حکایتی ناگفته درباره کفش‌های سنتی هند

کجارو/ بانتو، يکي از صنايع دستي و از زيباترين صندل‌هاي سنتي هند، در حال پيدا کردن جايگاه خود در بازارهاي جهاني است. اما شما از اين کفش سنتي چه مي‌دانيد؟ اين روزها، کفش‌هاي چرم بسياري در فروشگاه‌ها و مراکز خريد ديده مي‌شوند، اما طرح دوردوزي گيس‌بافت «بانتو» (bantu)، يک مشخصه مهم است که اين سبک سنتي هندي را از ديگر کفش‌ها، متمايز مي‌کند. در ابتدا ممکن است به نظر بيايد که بانتوي حصيري چرمي، درست مانند ديگر کفش‌هاي چرمي است که در پاي بسياري از افراد مي‌بينيد، اما جالب است بدانيد که اين صندل، پيوند عميقي با يک مکان به‌خصوص در هند دارد و بالاخره در حال پيدا کردن جايگاه خود در ميان برخي از مشهورترين استايل‌هاي اين سرزمين، است. هند هميشه الهام‌بخش افرادي بوده است که عادت به پوشيدن کفش‌هاي خاص و زيبا دارند. سبک‌هاي سنتي کفش در کشور هند از دمپايي‌هاي ساده گرفته تا شاهکارهاي طراحي چرم بافته‌شده، نخ‌هاي طلايي و منگوله‌ها، بسيار متنوع هستند. برخي از آن‌ها مانند صندل‌هاي «کولاپوري» يا دمپايي‌هاي لاانگشتي با بند چرمي (Kohlapuri chappal)، حتي در سطح جهاني به شهرت رسيده‌اند. صندل‌هاي کولاپوري در دهه ۱۹۷۰، در پي جنبش هيپي‌ها در ايالات متحده آمريکا به شهرت فراواني رسيدند. اخيرا، بانتو با سبکي بسيار ساده‌تر در گوشه‌کنار جهان، در کشورهايي دوري چون استراليا، ژاپن و حتي ايالات متحده آمريکا، ديده مي‌شود. «کريستن مورابيتو» (Kristen Morabito)، مدير هنري «موهيندرس» (Mohinders)، کمپاني‌اي که سعي دارد اين مدل را در خارج از کشور معرفي کند و به شهرت برساند، مي‌گويد: بانتو، يک کفش پشت‌باز است و رويه دستبافت آن با يک سبک منحصر‌به‌فرد بافندگي به کف صندل، متصل مي‌شود. من، اين سبک کفاشي را در هيچ جاي ديگري در جهان نديده‌ام. بانتوها، ميراث صنايع دستي از نسل‌هاي قبل، صندل‌هاي دست‌ساز از جنس چرم گاوميش طبيعي با دباغي گياهي هستند. عکس از جاوري کادري (Javeri Kadri) بانتو، يک کفش چرمي نرم، ترکيبي از راحتي يک «بابوش» (babouche) مراکشي با ظاهر گيس‌بافت چرمي يک صندل «واراچه» (huarache) مکزيکي با قدمتي پيشاکلمبي است. شايد به خاطر همين شباهت‌ها است که غالب اوقات، اين محصول تازه‌وارد به‌درستي معرفي نمي‌شود و صندل بانتو از تاريخچه، افرادي که آن را درست مي‌کنند و حتي گاهي از کشور خود، جدا مي‌افتد. اما اگر قصد داريد اين کفش را بخريد و با آن راه برويد، مطمئنن کسب اطلاعات درباره آن، خالي از لطف نيست. در ادامه، کجارو، آنچه نياز داريد قبل از پا زدن يک جفت بانتو بدانيد را در اختيار شما قرار خواهد داد. قدمت سنت کفش‌پوشي در هند به ۵۰۰۰ سال قبل، بازمي‌گردد و از آنجا که تکامل سبک‌هاي پوشش در طول زمان، تحت‌تاثير تفاوت‌هاي اقليمي و ترجيحات مردم بومي بوده‌اند، طراحي‌ها کاملا بومي و منطقه‌اي هستند. در شمال کشور، با