۴ باری که شیطان فریاد کشید!

بيتوته/  سوره حمد که نام ديگرش «فاتحه الکتاب» است، هفت آيه دارد ۱ و تنها سوره‌‏اى است که بر هر مسلمانى واجب است حداقل روزانه ده بار آن را در نمازهاى شبانه روزى بخواند و گرنه نماز او باطل است. «لا صلاة الّا بفاتحه الکتاب» ۲ بنا به روايت جابر بن عبد اللّه انصارى از رسول اکرم (صلي لله عليه و آله): اين سوره بهترين سوره‏‌هاى قرآن است. آيات سوره‏‌ى مبارکه فاتحه، اشاراتى در باره‏ خداوند و صفات او، مسأله معاد، شناخت و درخواست رهروى در راه حقّ و قبول حاکميت و ربوبيّت خداوند دارد. همچنين به ادامه‏ راه اولياى خدا، ابراز علاقه و از گمراهان و غضب‏شدگان اعلام بيزارى و انزجار شده است. سوره‏ حمد همانند خود قرآن مايه شفاست، هم شفاى دردهاى جسمانى و هم شفاى بيمارى‏هاى روحى. درسهاى تربيتى سوره حمد در تفسير نمونه به مواردي از اثرات تربيتي سوره حمد اشاره شده است که با توجه و عمل به هرکدام از اين موارد، انسان هرچه بيشتر در راه شناخت ونزديکي به پروردگار قرار مي‌گيرد: ۱- انسان در تلاوت سوره‏ حمد با «بِسْمِ اللَّهِ» از غير خدا قطع اميد مي‌کند. ۲- با «رَبِّ الْعالَمِينَ» و «مالِکِ يَوْمِ الدِّينِ» احساس مي‌کند که مربوب و مملوک است و خودخواهى و غرور را کنار مي‌گذارد. ۳- با کلمه «عالمين» ميان خود و تمام هستى ارتباط برقرار مي‌کند. ۴- با «الرَّحْمنِ الرَّحِيمِ» خود را در سايه لطف او ميداند. ۵- با «مالِکِ يَوْمِ الدِّينِ» غفلتش از آينده زدوده مي‌شود. ۶- با گفتن «إِيَّاکَ نَعْبُدُ» ريا و شهرت طلبى را زايل مي‌کند. ۷- با «إِيَّاکَ نَسْتَعِينُ» از ابرقدرت‏ها نمي‌هراسد. ۸- از «أَنْعَمْتَ» مي‌فهمد که نعمت‏ها به دست اوست. ۹- با «اهْدِنَا» رهسپارى در راه حقّ و طريق مستقيم را درخواست مي‌کند. ۱۰- در «صِراطَ الَّذِينَ أَنْعَمْتَ عَلَيْهِمْ» همبستگى خود را با پيروان حقّ اعلام مي‌کند. ۱۱- با «غَيْرِ الْمَغْضُوبِ عَلَيْهِمْ» و «ولَا الضَّالِّينَ» بيزارى و برائت از باطل و اهل باطل را ابراز ميدارد. سوره حمد، اساس قرآن است‏ در حديثى از پيامبر اکرم (صلي الله عليه و آله) ميخوانيم که: «الحمد ام القرآن‏» و اين به هنگامى بود که جابر بن عبداللَّه انصارى خدمت پيامبر (صلي الله عليه و آله) رسيد، پيامبر (صلي الله عليه و آله) به او فرمود: «الا اعلمک افضل سورة انزل‌ها اللَّه فى کتابه؟ قال فقال له جابر بلى بابى انت و امى يا رسول اللَّه! علمنيها، فعلمه الحمد، ام الکتاب‏». آيا برترين سوره‏‌اى را که خدا در کتابش نازل کرده به تو تعليم کنم، جابر عرض کرد آرى پدر و مادرم به فدايت باد، به من تعليم کن، پيامبر (صلي الله عليه و آله) سوره حمد که ام الکتاب است به او آموخت، سپس اضافه فرمود اين سوره شفاى هر دردى است مگر مرگ.