تابناک با تو/ خوشبختانه انسان معاصر به نقطهاي از دانش پزشکي دست يافته که شانس زيادي براي زنده ماندن در مقابل بيماريها دارد. ديگر انسانها به دليل دندان درد يا سرخک نميميرند.
اما پزشکي در چند قرن پيش تا اين حد پيشرفت نکرده بود، سخن گفتن از ابزارها و روشهاي عجيب و ترسناک پزشکي قديم، بسيار طولاني است. در اين گزارش نمونههايي از ابزارهاي پزشکي در زمانهاي گذشته را خواهيد ديد.
١. نيشتر (اسکالپل) ايتاليايي براي خارج کردن خون فاسد _. ۱۹۱۵
امروزه هر بيماري تعريف خودش را دارد و عامل هر بيماري مفصل بررسي شده است. ممکن است عامل يک بيماري، ويروس، باکتري، قارچ، مسموميت و يا اسباب ديگري باشد. اما به مدت طولاني در تاريخ باورهاي عجيبي درباره بيماريها وجود داشت، يکي از رايجترين باورها اين بود که بيماريها بر اثر خون زياد در بدن و يا فاسد شدن خون ايجاد ميشد. به همين دليل تلاش براي خارج کردن خون کثيف و فاسد يکي از رايجترين روشهاي درماني بود. اطباء در گذشته براي حل اين مشکل رگ اصلي را زده و فصد ميکردند تا خونريزي کند و خون فاسد که بنا بر باورشان عامل بيماريها بود خارج شود.
۲. باز کردن مجاري ادرار _ ۱۹۲۰ ميلادي
تصور اينکه با هدف باز کردن مجاري ادرار چيزي وارد آن بشود، دردناک است. پزشکي نوين از بي حسيهاي موضعي و يا ابزارهاي پلاستيکي نرم استفاده ميکند. در گذشته از ابزار فلزي براي باز کردن مجاري ادرار استفاده ميکردند که اغلب براي مبتلايان به سيفليس کاربرد داشت، و آنقدر تجربه دردناکي بوده که امروز به هيچ وجه قابل قبول نيست.
۳. دستگاه تقويت ستون فقرات دکتر کلارک_ قرن نوزدهم
برخي از مردم از انحراف در ستون فقرات رنج ميبرند، و انحناي ستون فقرات آنها به شکل C. يا S. ميباشد. در حالت خفيف ميتوان با آن کنار آمد، اما اگر شديد باشد نياز به درمان دارد. امروزه روشهاي ساده و نوين از جمله جراحي براي درمان انحراف ستون فقرات پيش روي بيماران است، اما در قرن نوزدهم دستگاه عجيبي براي کمک به اين افراد به دست دکتر کلارک اختراع شد.
دستگاه ستون فقرات دکتر کلارک در سال ۱۸۷۸ اختراع شد و به افرادي با مشکلات ستون فقرات اين امکان را ميداد که براي چند ساعت و يا چند دقيقه در روز بتوانند راه بروند. قابهاي چوبي اين دستگاه آنقدر سنگين بود که يک فرد با ستون فقرات سالم هم به سختي ميتوانست آن را يک سانتي متر حرکت بدهد، چه برسد به کساني که از مشکلات ستون فقرات رنج ميبردند.
۴. درمان ستون فقرات ويژه دکتر ساير_ در سال ١٨٧٠
اين دستگاه درماني براي مشکلات ستون فقرات و کمر به ويژه انحناي آن بود و فرآيند درمان را کوتاهتر ميکرد. با اين حال خيلي دردناکتر از آنچيزي است که به نظر ميرسيد.
اين روش وسيلهاي براي تصحيح شکل ستون فقرات بود. پزشک يک آتل گچي دور تنه بيمار قرار ميداد، در حاليکه نيمي از جسم بيمار عريان بود تا شرايط ايده آل ستون فقراتش نشان داده شود.
۵. اتاقهاي تيره شدن پوست کودکان (برنزه کردن) _. ۱۹۲۵
در زمانهاي گذشته مانند امروز برنزه کردن مد نبود بلکه يک روش براي درمان و پيشگيري بيماري راشيتيسم يا نرمي استخوان در کودکان به شمار ميرفت. اين بيماري بر اثر کمبود ويتامين D. ايجاد ميشود. روش مقابله با اين بيماري ساده است، فرد بايد در معرض نور خورشيد قرار بگيرد، اما در بخشهاي شمالي ايالات متحده و اروپا خورشيد در زمستان کم پيداست، به همين دليل از برنزه کردن مصنوعي به عنوان جايگزين نور خورشيد براي بچهها در آن برهه از زمان استفاده ميشد تا به راشيتيسم مبتلا نشوند.
