تسنيم/ احترام و عرض ادب و ارادت مسلمانان نسبت به مزار مطهر حضرت رسول خدا صلوات الله عليه و علي آله و حضرات ائمه اطهار عليهم السلام موضوعي تازه نيست. مسلمانان از صدر اسلام چه در حيات و چه پس از شهادت آن بزرگان ايشان را محترم و حتي مزار مطهر آن بزرگان را بزرگ و عزيز دانستهاند، در اين ميان، مزار چهار امام بزرگوار مدفون در بقيع، يعني حضرات امام حسن مجتبي، امام سجاد، امام باقر و امام صادق عليهم السلام، داغي بر دل شيعيان در اين دوران است، داغي که بر اثر هتک حرمت وهابيهاي ملعون و متحجر در هشتم شوال سال 1344 قمري بر اثر تخريب ضريح و آستان مزار مطهر ائمه اطهار عليهم السلام مدفونشده در بقيع سر باز کرد و تا امروز بغض و نفرت شيعيان را از اين دستپروردههاي شيطاني بيشتر کرده است، هرچند که وهابيهاي کجفهم، در عين تخريب مزار مطهر چهار امام بزرگوار عليهم السلام، مرقدهاي ديگر مانند مزار ابراهيم فرزند پيغمبر اسلام صلي الله عليه و آله، قبر حضرت امالبنين مادر حضرت عباس عليه السلام، قبه جناب عبدالله پدر پيغمبر اکرم صلوات الله عليه، مزار اسماعيل پسر امام جعفر صادق عليه السلام و قبه همه صحابه و تابعين را بدون استثنا خراب کردند. آنها ادعا ميکردند که اين کار را به نام اسلام انجام ميدهند، غافل از اينکه امامت يکي از اصول اساسي و جدانشدني اسلام است.
در گفتوگويي که با حجتالاسلام ابراهيم داستاني، کارشناس و محقق تاريخ اسلام و شيعه، انجام داده به بررسي تاريخ و رويدادهاي قبرستان مهم و باعظمت بقيع پرداختيم. آن طور که اين پژوهشگر تاريخي شرح ميدهد، بقيع از زمان پيغمبر اکرم صلي الله عليه و آله تا به حال باقي مانده است، يعني اولين افرادي که در اين زمين دفن شدند، افرادي از مسلمانان و ياران آن حضرت بودند. طوري که عنوان شده رسول خدا صلي الله عليه و آله در پي زميني بودند تا مسلماناني را که از دنيا ميروند در آن دفن کنند. آن حضرت مکانها و زمينهاي مختلفي را در اطراف مدينه جستوجو کردند تا اينکه به بقيع رسيدند و فرمودند: "به من دستور داده شده است اين مکان را قرار دهم."، در عين حال بايد دقت داشت که بقيع به هيچ وجه زمين وقفي نبوده و کسي بهتر از رسول خدا صلي الله عليه و آله بر اين امر آگاهي نداشته است که آن زمين را محلي براي دفن مسلمانان انتخاب کردند، در عين حال مطالب و اسناد تاريخي هم اين موضوع را تأييد ميکند، درواقع بقيع اصلاً ملک کسي نبود. اما زماني که تصميم گرفته شد که آن مکان قبرستان مسلمانان باشد، عدهاي درختهاي آنجا را کندند و گروهي هم براي خودشان خانه ساختند. با اين اتفاق بوده که وهابيها بهانه گرفتند و آن را زمين وقفي دانستند. اما اگر بهانه را هم در نظر بگيريم، جناب عقيلبن ابيطالب که برادر امام علي عليه السلام بود، در بقيع خانهاي براي خود ساخته بود و تمام ائمه عليهم السلام که در بقيع دفن هستند، درواقع در خانه شخصي جناب عقيل دفن شدهاند، پس در اين مورد هيچ بهانهاي وارد نيست. البته موضوع وقفي بودن زمين بقيع هم به هيچ عنوان سنديت ندارد و فقط بهانهاي است تا وهابيها بتوانند کينه خود را عليه اسلام و مسلمين ابراز کنند.
