جزئیات نگهداری و تکثیر گیاه "یوکا"

اين نمونه گياه آپارتماني نياز به مراقبت زيادي ندارد و جز گياهان مقاوم است. پس افرادي که در نگهداري گياهان آپارتماني مبتدي هستند، مي‌توانند تجربه پرورش گياهان آپارتماني را با يوکا کسب کنند.

يوکا، درختچه‌اي چند ساله، از خانواده Asparagaceae و خنجريان است. اين درختچه علاوه بر کاشت در گلدان و محيط آپارتمان، در محيط‌هاي باز و فضاي سبز نيز قابل نگهداري است. درختچه يوکا به عنوان گياه ملي يکي از کوچکترين و پر تراکم‌ترين کشور آمريکاي مرکزي، يعني السالوادور است. يوکا بومي سطح وسيعي از قاره آمريکا است و از گواتمالا تا جنوب کانادا، قسمتي از جزاير کارائيب، سواحل تگزاس تا مريلند در شمال شرق ايالات متحده آمريکا و خليج مکزيک زادگاه آن است.

بارزترين مشخصات ظاهري يوکا يعني برگ‌هايي کشيده و نوک تيز خنجري و ساقه ستبر و ضخيم، آن را به گياهي خاص براي نگهداري در آپارتمان‌هاي لوکس تبديل کرده است. در فوريه سال ۲۰۱۱، ۴۹ گونه از يوکا شناسايي شد که دو نمونه از آن امروزه در ايران به وفور يافت مي‌شود. گونه‌اي که با نام يوکا زنگوله‌اي معروف است و در فضاي سبز شهري کاشته مي‌شود و گونه يوکا بزرگ که هم در محيط گلخانه و آپارتمان و هم در فضاي باز قابل نگهداري است.

چند نمونه از معروفترين نوع يوکا که در ايران مي‌توان تهيه کرد:
۱- يوکا فِلاکسيدا (Flaccida): اين نمونه در پارک‌ها و فضاي سبز شهر‌ها زياد کاشته مي‌شود و بي شک از اين نمونه يوکا را زياد ديده‌ايد. شکل ظاهري درختچه، همانند ديگر انواع آن است، با اين تفاوت که در فصل پاييز و اوايل بهار گل‌هايي سفيد رنگ به شکل زنگوله کوچک و واژگون در راس گياه ظاهر مي‌شوند. اين نمونه به يوکاي زنگوله‌اي نيز معروف است.

۲- يوکا گِلوريوُسا (Gloriosa): شکل ظاهري اين نمونه نيز همانند يوکا فلاکسيدا است. از اين نمونه يوکا هم در ايران در فضاي سبز، به وفور کاشته مي‌شود.

۳- يوکا روست‌راتا (Rostrata) يا (Beaked Yucca): اين نمونه داراي برگ‌هايي سوزني‌تر از انواع قبلي است. رنگ برگ‌ها نقره‌اي تا خاکستري است. تنه اين نمونه ستبرتر و بزرگ‌تر است. يوکا روست‌راتا در ايران به يوکا آمريکايي مي‌شناسند. اين نمونه را فقط مي‌توان در فضاي باز و زير نور مستقيم آفتاب کاشت.

۴- يوکا اِلِفانتيپِس (Elephantipes): اين نمونه از يوکا در ايران بيشتر در محيط آپارتمان ديده مي‌شود. ساقه اين نمونه کشيده و ستبر است. گونه يوکا اليفانتيپس بيشتر به دليل شکل ظاهري برگ‌ها و ساقه آن طرفدار دارد و به ندرت گل مي‌دهد. گل‌ها در اکثر نمونه‌ها به يک شکل هستند. اين نمونه يوکا خود به تنهايي داراي تنوع است. از انواع مختلف اين گونه: ۱-يوکا جواهري ۲- يوکا پک ۳-يوکا ابلق

اصول نگهداري و پرورش گياه يوکا الفانتيپس
خاک مناسب: بهترين خاک براي کاشت گياه يوکا، مخلوطي از ماسه رودخانه، کودبرگ پوسيده جنگلي و خاک باغچه است. مي‌توان از خاک لومي نيز براي کاشت گياه استفاده کرد. در کل هر خاکي که زهکش کافي داشته باشد و آب را در خود نگه ندارد، مناسب است. توجه کنيد که، خاک‌هاي فشرده مانند گل رس از قبيل خاک‌هايي هستند که تخلخل کافي ندارند و ريشه گياه را خفه مي‌کنند. اين نمونه خاک‌ها آب را از خود عبور نداده و موجب پوسيدگي ريشه گياه مي‌شوند.