۶. نمونهاي از دستگاه شوک الکتريکي _ دهه چهل قرن بيستم
امروزه همه با دستگاه شوک الکتريکي آشنايي دارند و در برنامهها و سريالهاي مختلف تلويزيوني به نمايش آن پرداخته اند. برخلاف تصوير اشتباهي که نشان داده ميشود، دستگاه شوک الکتريکي براي کسي که قلبش از حرکت ايستاده استفاده نميشود بلکه اين دستگاه تپشهاي قلب را به حالت طبيعي بازميگرداند به خصوص وقتي تپش قلب شدت گرفته باشد. در دهه چهل قرن بيستم اين دستگاه به شکل دو قاشق بود که با سيمي به صندوقي چوبي متصل شده بودند، و بيشتر اجزاي داخلي آن از نقره بودند، زيرا نقره رساناي فوق العادهاي براي برق است.
۷. مجسمهاي براي تشريح اجزاي بدن انسان، سال ۱۶۸۰ ميلادي
در بخش اعظمي از تاريخ بشر، تعامل با جسد مردگان يکي از بزرگترين ممنوعههاي جهان بود و همين موضوع علوم پزشکي را عقب انداخت، زيرا پزشکان بايد با اجزاي داخلي بدن انسان آشنا باشند. اما در صورت عدم دسترسي به تشريح عملي اجساد واقعي، تنها گزينه پيش رو، رسم بدن انسانها و يا تشريح نظري آنها و در موارد نادر مجسمههاي کوچکي از آناتومي بود که به طبع در دسترس همه پزشکان نبوده اند، عکسي که ميبينيد مجسمه کوچک از زن بارداري با اعضاي داخلي قابل جدا شدن است که به قرن هفدهم ميلادي باز ميگردد.
اين مجسمه، تنها مجسمهاي از اين نوع نيست، اما حجم کوچک و اجزاي جداشدني اش، آن را از نمونههاي مشابه مجزا ميکند.
۸. صندلي زايمان، پايان قرن هجدهم و اوايل قرن نوزدهم
شايد اين عکس يکي از اندک تصاويري باشد که امروزه هم براي ما آشنا است، صندليهاي زايمان هنوز هم در گسترهاي وسيع مورد استفاده قرار ميگيرند. طبيعتاً فرم جديدتر و راحت تري به نسبت گذشته براي کمک به زايمان زنان دارند. درباره اين صندلي نميتوان چيز زيادي گفت، جز اينکه قسمت تکيه و پشت آن قابل حرکت بوده است.
۹. نوشيدني انرژي زا حاوي مواد راديواکتيو_۱۹۲۸
وقتي از راديو اکتيو صحبت ميکنيم، تصويري از سلاح هستهاي و فجايع ناشي از آن به ذهن ما متبادر ميشود يا حتي به ياد (چرنوبيل) يا (فوکوشيما) ميافتيم، امروز خسارات مواد راديواکتيوي بر جسم انسان بر کسي پوشيده نيست. پرتوهاي راديواکتيو آثار مصيبت باري بر جنين انسان دارند و باعث صدمههاي جدي به آنها ميشوند، مرگهاي دردناک و مسموميت راديواکتيو از ديگر اثرات مخربب ناشي از راديو اکتيو است. در برههاي از زمان راديواکتيو براي ساخت اثاث خانه و لوازم آرايش استفاده ميشد، اما يکي از ترسناکترين کاربردهاي راديواکتيو به عنوان داروي نشاط بخش و ماده انرژي زا بود. در دهه سوم، توليد اين محصول اجباراً متوقف شد، زيرا خسارات جبران ناپذيري را بر سلامت افراد وارد کرد و مردم زيادي در نتيجه برخورد مستقيم يا غيرمستقيم با راديواکتيو جانشان را از دست دادند.
۱۰. دستهاي مصنوعي، پايان قرن نوزدهم
هرچند اخبار بسياري در مورد تکنيکهاي جديد در دنياي اندام و اعضاي بدن منتشر ميشود، که به مردم کمک ميکند تا اثربخشي از دست رفته اندام قطع شده خود را حتي به شکل جزئي دوباره به دست آورند، با اين حال اعضاي مصنوعي بدن پيشرفت قابل ملاحظهاي از نظر کارايي نسبت به قرن نوزدهم پيدا نکرده، و عکسي که ميبينيم با دستهاي مصنوعي امروزي از جهت کاربرد تفاوت چنداني ندارد، و تنها تفاوت اساسي آن با مشابههاي امروزي فقط در شکل است.
۱۱. دستگاه تنفس مصنوعي (ريههاي آهنين) چند نفره، دهه پنجاه قرن بيستم
چند نفر را ميشناسيد که مبتلا به فلج اطفال باشند؟ و يا چند نفر را مبتلا به سرخک ميشناسيد؟ به طبع پاسخ شما هيچ کسي است، در عصر حاضر بيماريهاي واگيرداري که انسان را در طول قرنها ميترساند به تاريخهاي دور پيوسته اند. براي مثال آبله ريشه کن و بدون بازگشت شده است، و بيماريهاي ديگر هم در صورت برداشته شدن موانع، در حال ريشه کن شدن هستند، اما در قرن بيستم و قبل از اينکه واکسن زدن به امري مرسوم براي پيشگيري از امراض تبديل شده باشد، فلج اطفال، افراد زيادي را از پا در آورده بود.