مدل‌هايي چون دمپايي‌هاي «موجاري‌هاي راجستاني» (Rajasthani mojaris ) و «جوتي‌هاي پنجابي» (Punjabi juttis) روبه‌رو خواهيد شد. از سوي ديگر، چپل‌هاي کولاپوري در استان «مهاراشترا» با آب‌و‌هواي گرم‌تر، بيشتر مشهور هستند. تزيينات يک کفش، آن‌چنان دقيق به شما کمک مي‌کنند که خاستگاه يک کفش را مشخص کنيد که در برخي موارد، حتي مي‌توان به روستاي خاصي که کفش در آن دوخته شده است، رسيد. اصل‌و‌نسب بانتو به منطقه‌اي در ايالت «کارناتاکا» (Karnataka)، درست آن‌طرف مرز َمهاراشترايي شهر کولاپور، باز مي‌گردد. اين دو مکان، داراي سنت کفاشي مشابهي هستند و براي همين، جنس و نحوه دوخت بانتوها به استان‌هاي همسايه‌ مشهورش، نزديک است. درمجموع بيش از ۶۰ هزار نفر در شهر آتاني در استان کارناتاکا، براي کمپاني موهيندرز، کفش توليد مي‌کنند کمپاني «موهيندرز» با گروهي از ۱۰ تا ۱۲ خانواده ماهر در زمينه کفاشي در شهر «آتاني» (Athani)، واقع در استان «کارناتاکا» همکاري مي‌کند که درمجموع، جمعيت اين گروه، بيش از ۶۰ هزار نفر است. مرکز توليد بانتو در محله‌اي با فاصله نزديک از مرکز شهر آتاني، قرار دارد. در اين راسته، کفاشان بسياري، مشغول به کار هستند و خانواده‌هاي ديگر نيز، براي مشتريان مختلف يا حتي براي مصرف محلي، کفش توليد مي‌کنند. کفاشي در هند، کار آبرومندانه‌اي به شمار نمي‌آيد و اين منطقه در گذشته، محله‌اي فرودست بوده است. اما در سال ۱۹۹۸، «اسنت» (ASCENT)، يک سازمان غيردولتي توسعه ملي، فروشگاهي را راه‌اندازي کرد که در حال حاضر با يک شرکت محلي به نام «توهولد» (Toehold) همکاري مي‌کند و هدف آن، متحد کردن راسته کفاشان، دادن آموزش‌هاي لازم به آن‌ها و سازماندهي گروه‌هاي پس‌انداز زنان است. در حال حاضر، اين منطقه رو به رشد و ترقي است. «گاجانان اس بانداره» (Gajanand S Bhandare)، استاد کفاشي ۵۸ ساله، بزرگ يکي از خانواده‌هايي است که با کمپاني موهيندرز، براي توليد کفش‌هاي سفارشي، همکاري مي‌کنند. او و خانواده‌اش در طول روز، در يک اتاق با ديوارهاي نارنجي روشن و سفيد در کنار يکديگر، مشغول به کار هستند. اتاق پشتي، محل انبار کردن چرم خام است. يک جفت صندل مرغوب در اين منطقه، از چرم گاوميش با دباغي گياهي توليد مي‌شود (چرم گاوي به‌دليل ممنوعيت کشتن گاوها در اين ناحيه وجود ندارد). اين فرآيند توليد چرم، تقريبا سنتي‌ترين شکل توليد چرمي است که امروزه مي‌توان در دنيا پيدا کرد. جالب است بدانيد در توليد چرم به اين سبک، از آب و مواد شيميايي کمتري استفاده مي‌شود و آن‌ها در مقايسه با چرم‌هاي تجاري با توليد انبوه، بيشتر دوست‌دار محيط‌زيست هستند. هر يک از اعضاي خانواده «بانداره»، در توليد يک بخش از فرآيند توليد کفش تخصص و تبحر دارند. بسته به پيچيدگي طرح، توليد هر جفت کفش، سه تا شش ساعت زمان، مي‌برد، هرچند که آن‌ها تقريبا هيچ‌وقت، روي توليد يک جفت کفش کار نمي‌کنند و