۵ و نيز از پيامبر (صلي الله عليه و آله) نقل شده که فرمود: «و الذى نفسى بيده ما انزل اللَّه فى التوراة، و لا فى الزبور، و لا فى القرآن مثلها، هى ام الکتاب‏»، قسم به کسى که جان من به دست او است خداوند نه در تورات و نه در انجيل و نه در زبور، و نه حتى در قرآن، مثل اين سوره را نازل نکرده است، و اين ام الکتاب است.۶ در حديثى از امام صادق (عليه السلام) مي‌خوانيم‏: «شيطان چهار بار فرياد کشيد و ناله سر داد نخستين بار روزى بود که از درگاه خدا رانده شد، سپس هنگامى بود که از بهشت به زمين تنزل يافت، سومين بار هنگام بعثت محمد (صلي الله عليه و آله) بعد از فترت پيامبران بود، و آخرين بار زمانى بود که سوره حمد نازل شد»! وجه توحيدي سوره حمد در حقيقت سوره حمد هم بيانگر توحيد ذات است، هم توحيد صفات، هم توحيد افعال، و هم توحيد عبادت؛ و به تعبير ديگر اين سوره مراحل سه‏‌گانه ايمان: اعتقاد به قلب، اقرار به زبان، و عمل به ارکان را در بر دارد، و مي‌دانيم «ام» به معنى اساس و ريشه است. شايد به همين دليل است که «ابن عباس» مفسر معروف اسلامى مي‌گويد: «ان لکل شى‏ء اساسا ... و اساس القرآن الفاتحة»، هر چيزى اساس و شالوده‌‏اى دارد ... و اساس و زير بناى قرآن، سوره حمد است. روى همين جهات است که در فضيلت اين سوره از پيامبر (صلي الله عليه و آله) نقل شده: «ايما مسلم قرأ فاتحه الکتاب اعطى من الاجر کانما قرأ ثلثى القرآن، و اعطى من الاجر کانما تصدق على کل مؤمن و مؤمنه‏»، هر مسلمانى سوره حمد را بخواند پاداش او به اندازه کسى است که دو سوم قرآن را خوانده است (و طبق نقل ديگرى پاداش کسى است که تمام قرآن را خوانده باشد) و گويى به هر فردى از مردان و زنان مؤمن هديه‏‌اى فرستاده است.۷ تعبير به دو سوم قرآن شايد به خاطر آنست که بخشى از قرآن توجه به خدا است و بخشى توجه به رستاخيز و بخش ديگرى احکام و دستورات است که بخش اول و دوم در سوره حمد آمده، و تعبير به تمام قرآن به خاطر آن است که همه قرآن را از يک نظر در ايمان و عمل مي‌توان خلاصه کرد که اين هر دو در سوره حمد جمع است. سوره حمد افتخار بزرگ پيامبر (صلي الله عليه و آله) ‏ جالب اينکه در آيات قرآن سوره حمد به عنوان يک موهبت بزرگ به پيامبر (صلي الله عليه و آله) معرفى شد، و در برابر کل قرآن قرار گرفته است، آنجا که مي‌فرمايد: «وَ لَقَدْ آتَيْناکَ سَبْعاً مِنَ الْمَثانِي وَ الْقُرْآنَ الْعَظِيمَ»، ما به تو سوره حمد که هفت آيه است و دو بار نازل شده داديم همچنين قرآن بزرگ بخشيديم (سوره حجر آيه ۸۷). قرآن با تمام عظمتش در اينجا در برابر سوره حمد قرار گرفته است، نزول دوباره آن نيز به خاطر اهميت فوق العاده آن است. همين مضمون در حديثى از امير مؤمنان على (عليه السلام) از پيامبر (صلي الله عليه و آله) نقل شده است که فرمود: «ان اللَّه تعالى افرد الامتنان على بفاتحة الکتاب و جعل‌ها بازاء القرآن