با گاندو یا تمساح پوزه کوتاه بیشتر آشنا شوید

روزياتو/ گاندو يا تمساح پوزه کوتاه که نوعي کروکوديل بومي ايراني و پاکستاني است يکي از عجيب‌ترين و خاص‌ترين جاذبه‌هاي حيات وحش ايران محسوب مي‌شود. اين کروکوديل که بزرگترين خزنده ايران و پاکستان است در طي ۶۵ ميليون سال گذشته تغييرات جزيي داشته است. شايد برايتان جالب باشد اگر بدانيد گاندو تنها تمساحي است که به طور طبيعي در ايران زندگي مي‌کند و همين ويژگي باعث شده است که بازديد از اين حيوان در ميان گردشگران جذاب باشد. گاندو در زبان بلوچي به اين کروکوديل گوَند (Gwanḍ) به معني کوتاه و کوچک جثه گفته مي‌شود که به پوزه کوتاه اين حيوان اشاره دارد مردم محلي گاندوها را حيواني مقدس مي‌دانند و اعتقاد دارند که با مرگ اين حيوان خشکسالي و قحطي در منطقه ايجاد خواهد شد. براي همين از آسيب رساندن به گاندوها خودداري مي کنند. يکي از رفتارهاي جالب اين حيوان حفر کانال عميق در کنار برکه‌ها و رودخانه‌هاي محل زندگي خود است. طول اين کانال‌ها گاهي به ۱۵ متر مي‌رسد که هم در ساعات گرم روز مکان مناسبي براي استراحت است و هم از تبخير آب جلوگيري مي‌کنند. اين رفتار باعث مي‌شود که آب برکه‌ها و تالاب‌ها در فصل گرم و ايام خشکسالي ذخيره شود و به همين دليل بلوچ‌ها معتقدند که هرکجا گاندوها هستند، آب فروان هم هست. گاندو: ترسو و آرام گاندوها گوشت‌خوار هستند اما عادت به انسان خوري ندارند. در طي ۱۰ سال گذشته تنها دو مورد حادثه مبني بر آسيب به انسان از طرف اين حيوان در ايران گزارش شده است که اين دو مورد نيز در حد گاز گرفتگي دست و پا بوده است. گاندوها برعکس ظاهر ترسناک و وحشتناکي که دارند، حيواناتي ترسو و آرام هستند. به همين علت به سختي گاندوها را بيرون از آب مي‌توانيد مشاهده کنيد. اين خزنده اگر از فاصله ۵۰۰ متري صدايي از پشت سر بشنود به سرعت در آب پنهان مي‌‌شود. نکته جالب در مورد رفتار گاندوها، علاقه اين حيوان ها به آفتاب گيري ست. اين کار از رفتارهاي عمده تمساح هاست و ممکن است در داخل يا بيرون آب اتفاق بيفتد. در نگاه اول ممکن است، اين گونه مانند ديگر گونه هاي هم راسته خود بسيار کند به نظر برسد اما هنگام شکار و شنا بسيار سريع و چالاک عمل مي کند. در بسياري منابع آمده است که اين جانور خطري براي انسان ندارد اما بايد اين نکته را در نظر گرفت که رفتار تهاجمي در ذات اين حيوان است و نمي توان در کنار آنها محتاط نبود. هرچند مردم بلوچستان با وجود حضور گاندوها در برکه ها و رودخانه ها، در اين آب ها شنا مي کنند و زنان با آسودگي لباس ها و ظرف هاي شان را در آن مي شورند. تمساح پوزه کوتاه: تنها گونه تمساح در ايران گاندوها تنها گونه‌اي از تمساح‌ها هستند که در ايران يافت مي‌شوند،‌ براي همين اين حيوانات تبديل به يک جاذبه گردشگري خاص در کشور شده‌اند. طبق آخرين سرشماري در حدود ۴۰۰ گاندو در سيستان‌و‌بلوچستان به سر مي‌برند و تقريبا در هر گودال‌ بزرگ آب که اهالي محلي به نام «هوتک» مي‌گويند، مي‌توان گاندوها را پيدا کرد. زيستگاه تمساح هاي پوزه کوتاه در ايران تنها در بخش بلوچستان استان سيستان و بلوچستان و بيشتر در منطقه مکران و منطقه حفاظت شده باهوکلات ، سرباز ، سد پيشين و رودخانه کاجو قرار دارد. گاندوها در ليست وضعيت بقا، در گروه حيوانات آسيب پذير قرار دارند و با توجه به خشکسالي هاي چندين سال اخير استان سيستان و بلوچستان شرايط زندگي آنها در معرض خطر بيشتري قرار گرفته است. مشخصات تمساح پوزه کوتاه گاندو بزرگترين خزنده ايران است و در ميان ديگر تمساحان گونه اي با جثه متوسط تا بزرگ محسوب مي شود. اندازه اين جانوران به طور ميانگين در نرها به ۳ تا ۳٫۵ متر و ماده ها ۲٫۴۵ متر مي رسد؛ اما حيواناتي با طول کمتر يا بيشتر نيز در ميان آنها ديده شده است. وزن طبيعي گاندوهاي جوان به طور ميانگين به ۳۰ تا ۵۰ کيلوگرم مي رسد. همچنين نرهاي مسن ممکن است بسيار بزرگتر شوند و تا ۴ الي ۵٫۵ متر طول رشد کنند. البته طول نهايي گاندوهاي ايراني به ندرت به ۳ متر مي رسد و بزرگترين تمساح پوزه کوتاه که