چرا مزار ائمه بقيع گنبد و بارگاه ندارد؟
دليل اصلي اينکه ائمه بقيع عليهم السلام، گنبد و بارگاه ندارند، چيست؟ چهزماني قبور آنها تخريب شد؟
مرقد مطهر ائمه بقيع عليهم السلام در زمان سلجوقيان گنبد و بارگاه داشت. جالب اين است که با اينکه سلجوقيان مستقلاً به حجاز دسترسي نداشتند و سنيمذهب بودند، براي مرمت مرقد مطهر اين بزرگواران اقدام کردند. اما متأسفانه با قدرت يافتن فرقه منحرف وهابيت، اين افراد فاسد و بياعتقاد در زماني که فتحعلي شاه در ايران حکومت داشت، به حجاز حمله و مرقد مطهر ائمه بقيع را تخريب کردند.
آنها حتي بهسمت کربلا هم هجوم بردند و قصد نابودي بارگاه ملکوتي امام حسين عليه السلام را داشتند و اين بارگاه را غارت کرده عدهاي از شيعيان را کشتند. اما موفق به ويران کردن گنبد و بارگاه حضرت سيدالشهدا عليه السلام نشدند.
در عين حال آنها قصد حمله به نجف را هم داشتند که با مقاومت علما مواجه شدند. اما مدتي بعد در سال 1343 هجري قمري يعني حدود صد سال پيش دوباره وقتي وهابيت اقتدار پيدا کرد و دولت عثماني تضعيف شد و قادر به مقابله با اقدامات آنها نبود، اين افراد فاسد يک بار ديگر گنبد و بارگاه و صحن و سرايي را که براي ائمه بقيع عليهم السلام برپا شده بود، تخريب کردند.
با اين توضيحات، وهابيها دو بار اقدام به تخريب بقيع کردند؟
بله. بعد از تخريب اوليه و سرکوبي وهابيون توسط محمدعلي پاشا، فرمانرواي مصر، وهابيها قدرتشان را تا مدتي از دست دادند و شيعيان توانستند دوباره بارگاهي براي ائمه بقيع عليهم السلام ايجاد کنند. اما وهابيون بار ديگر به حجاز حمله کردند و اين بارگاه ملکوتي را ويران کردند. هرچند اميد داريم که انشاءالله بهزودي بارگاه ائمه بزرگواران مدفون در بقيع باز هم بنا شود.
آشنايي با سابقه و قدمت بقيع
ظاهراً قبرستان بقيع، بسيار قديمي است، درست است؟
بقيع از زمان پيغمبر اکرم صلي الله عليه و آله تا به حال باقي مانده است، يعني اولين افرادي که در اين زمين دفن شدند، افرادي از مسلمانان و ياران آن حضرت بودند. طوري که عنوان شده رسول خدا صلي الله عليه و آله در پي زميني بودند تا مسلماناني را که از دنيا ميروند در آن دفن کنند. آن حضرت مکانها و زمينهاي مختلفي را در اطراف مدينه جستوجو کردند تا اينکه به بقيع رسيدند و فرمودند: به من دستور داده شده است اين مکان را قرار دهم.
تغييرات اين خاک مقدس در طول تاريخ
آيا بقيع در آن زمان بهشکل امروزي بود؟
اسم اصلي بقيع را بقيع الغرقد گفتهاند. بقيع بهمعني زمين بزرگ و گسترده است و غرقد هم اسم درختي است. ظاهراً در اين زمين درختهايي وجود داشت که بعدها آنها را کندند، با اين حال اين عنوان تا امروز باقي مانده است و ما هنوز بقيع را با همين نام ميشناسيم.
از نظر وسعت هم در طول سالها گسترش پيدا کرده است. گويا در ابتدا بقيع يک زمين مستطيلشکل بوده که ابعادي حدود صد در صد و پنجاه متر داشت. برخي هم ابعاد آن را هشتاد در هشتاد عنوان کردهاند، ولي در طول قرنها گسترش پيدا کرد.