آبياري: توصيه مي‌شود که در طول تابستان خاک گياه را همواره مرطوب نگه داريد. خاک بايد مرطوب باشد و آبياري به حدي نباشد که آب در بافت خاک باقي بماند. در فصل‌هاي سرد سال اجازه دهيد بين هر آبياري سطح خاک گلدان کاملا خشک شود. گياهان در طول فصل زمستان رشد چنداني ندارند به همين دليل نياز به آبياري کمي دارند. براي آبياري، سعي کنيد از آب هم دماي محيط استفاده کنيد.

نور مناسب: خاستگاه يوکا مناطقي از آمريکاي مرکزي است. در اين مناطق آفتاب فراوان و رطوبت به اندازه کافي وجود دارد. به همين دليل، گياه به نور فراوان احتياج دارد. اگر آپارتمان شما نور کافي ندارد، گياه يوکا را خريداري نکنيد. اين گياه در طول روز به دو تا ۵ ساعت نور فيلتر شده نياز دارد. نور مستقيم آفتاب در ايران، به دليل رطوبت ناکافي، برگ‌هاي يوکا را مي‌سوزاند.

در جنوب و شمال کشور به دليل گرماي هوا، رطوبت کافي و عدم اختلاف شديد دما در فصول سال، مي‌توان گياه يوکا را در فضاي آزاد در محيط سايه آفتاب نگهداري کرد. گاهي ارتفاع درختچه يوکا در فضاي آزاد به بيش از ۵ متر هم مي‌رسد. پر نورترين نقطه آپارتمان را براي اين گياه انتخاب کنيد. پشت پنجره جنوب شرقي يا شرقي براي درختچه يوکا مناسب است. نور کم موجب لاغرشدن ساقه گياه و بد فرم شدن آن مي‌شود.

دما: گياه يوکا به سرماي زير صفر زمستان عادت ندارد. در مناطقي از ايران که زمستان‌ها برف مي‌بارد، گياه يوکا را در فضاي آزاد قرار ندهيد. يوکا در دماي بالاي ۱۶ درجه سانتي گراد آغاز به رشد مي‌کند. اين گياه در محيط سايه آفتاب در فصل تابستان، دماي ۴۵ درجه هم تحمل مي‌کند، اما در صورتي که هر روز گياه را غبارپاشي کنيد. پس با گرمتر شدن هوا، گياه به غبارپاشي روزانه نياز دارد. در فصل زمستان گياه را در کنار وسايل گرم کننده قرار ندهيد، زيرا گرماي محيط خانه گياه را پژمرده مي‌کند.

کود دهي: در گياهان جوان لازم است آن‌ها را در طول فصل رشد، هر دو هفته طبق دستور کارخانه سازنده، تغذيه نماييد. بهترين کود که کمک به برگ‌دهي و رشد يوکا مي‌کند، کود نيترات است. کود دام هم به مقدار کم در ايجاد اسيديته خاک و تغذيه گياه مناسب است. گياهان مسن به کود زيادي احتياج ندارند، پس استفاده از خاک مناسب و غني براي کاشت يوکا مسن از کوددهي مهم‌تر است.

تکثير درختچه زينتي يوکا الفانتيپس
تکثير اکثر گونه‌هاي يوکا به چهار روش اصلي انجام مي‌شود:

---

بازار

---

۱- تکثير به صورت جدا کردن پاجوش يوکا
۲- تکثير به صورت تقسيم ساقه و تبديل به قلمه
۳- تکثير از طريق جداسازي و کاشت ريزوم
۴- تکثير با بذر

تکثير به صورت جدا کردن پاجوش گياه يوکا: پاجوش، گياهان کوچکي هستند که از روي ريزوم‌ها يا ساقه‌هاي زيرزميني گياه مادر شروع به رشد مي‌کنند. براي تکثير يوکا از اين پاجوش‌ها مي‌توان استفاده کرد.

زمان مناسب جدا کردن پاجوش، هنگام تعويض گلدان در فصل بهار است. براي انجام اين کار بايد خاک اطراف ريشه را به خوبي بتکانيد، سپس با يک چاقوي تيز پاجوش‌ها را از گياه مادر جدا کنيد. توجه کنيد که پاجوش‌هاي مناسب براي تکثير حداقل بايد ۴ برگ داشته باشند. سپس پاجوش جدا شده را در گلدان حاوي ماسه و کودبرگ جنگلي بکاريد.

تکثير به صورت تقسيم ساقه و تبديل به قلمه: يکي از معمول‌ترين روش‌هاي تکثير گياه يوکا تکثير با قلمه است. زمان قلمه زني يوکا فصل بهار است. قلمه‌ها را از ساقه بي برگ درختچه يوکا تامين مي‌کنند، البته جدا کردن قسمت‌هاي داراي جوانه و برگ گياه نيز براي انجام تکثير بهتر است.

بايد طول هر قلمه ۸ تا ۱۰ سانتي‌متر باشد. براي جدا کردن قلمه از دستکش و وسيله‌اي تيز استفاده کنيد. در صورتي که از قلمه برگ دار استفاده مي‌کنيد، برگ‌هاي پايين قلمه را جدا کنيد تا روند ريشه زني تسريع يابد. قلمه‌ها را به مدت سه روز در مکاني سايه و خنک قرار دهيد تا براي ريشه‌زايي آماده شوند.