العظيم و ان فاتحة الکتاب اشرف ما فى کنوز العرش»، خداوند بزرگ به خاطر دادن سوره حمد بالخصوص بر من منت نهاده و آن را در برابر قرآن عظيم قرار داده، و سوره حمد با ارزشترين ذخائر گنجهاى عرش خدا است»! ۸ در عيون اخبار الرضا (عليه السلام) در حديثى از پيامبر (صلي الله عليه و آله) مي‌خوانيم: خداوند متعال چنين فرموده: من سوره حمد را ميان خود و بنده‌‏ام تقسيم کردم نيمى از آن براى من، و نيمى از آن براى بنده من است، و بنده من حق دارد هر چه را مي‌خواهد از من بخواهد: هنگامى که بنده مي‌گويد «بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمنِ الرَّحِيمِ» خداوند بزرگ مي‌فرمايد بنده‏‌ام بنام من آغاز کرد، و بر من است که کارهاى او را به آخر برسانم و در همه حال او را پر برکت کنم، و هنگامى که مي‌گويد «الْحَمْدُ لِلَّهِ رَبِّ الْعالَمِينَ» خداوند بزرگ مي‌گويد بنده‏ام مرا حمد و ستايش کرد، و دانست نعمتهايى را که دارد از ناحيه من است، و بلا‌ها را نيز من از او دور کردم، گواه باشيد که من نعمتهاى سراى آخرت را بر نعمتهاى دنياى او مي‌افزايم، و بلاهاى آن جهان را نيز از او دفع مي‌کنم، همانگونه که بلاهاى دنيا را دفع کردم؛ و هنگامى که مي‌گويد «الرَّحْمنِ الرَّحِيمِ» خداوند مي‌گويد : بنده‌‏ام گواهى داد که من رحمان و رحيمم، گواه باشيد بهره او را از رحمتم فراوان مي‌کنم، و سهم او را از عطايم افزون مي‏سازم؛ و هنگامى که مي‌گويد ««مالِکِ يَوْمِ الدِّينِ» او مي‌‏فرمايد: گواه باشيد همانگونه که او حاکميت و مالکيت روز جزا را از آن من دانست، من در روز حساب، حسابش را آسان مى‏ کنم، حسناتش را مي‌پذيرم، و از سيئاتش صرف نظر مي‌کنم؛ و هنگامى که مي‌گويد «إِيَّاکَ نَعْبُدُ» خداوند بزرگ مي‌گويد بنده‌‏ام راست مي‌گويد ، تنها مرا پرستش مي‌کند، من شما را گواه مي‌‏گيرم بر اين عبادت خالص ثوابى به او مي‌دهم که همه کسانى که مخالف اين بودند به حال او غبطه خورند؛ و هنگامى که مي‌گويد «إِيَّاکَ نَسْتَعِينُ» خدا مي‌گويد : بنده‌‏ام از من يارى جسته، و تنها به من پناه آورده گواه باشيد من او را در کارهايش کمک مي‌‏کنم، در سختي‌ها به فريادش مي‏رسم، و در روز پريشانى دستش را مي‏گيرم؛ و هنگامى که مي‌گويد «اهْدِنَا الصِّراطَ الْمُسْتَقِيمَ ...» (تا آخر سوره) خداوند مي‌گويد اين خواسته بنده‌‏ام بر آورده است، و او هر چه مي‌خواهد از من بخواهد که من اجابت خواهم کرد آنچه اميد دارد، به او مي‌‏بخشم و از آنچه بيم دارد ايمنش ميسازم. هنگامى که بنده مي‌گويد «بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمنِ الرَّحِيمِ» خداوند بزرگ مي‌‏فرمايد بنده‏‌ام بنام من آغاز کرد، و بر من است که کارهاى او را به آخر برسانم و در همه حال او را پر برکت کنم. #باهم_شکستش_مي‌دهيم ما را در کانال «آخرين خبر» دنبال کنيد