گوناگون/ رساله‌ی جراحی 3600 ساله!

لست سکند/ ادوين اسميت (Edwin Smith) مصرشناسي آمريکايي، در سال 1862 يک تومار پاپيروس باستاني را از دلّالي مصري خريداري کرد. اسميت نمي‌دانست چطور آن را بخواند، اما فهميد که اين متن چيز مهم و باارزشي است. او تا زمان مرگ‌اش در سال 1906 از پاپيروس نگهداري کرد. پس از آن دخترش پاپيروس را به جامعه‌ي تاريخ نيويورک (New York Historical Society) تحويل داد. اهميت اين سند، که اکنون با نام "پاپيروس ادوين اسميت" شناخته مي‌شود، براي اولين بار در آن‌جا کشف شد. پاپيروس ادوين اسميت يک سند پزشکي است. اين سند، قديمي‌ترين کتاب جهان درباره‌ي عمل جراحي است. تاريخ آن به 1600 قبل از ميلاد بازمي‌گردد، اما بررسي‌هاي دقيق‌تر اين نوشتار نشان مي‌دهد که اين سند تنها رونوشتي از يک نسخه‌ي پزشکي حتي قديمي‌تر است که گفته مي‌شود در حدود 2500-3000 سال پيش از ميلاد مسيح نوشته شده باشد. کتابت‌کننده‌اي که قرن هفدهم پيش از ميلاد مسيح پاپيروس ادوين اسميت را از روي سند قديمي‌تر کُپي کرد، مرتکب اشتباهات زيادي شد که برخي از آن‌ها را در حاشيه‌ها اصلاح کرده است. او در نهايت (به دلايلي که شايد هيچ وقت از آن‌ها سر درنياوريم!) سند را کنار گذاشت و آن را ناقص رها کرد. پاپيروس ادوين اسميت، حتي با وجود ناقص بودن، سندي مهم محسوب مي‌شود، زيرا براي اولين بار نشان داد که مصريان باستان بسيار بيشتر از آنچه قبلاً تصور مي‌شد در مورد کالبد انسان و پزشکي اطلاع داشتند. اين سند به صورت مشخصي نشان داد که فهم و درک مصريان از آسيب‌هاي تروماتيک – که پاپيروس ادوين اسميت هم درباره‌ي آن است – بيشتر از جادو يا معجون، به کالبدشناسي‌ متکي بود. ممکن است پاپيروس ادوين اسميت يک کتابچه‌ي راهنماي جراحي نظامي باشد. اين سند شامل 48 مورد مرتبط با زخم‌ها و تروماهايي همچون آسيب‌ديدگي‌، شکستگي، زخم، دَر رفتگي و تومور است. اين موارد در قالبي ارائه شده‌اند که چندان با نسخه‌هاي مورد استفاده‌ي پزشکان مدرن تفاوتي ندارند. هر کدام از اين موارد با يک سابقه‌ي پزشکي و شرح حال فيزيکي بيمار (شامل مواردي از جمله گرفتن نبض، بررسي زخم براي التهاب) و ظاهر کلّي بيمار (رنگ چهره و چشم‌ها، کيفيت ترشحات بيني و ميزان سفتي اندام‌ها و شکم و غيره) آغاز مي‎شود. در اين سند پس از معاينه، تشخيص بيماري و پيش‌بيني‌هايي ذکر شده است که پزشک در آن با دسته‌بندي زخم يا آسيب به سه دسته، ميزان احتمال نجات يافتن و بهبود بيمار را تشخيص مي‌داد. اين دسته‌بندي‌ها شامل اين موارد بودند: "دردي که من درمان خواهم کرد"، "دردي که با آن مبارزه خواهم کرد" و "دردي که درمان نمي‌شود". در پايان، شيوه‌هاي مختلف درمان نوشته شده است. اين شيوه‌ها عبارت بودند از بستن زخم با بخيه يا پانسمان، ثابت نگاه داشتن استخوان‌هاي شکسته با آتل، جلوگيري و درمان عفونت با عسل، و بند آوردن خونريزي با گوشت خام که نشان مي‌دهد آن‌ها از تکنيک‌هاي ضدعفوني کردن و آنتي‌بيوتيک‌ها اطلاع داشتند. پاپيروس ادوين اسميت همچنين شامل اولين تشريح کشف شده در مورد بخيه‌ي جمجمه، پرده‌هاي مغزي، سطح خارجي مغز، مايع مغزي‌نخاعي و ارتعاشات درون جمجمه‌اي است. کلمه‌ي "مغز" به وضوح در اين متن به چشم مي‌خورد. مصريان به خوبي آگاه بودند که آسيب وارد شدن به بخش‌هايي از مغز مي‌تواند روي عملکرد بدن تأثير بگذارد و شرايطي مثل فلج شدن را به وجود بياورد. ارتباط ميان محل آسيب جمجمه و آن بخش از بدن که تحت تأثير قرار گرفته نيز در اين سند ثبت شده است. آسيب‌هاي ناشي از ضربه ديدن استخوان‌هاي ستون فقرات بر تضعيف قواي حرکتي و عملکردهاي حسي هم در اين سند به چشم مي‌خورد. اين قطعه پاپيروس نشان مي‌دهد که مصريان دانش بي‌نظيري در مورد آناتومي و کالبد انسان داشتند. اين سند، قلب، رگ‌هاي آن، کبد، طحال، کليه‌ها، هيپوتالاموس، رحم و مثانه را توصيف مي‌کند، هرچند که عملکرد فيزيولوژيک هر کدام از اين اندام‌ها به صورت کامل درک نشده بود. آن‌ها چند هزار سال پيش از آنکه ويليام هاروي (William Harvey) دستگاه گردش خون را کشف کند، فهميده بودند که خون از طريق رگ‌ها در بدن به جريان مي‌افتد، اما دليل‌اش را نمي‌دانستند. هزار سال ديگر هم طول کشيد تا فهم ما از بدن انسان، از طريق آثار پزشکان يوناني مثل هِروفيلوس (Herophilus)، اراسيستراتوس (Erasistratus) و بقراط (Hippocrates)، افزايش پيدا کند. با اين حال، برخي از روش‌هايي که در اين پاپيروس توصيف شده نشان مي‌دهد که سطح آگاهي از پزشکي و داروها در ميان مصريان باستان حتي از بقراط هم بيشتر بوده است. افسوس که هيچ وقت نخواهيم فهميد دانش پزشکي مصريان باستان به طور کامل تا چه بوده است. ما را در کانال «آخرين خبر» دنبال کنيد