اولين افرادي که در بقيع دفن شدند
اشاره کرديد که بقيع را نبي مکرم اسلام صلي الله عليه و آله براي دفن مسلمانان در نظر گرفتند، آيا مشخص است اولين افرادي که در آن دفن شدند، چهکساني بودند؟
در روايتي از حضرت اميرالمؤمنين امام علي عليه السلام نقل شده که اولين کسي که در بقيع دفن شد، عثمانبن مظعون بود و بعد از او هم پسر رسول خدا صلي الله عليه و آله يعني جناب ابراهيم بود که در خردسالي از دنيا رفت. بعضي از روايتها هم نقل کردهاند که اولين فردي که در بقيع دفن شد، اسعدبن زراره بوده که در زماني که مشغول ساختن مسجدالنبي بود، از دنيا رفت. همان زمان بدن او را در بقيع دفن کردند. به هر حال عثمانبن مظعون از مهاجران بوده و اسعدبن زراره از انصار بود که هر دو جزء اولين افرادي هستند که در بقيع دفن شدهاند.
پاسخ به يک بهانه وهابيها
يکي از بهانههاي وهابيها براي تخريب بقيع و دشمني با ائمه اطهار عليهم السلام اين است که ميگويند، بقيع زميني وقفي است، چه پاسخي براي اين بهانه داريم؟
بقيع به هيچ وجه زمين وقفي نبوده و کسي بهتر از رسول خدا صلي الله عليه و آله بر اين امر آگاهي نداشته است که آن زمين را محلي براي دفن مسلمانان انتخاب کردند، در عين حال مطالب و اسناد تاريخي هم اين موضوع را تأييد ميکند. درواقع بقيع اصلاً ملک کسي نبود.
اما زماني که تصميم گرفته شد که آن مکان قبرستان مسلمانان باشد، عدهاي درختهاي آنجا را کندند و گروهي هم براي خودشان خانه ساختند، با اين اتفاق بوده که وهابيها بهانه گرفتند و آن را زمين وقفي دانستند. اما اگر بهانه را هم در نظر بگيريم، جناب عقيلبن ابيطالب که برادر امام علي عليه السلام بود، در بقيع خانهاي براي خود ساخته بود و تمام ائمه عليهم السلام که در بقيع دفن هستند، درواقع در خانه شخصي جناب عقيل دفن شدهاند، پس در اين مورد هيچ بهانهاي وارد نيست.
البته موضوع وقفي بودن زمين بقيع هم به هيچ عنوان سنديت ندارد و فقط بهانهاي است تا وهابيها بتوانند کينه خود را عليه اسلام و مسلمين ابراز کنند.
دلايل منزلت و فضيلت بقيع
براي مسلمانان مکانهاي ديگري هم براي دفن اموات خود وجود داشته است، با اين حال، چهدليلي دارد که بقيع اين اندازه مهم و زيارت آن بافضيلت دانسته شده است؟
بقيع محلي است که قدمهاي مبارک رسول خدا صلي الله عليه و آله بر آن نقش بسته بود و به خاکپاي آن حضرت متبرک شده است، در عين حال مزار مطهر چهار امام بزرگوار ما در اين محل قرار دارد که همه اينها شأن و منزلت و متبرک بودن اين خاک را نشان ميدهد.
از طرف ديگر روايتي از پيغمبر اسلام صلي الله عليه و آله وجود دارد مبني بر اينکه فرمودند: «در روز قيامت هفتاد هزار نفر از بقيع بدون حساب وارد بهشت ميشوند، در حالي که صورت آنها مانند ماه شب چهاردهم ميدرخشد.»، اين روايت هم نشان ميدهد که بزرگان و مؤمنان و وارستگان زيادي در اين خاک دفن شدهاند.
نزول آيهاي از قرآن در بقيع
جالب اين است که حتي يک آيه از قرآن کريم هم در بقيع نازل شده است، دو آيه از سوره مبارکه عصر که ميفرمايد: «فَإِنَّ مَعَ الْعُسْرِ يُسْرًا؛ إِنَّ مَعَ الْعُسْرِ يُسْرًا».