بهترين خاک براي کاشت قلمه‌ها، ترکيبي از ماسه شسته شده رودخانه و کمي کود برگ جنگلي است. مي‌توانيد قبل از کاشت قلمه در خاک آن‌ها را با هورمون ريشه زا آغشته کنيد. قلمه را به صورت عمودي به درون بستر کشت فرو کنيد. حتما بايد بخشي از قلمه (حداقل ۵ سانت از آن) خارج از خاک باشد.

براي فراهم کردن شرايط گلخانه مي‌توانيد روي قلمه‌ها و بستر کشت را با پلاستيک شفاف بپوشانيد. دماي مناسب براي ريشه زني، ۱۸ تا ۲۰ درجه سانتي‌گراد است. ريشه‌زايي ممکن است حدود ۶ ماه طول بکشد. بعد از ريشه زني و جوانه زدن قلمه، گياه جديد را به گلدان با خاک مناسب يوکا انتقال دهيد.

تکثير از طريق جداسازي و کاشت ريزوم: يکي ديگر از روش‌هاي ازدياد يوکا، تقسيم ريزوم‌هاي آن به قسمت‌هاي ۷.۵ سانتي‌متري و کاشت آن‌ها در بستر شني کم عمق است. بستر کاشت را در محيط گرمي قرار دهيد تا جوانه‌هاي موجود بر روي ريزوم‌ها رشد کرده و از خاک بيرون آيند. وجود ريزوم در اکثر گياهان يوکا تضمين شده نيست. پس اين روش در تکثير يوکا زياد معمول نخواهد بود.

تکثير از طريق کاشت بذر: کاشت بذر معمولا در فصل بهار و در دماي ۲۰ درجه سانتي‌گراد انجام مي‌شود. تهيه بذر اين گونه يوکا کمي دشوار است. استفاده از اين روش در تکثير يوکا معمول و متداول نيست.

تبديل يوکا تک شاخه مسن به بن ساي يوکا
براي تبديل يوکا به بن ساي يوکا فقط کافي است که ساقه گياهان يوکا بزرگ و مسن را که بسيار ستبر و ضخيم شده، قطع کنيد. قطع ساقه يوکا معمولا از فاصله ۵۰ سانتي‌متري از فاصله ساقه تا سطح خاک و براي درختچه يوکا به اندازه يک متر يا بيشتر انجام مي‌شود. اين روش معمولا در درختچه‌هاي يوکا تک شاخه صورت مي‌گيرد. پس از مدتي جوانه‌هايي در قسمت قطع شده ساقه پديدار مي‌شوند.

در تصوير زير قسمت قطع شده ساقه را در کنار گياه اصلي قرار داده‌اند و ترکيب زيبايي ايجاد کرده است.

مشکلات در نگهداري درختچه آپارتماني يوکا
خشک شدن برگ‌ها در زمستان: به دليل گرماي محيط و ساکن بودن هوا در محيط است. گياه را به محلي انتقال دهيد که هوا در آن جريان دارد. غبارپاشي مي‌تواند موثر باشد.

پوشش پنبه‌اي سفيد: شپشک آردآلود علت اين عارضه است. سمپاشي با سموم حشره کش طبق دستور روي بسته انجام شود.

زرد شدن برگ‌هاي پايين گياه: نور کافي نيست، گياه را به محل پر نور انتقال دهيد.

گياه خود را انداخته است: علت آن عدم توسعه ريشه‌ها است. گياه را به گلدان کوچکتري منتقل کنيد و خاک اطراف ريشه را متراکم و سبک کنيد. گلدان را به محل پر نور انتقال دهيد. از يک تکيه گاه براي بستن ساقه گياه استفاده کنيد.

برگ‌هاي جديد فاقد رشد هستند: گياه به کود دهي نياز دارد. اگر کودهي به صورت منظم انجام مي‌شود، پس علت آن سردي هوا است.

قيمت درختچه آپارتماني يوکا الفانتيپس در اکثر سايت‌هاي فروش گل و گياه اينترنتي، بسته به نوع و اندازه گياه، از ۱۰۰ هزارتومان تا ۳۵۰ هزار تومان متغير بود. متاسفانه طي چند ماه گذشته قيمت گياهان آپارتماني به شدت افزايش يافته است. اما يوکا با توجه به نگهداري آسان و قابليت تکثير انبوه به روش قلمه، ارزش تهيه و نگهداري را دارد. اين گياه جز گياهان آپارتماني مقاوم محسوب مي‌شود که با محيا کردن کوچکترين شرايط محيطي اعم از: آبياري به موقع، نور فيلتر شده فراوان و خاک مناسب، به سرعت رشد مي‌کند.