي و تلاش و کوشش را هميشه سرلوحة زندگي خويش قرار دهيد. [1] - محمد باقر مجلسي، بحارالانوار، ج 103، ص 13، 7؛ ج 78، ص 339. [2] - سورة نور، آية 32. [3] - شيخ حر عاملي، وسايل‌الشيعه، ج 3، ص 5. [4] - همان، ص 7. [5] - همان و نيز محمد ري‌شهري، ميزان الحکمة. ج 2، ص 1179، تحت عنوان: زيادة الرزق بالنکاح. [6] - تفسير نورالثقلين، ج 3، ص 595.