در ايران ديده شده، ۶٫۳ متر طول داشته است. طول عمر گاندوها بين ۴۰ تا ۶۰ سال است و در اسارت مي تواند بيش از اين نيز زنده بماند. رنگ کلي بدن گاندوها در گونه هاي جوان، سبز روشن با لکه هاي سياه و در گونه هاي مسن تر زيتوني تا قهوه اي با لکه هايي تيره و پراکنده بر روي پوست رويه سطحي بدن اين جانور با فلس هاي شاخي و سفت پوشانده شده و قسمت هاي زيرين آن پوشيده از فلس هاي غضروفي ريز البته شکم گاندو فلس ندارد و به رنگ سفيد متمايل به زرد است. در قسمت پشتي بدن او ۴ تا ۶ رديف صفحه استخواني به چشم مي خورد که در هر رديف بين ۱۶ تا ۱۸ استخوان، صفحه اي غضروفي و محکم ساخته اند. صفحه اي که مانند يک زره قسمت پشتي حيوان از شانه تا کمر را مي پوشاند. پهن ترين پوزه در ميان تمام گونه هاي تمساح گاندوها در ميان ديگر گونه هاي هم‌ راسته خود پهن ترين پوزه را دارند و به همين دليل از نظر ظاهري شبيه اليگاتور آمريکايي هستند. آنها در قسمت پشت سر و ناحيه گردن دو جفت صفحه شاخي بزرگ دارند و سوراخ هاي بيني و گوش شان در قسمت بالايي سرشان قرار گرفته است. شايد براي تان جالب باشد بدانيد که سوراخ هاي بيني تمساح داخل آب توسط سرپوشي ماهيچه اي بسته مي شود اما خارج از آب قدرت بويايي و شنوايي بسياري دارد. گوش گاندو در اصل شکافي باريک است که در عقب چشم واقع شده و به مانند چشم ها با سرپوشي ماهيچه اي در آب از آن محافظت مي شود. دهان تمساح پوزه کوتاه از دو کام (سقف دهان) تشکيل شده است و آرواره هايي قوي دارد و تعداد دندان هاي آن در گونه بالغ به ۶۶ تا ۶۸ عدد مي رسد. از اين تعداد ۱۹ دندان در طرفين فک بالا و ۱۵ دندان در طرفين فک پايين قرار دارد و زير هر دندان نيز يک دندان ديگر به چشم مي خورد که بعد از شکستن يا افتادن دندان قبلي جايگزين آن مي شود. ساختمان دندان گاندو براي جويدن غذاها چندان مناسب نيست؛ اما معده آنها شيره گوارشي با اسيد فراواني توليد مي کند که مي تواند در چند دقيقه هر غذايي را به راحتي هضم مي کند. نحوه شکار تمساح پوزه کوتاه نحوه شکار تمساح پوزه کوتاه به اين شکل است که براي گرفتن طعمه خود کمين مي کند و اغلب به صورت ناگهاني از جلو يا طرفين به سمت شکارش هجوم مي برد. اين خزنده بيشتر شب ها به شکار مي پردازد و در اين زمان در اطراف رودخانه ها و برکه ها به جستجوي غذا مي رود. به دليل شکل خاص آرواره ها، گاندوها نمي توانند غذاي خود را بجوند. اگر شکار کوچک باشد آن را مي بلعد و اگر بزرگ باشد آن را يا زير آب يا زير آفتاب براي مدتي نگه مي دارد تا گوشت طعمه شل شود و سپس با تکان هاي سريع آن را تکه تکه کند و ببلعد. برخي مواقع نيز شکار خود را کنار رودخانه يا برکه مخفي نگه مي دارد. گاندو : مادري مهربان و از خود گذشته گاندوها به طور معمول در ۸ سالگي بالغ مي شوند. آنها سالي يک بار جفت گيري و تخم گذاري مي کنند و فصل توليد مثل آنها در ايران تقريبا از اواخر اسفندماه شروع مي شود. فاصله بين جفت گيري، لانه سازي و بيرون آمدن نوزادان از تخم چهار ماه است و ارديبهشت ماه زماني ست که اين حيوان شروع به تخم ريزي مي کند. تمساح ماده براي انجام اين کار در شروع فصل هاي بارندگي در حاشيه رودخانه يا برکه گودالي به عمق نيم متر حفر مي کند و در آن بين ۲۰ تا ۳۰ تخم مي گذارد و سپس روي آنها را با شن مي پوشاند. هرچند تعداد تخم ها در هر بار تخم ريزي به شدت متغير است و بسته به نوع گونه، سن مادر، شرايط تغذيه اي و محيطي فرق مي کند. هر تخم گاندو در حدود ۵٫۶ سانتي متر طول و ۴ سانتي متر عرض دارد. مادر پس از تخم گذاري در کنار گودالي که کنده است، در حفره اي دو ماه زمان مي گذارد تا زمان بيرون آمدن نوزادان فرا برسد و به کمک آنها بشتابد. گاندو ماده شنِ روي تخم ها را کنار مي زند تا به نوزادان براي بيرون آمدن از تخم کمک کند. همچنين انتقال نوزادها به داخل آب هم توسط مادر صورت مي گيرد. تمام اين توجه ها و مراقبت ها از نوزادان توسط تمساح پوزه کوتاه ماده در ميان ديگر خزنده هاي ايراني منحصر به فرد و بي سابقه است. ما را در کانال «آخرين خبر» دنبال کنيد