بسياري از مردم معاصر وحشت مردم قديم را درباره بيماريهاي واگيردار نميدانند. فلج اطفال در طول تاريخ ميليونها قرباني به جاي گذاشت، و حتي در قرن بيستم اين بيماري منجر به مرگ ميشد و يا فرد مبتلا تا آخر عمر به دستگاه تنفس نياز داشت، يکي از ابزارهاي بزرگ تنفس (ريههاي آهني) بودند که در قرن بيستم به شدت شايع شدند. حتي برخي از اين ريههاي آهني به گونهاي بودند که چند مريض را يکجا در آن جا ميدادند. اين دستگاهها براي شفا يافتن يا بهتر شدن احوال بيمار نبودند، بلکه فقط بيمار را زنده نگه ميداشتند، آنها تمام عمر خود را درون اين دستگاهها در محاصره جعبهها بدون هيچ سرگرمي سپري ميکردند تا وقتي که از دنيا ميرفتند.
۱۲. شيشه هروئين دارويي، پايان قرن نوزدهم
وقتي اسم هروئين را ميشنويم نخستين چيزي که به ذهنمان ميرسد مادهاي ويرانگر است، مادهاي که به شدت اعتياد آور و افراط در استفاده از آن و جرعههاي اضافي اش طبيعتاً خطرناک است. اما پيش از اينکه هرويين مثل امروز ترسناک باشد، از آن به عنوان يک ماده دارويي استفاده ميکردند و در طول دههها از شايعترين مواد مورد استفاده در توليدات دارويي بود؛ و حتي يکي از شروط تسليم آلمان در جنگ جهاني اول حق شرکتهاي مختلف به توليد هروئين به جاي احتکار آن از سوي شرکت آلماني Bayer بوده است.
در اواخر قرن نوزدهم و اوايل قرن بيستم هروئين به عنوان مسکن قوي درد و حتي دارويي براي سرفه استفاده ميشد. استفاده از هروئين از طريق دستگاه هاضمه کم خطرتر از تزريق آن در رگها بوده، با اين حال هيچ روشي خطرات هروئين را کاهش نميداد و همچنان هروئين خطرناکترين و معتاد کنندهترين مخدر جهان به شمار ميرفته. با وجود اينکه در آن زمان گزارشهاي زيادي درباره ايدهي وحشتناک استفاده از هروئين به جاي دارو شکل گرفت، اما بازاريابي گسترده داروي هروئين همچنان ادامه داشت که در موارد بعدي به آن اشاره شده است.
۱۳. تبليغ هروئين براي بچهها ۱۹۱۲
اگر گمان ميکنيد استفاده از ماده خطرناکي مثل هروئين به اندازه کافي بد و ترسناک است، پس از بدترين حالت ممکن و بازار فروش هروئين به عنوان داروي مسکن و ضد سرفه براي کودکان بخوانيد. اين دارو مشکلات عديدهاي همچون اعتياد و خسارتهاي جسماني ديگر را به دنبال داشت، اما براي برخي شرکتها مشکلي بزرگي به شمار نميرفت، زيرا هر اقدامي براي تحقّق سود و منفعت توجيه پذير مينمود.
۱۴. شربت کوکائين براي دندان درد، ۱۸۸۵ ميلادي
هروئين بين طبقات ثروتمند شايع بود. با وجود اينکه هروئين امروزه به عنوان مخدري خطرناک در بسياري از کشورها ممنوع است، در اواخر قرن نوزدهم ميلادي، شربت هروئين به عنوان مسکن خيلي قوي و در عين حال انرژي زا براي بيماران تجويز ميشد، از شايعترين استفاده از قطرات هروئين براي درد دندان بود. عکس فوق نيز يکي از تبليغات مربوط به توليداتي درماني حاوي هروئين را نشان ميدهد.
۱۵. شيشه زالو، قرن نوزدهم
همانطور که در تصوير نخست، درباره نظريه خون فاسد يا اضافي گفتيم که در بخش بزرگي از تاريخ بشر به عنوان عامل امراض بسياري از آن ياد شده، بنا بر اين باور علاوه بر زدن رگها يا حتي حجامت، روش سومي هم وجود داشت و آن هم استفاده از زالو بود که روي بدن بيمار ميچسبيد و براي زنده ماندن خون او را ميمکيد. از آنجا که زالو انداختن از بقيه روشهاي درماني آسانتر بود، شيوع آن نيز بيشتر از ساير روشها بود. به همين دليل شيشه مخصوص ذخيره کردن زالو در آن زمان شايع شد و به گونهاي طراحي شده بود که کرمها درون شيشه به هم نچسبند.
بازار