ترجيح مي‌دهند که سفارش‌ها را به‌صورت مرحله به مرحله پيش ببرند. بانتوي ساده، چند مدل متفاوت رايج دارد. برخي اوقات، پشت دارند و گاهي پاشنه‌دار هستند؛ در بعضي مواقع هم ممکن است، رويه‌ آن‌ها به‌جاي فرم حصيربافت، از چرم ساده باشد. جالب است بدانيد، کفاشان محلي، نام مستعار اين مدل را «مرد کچل» گذاشته‌اند. قدم اول براي توليد هر مدل اين صندل، آماده‌سازي چرم است. بانداره با استفاده از چاقويي دسته‌کوتاه به‌شکل بادبزن، لبه‌هاي چرم خام را صاف و مرتب مي‌کند، سپس با استفاده از همان ابزار، چرم را نازک کرده و با تراشيدن آن، ورقه‌هاي چرمي مرطوب را در جايي، کپه مي‌کند. سپس، يک استادکار ديگر، احتمالا يکي از پسرانش، «ويشال» يا «نيتنين»، چرم را با استفاده از يک قطعه سراميکي صاف يا در واقع، يک لوله برق قديمي، صيقل‌کاري کرده و پوليش مي‌زند. در مرحله بعدي، آن را با حرکات سريع و ممتد چاقو، براي قسمت‌هاي مختلف کفش، چون رويه، کفي ضخيم، بندهاي کفش و پاشنه برش مي‌زند. پس از آن، «آسا» همسر باندره يا «آکشاتا» عروس وي، کار بافت رويه کفش را انجام مي‌دهند. طراحي‌هاي جديد بانتو کمي با طرح سنتي آن متفاوت هستند تا راحتي و دوام بيشتري داشته باشند کفش‌هايي که اين خانواده‌ها، براي کمپاني موهيندرز، توليد مي‌کنند، کمي با طرح سنتي آن متفاوت است تا راحتي و دوام بيشتري داشته باشند. مثلا پاشنه کفش، داراي لايه‌هاي بيشتري است؛ کفي کفش، سه لايه دارد، يک لايه ضخيم در بخش زيرين، يک لايه اسفنجي در بخش مياني و يک لايه نازک و نرم از چرم بز در بخش رويي که درابتدا به هم چسبانده مي‌شوند و سپس با ابزار محکمي شبيه به سوزن به نام «آري» (ari)، دور آن دوخته مي‌شود. در مرحله بعد، يکي ديگر از استادکاران خانواده، يک کفي از جنس کرپ به کف کفش مي‌چسباند که يکي از ضميمه‌هاي شرکت موهيندرز است و دورتادور لبه کفش، سوراخ‌هايي پانچ مي‌کند. زماني که اين اجزا آماده شدند، نوبت به دوخت کفش مي‌رسد. استاد آسا که در مرطوب‌کردن چرم، تبحر دارد، قطعات را به دور يک فرم قالب زده و بندهاي چرمي رويه کفش را به سوراخ‌هاي بخش زيرين، گره مي‌زند و در نهايت، به زيبايي، گيس‌بافت‌هاي چرمي را خلق مي‌کند. پس از خشک‌شدن کفش به‌مدت دو روز، آخرين مرحله، افزودن سايز کفش و لوگوي موهيندرز به کف کفش است و بفرماييد، کفش‌ها آماده راه‌رفتن هستند! يک آينده نامعلوم براي اين ميراث صنايع دستي در سال ۲۰۱۶، يک مقاله در روزنامه تايمز هند با اشاره به کفش‌هاي تقلبي ارزان‌قيمت و افزايش قيمت مواد اوليه، به بررسي موضوع آينده ميراث کفاشي در اين کشور پرداخت. کاهش علاقه نسل جوان به صنايع دستي، نيز اين ميراث را تهديد مي‌کند. «عباس اس لاکاوالا» (Abbas S.Lakdawala)، مدير اجرايي کمپاني موهيندرز و صاحب يک فروشگاه کفش سنتي در بمبئي به نام «پاپيولار فوت ور» (Popular Footwear)، توضيح مي‌دهد که در گذشته، از فرزندان انتظار