نقل شده که رسول خدا صلي الله عليه و آله بارها به بقيع ميرفتند و در آنجا مشغول به دعا و ذکر و مناجات ميشدند و براي امواتي که در بقيع دفن بودند، طلب آمرزش ميکردند، حتي محل ايستادن آن حضرت همان محلي است که چهار امام معصوم عليهم السلام در آن محل دفن هستند، به همين دليل است که فقها فتواي مستحب بودن زيارت بقيع را دادهاند.
روايتي را هم خالدبن عوسجي عنوان کرده با اين مضمون که "روزي در بقيع مشغول زيارت و دعا بودم که امام صادق عليه السلام را زيارت کردم. آن حضرت فرمودند: «اين جايي که ايستادهاي، محل ايستادن رسول خدا صلي الله عليه و آله در بقيع بوده است»"، و ميدانيم که اهلبيت عليهم السلام در خانه عقيل به خاک سپرده شدهاند.
در بعضي از روايتها هم نوشته شده که رسول خدا صلي الله عليه و آله در شب نيمه شعبان به بقيع ميرفتند، بارها آن حضرت را در حال دعا و سجده به درگاه خدا در بقيع ديدند، روايتهاي زيادي از آن حضرت درباره منزلت امام علي عليه السلام و همچنين امام مهدي عجّل الله تعالي فرجه الشريف در بقيع عنوان شده است که همگي شأن و جايگاه اين سرزمين را نشان ميدهد.
سابقه ساخت ضريح بر مزار مطهر ائمه بقيع
آيا در مورد ساخت و نصب ضريح بر مزار ائمه اطهار عليهم السلام در بقيع، اطلاعاتي وجود دارد؟
مسلمانها از سالها قبل نسبت به مزار مطهر ائمه اطهار عليهم السلام ابراز ادب ميکردند. گنبد سبز بر مزار مطهر رسول خدا صلي الله عليه و آله و گنبدهايي که بر مزار امامان عليهم السلام و حتي امامزادهها در ايران، عراق، سوريه و جاهاي ديگر وجود دارد اين مطلب را تأييد ميکند، فقط وهابيها هستند که بهدليل کجفهميها و تحجرشان با اين کار مخالفت ميکنند.
يکي از افرادي که گنبدي براي مزار ائمه اطهار عليهم السلام در بقيع ساخت، ابوالفضل اسعدبن محمدبن موسي قمي اردستاني بود که در اواخر قرن پنجم هجري کشته شد. گفته شده يکي از خلفاي عباسي بهنام الناصر لدين الله هم در سال 560 هجري اين گنبد را تعمير کرد و بعدها هم ابوطالب عبداللهبن حسينبن ميرزا رفيعالدين حسيني مرعشي اين کار را انجام داد.
در دوران قاجار، شخصي بهنام محمدبن علي امين السلطنه ضريحي از جنس فولاد بر قبور مطهر ائمه بقيع قرار داد، البته قصد داشت که ضريحي از جنس نقره هم در آنجا قرار بدهد که مانع شدند.
بعدها سيد علي قطب هزارجيبي، آخرين ضريح فولادي را که در اصفهان ساخته شده بود به مدينه برد و بعد از سه سال موفق شد که بر مزار مطهر ائمه عليهم السلام قرار بدهد. اما همين ضريح در هشتم شوال سال 1344 قمري بهدست وهابيهاي ملعون و متحجر از جا کنده شد. البته قطعههايي از آن تا سال 1385 شمسي بر ديوار شهداي احد باقي مانده بود.
موضوع جالب اين است که آنها از لباسها، وسايل منزل، خانه، شمشير و تختخواب آلسعود محافظت ميکنند و از آثار يهوديان مدينه هم تا امروز مراقبت کردهاند، ولي آثار و مزار ائمه اطهار عليهم السلام را تخريب کردند!
بازار