مي‌رفت که شغل پدرانشان را ادامه بدهند، اما در حال حاضر، جوانان بيشتر به فکر مهاجرت به شهرهاي بزرگ و شغل‌هاي جديد هستند. « پرابا ماروتي ماراته» (Prabha Maruti Marathe)، يک استادکار اهل «آتان»، کفاشي را از سن دوازده سالگي آغاز کرد، زماني که پس از ازدواجش به روستا نقل مکان کرد. در حال حاضر، پسر او، «آميت»، نسل چهارم اين خانواده است که کفاشي مي‌کند، اما «سواتي»، دختر او، سال آينده، مدرک ليسانس مديريت بازرگاني خود را مي‌گيرد و به‌دنبال يک شغل دولتي در شهري بزرگ‌تر است. چند در آنطرف‌تر، «گانش پراکاش هونمور» (Ganesh Prakash Honmore)، راه پدر خود، «پراکاش آرجون هونمور» را ادامه مي‌دهد که خود نيز همانند پدرش، کفاش است. اما گانش جوان، در ابتدا ترديد داشت که حرفه پدرش را ادامه بدهد يا خير. در حال حاضر، اگرچه پدر و پسر با يکديگر کار مي‌کنند، اما پراکاش به‌دنبال روش‌هاي سنتي است و گانش به‌دنبال ايده‌ها و طرح‌هاي جديد. اين نوع انعطاف‌پذيري، ممکن است راهي براي کمک به دوام‌آوردن اين محصول صنايع‌دستي سنتي باشد و آن را به يک ابزار معيشتي سالم و با ثبات تبديل کند. مقاله روزنامه تايمز، راه‌حل اين مشکل را در تجارت الکترونيکي و فرصت‌هاي صادراتي براي نجات اين بخش از صنايع دستي رو به نابودي، مي‌بيند، به‌خصوص که در حين فصل باران‌هاي موسمي در هند، تقاضا براي اين کفش‌ها، کاهش مي‌يابد و عرضه آن به بازارهاي بزرگ‌تر در کشورهاي ديگر، مي‌تواند گام موثري براي نجات اين صنايع دستي باشد. «اس. لاکاوالا» (S.Lakdawala) مي‌گويد: ما مي‌خواهيم از پيشه‌وران حمايت کنيم و بهترين کاري که از دست ما برمي‌آيد، اين است که به آن‌ها سفارش کار بدهيم. شرکت موهيندرز، در ابتدا کار خود را با مدل‌هاي مختلف موجود بانتو آغاز کرد، اما اخيرا با دو مدل جديد ديگر، گام بزرگي براي محبوبيت بيشتر بانتو برداشته است؛ يک کفش چرم ساده پشت‌دار و يک صندل حصيري جلو باز که با الهام از همان طرح‌هاي سنتي، طراحي شده‌اند. جالب است بدانيد، نمونه‌هاي اوليه اين مدل‌ها، با کمک استادکاران جواني چون گانش و نيتنين توليد شدند. بانتو، هميشه داستان تغييرات جامعه‌ خود را نقل کرده است. اين کفش در ابتدا، از کالاپور مهاجرت کرد و براي يک مدت طولاني، خود را با سليقه‌هاي گوناگوني در داخل و خارج از هند انطباق داد و در مبارزه‌ دليرانه‌اي براي حفظ فرهنگ ديرينه خود، شرکت کرد. مدير هنري موهيندرز دراين‌باره، مي‌گويد: با توجه به اوضاع اقتصادي و روابط بين نسلي و روابط بين‌المللي و موانع زباني و تمامي نيروهاي سياسي و اقتصادي که در معادلات امروز جهان ما نقش دارند، ما درباره چيزي بزرگ‌تر از يک صنايع دستي موروثي زيبا حرف مي‌زنيم. بانتو کماکان يک صنايع دستي موروثي زيبا است و نقش آن در معرفي تاريخ و فرهنگ هند را به‌هيچ‌وجه نبايد دست‌کم گرفت. #باهم_شکستش_مي‌دهيم ما را در کانال «آخرين خبر» دنبال کنيد