مسلم بن عقیل چگونه مورد اعتماد ائمه اطهار(ع) شد؟

تسنيم/ حضرت سيدالشهدا عليه السلام داراي ياران باوفا و مخلصي بوده‌اند که هرچند تعداد آن‌ها کم بوده، ولي از آن‌ها به عنوان بزرگ‌مردان تاريخ ياد شده و نامشان هنوز هم بعد از قرن‌ها زنده مانده است. اما بايد دانست که ياران صادق امام حسين عليه السلام را نبايد به 72 شهيد کربلا محدود کرد. چراکه افرادي مانند جناب مسلم بن عقيل و يا هاني بن عروه از جمله افرادي هستند که در راه دفاع از ولايت و امامت امام حسين عليه السلام جان خود را از دست داده و به درجه والاي شهادت نائل شدند. درواقع آن‌ها اولين شهدا از ياران امام حسين عليه السلام محسوب مي‌شوند. جناب مسلم که هرچند پسرعموي امام حسين عليه السلام محسوب مي‌شد، اما ادب پيروي از امام زمانش را از دست نداد و در همه دوران زندگي خود تابع امر ولايت بود. تا جايي که بارها از سوي حضرت اميرالمؤمنين، امام حسن و امام حسين عليه السلام به عنوان فرمانده و نماينده ويژه و مورد اعتماد انتخاب مي‌شد.

در گفت‌وگويي که با حجت‌الاسلام ميرمحمد موسوي، کارشناس اسلامي و استاد حوزه، به بررسي بخش‌هايي از خصوصيات اخلاقي و جنبه‌هاي شخصيتي جناب مسلم بن عقيل پرداخته است. آن طور که اين محقق تاريخ اسلام توضيح مي‌دهد، شخصيت جناب مسلم به گونه‌اي مخلص و مؤمن و ولايتمدار بوده که بارها از سوي ائمه معصوم عليهم السلام به عنوان نماينده ويژه تعيين شدند. ايشان از همان دوران خردسالي خود مورد توجه خاص حضرت اميرالمؤمنين عليه السلام بودند و وقتي به دوران جواني رسيدند، چنان مؤمنانه و مخلصانه رفتار مي‌کردند که نماينده آن حضرت و فرمانده بزرگي در لشکرهاي ايشان بودند. در دوران امامت امام حسن مجتبي عليه السلام هم يکي از ياران صادق آن حضرت بودند و به عنوان يار باوفايي هميشه در راستاي حقانيت اهل بيت عليهم السلام تلاش مي‌کردند. بعد از شهادت امام حسن عليه السلام و آغاز امامت امام حسين عليه السلام هم مشاهده مي‌کنيم که جناب مسلم در مواقع بسيار حساس در کنار امام زمان خود قرار مي‌گرفته و حتي به همراه آن حضرت راهي مکه مکرمه شدند. سپس به عنوان نماينده ويژه آن امام بزرگوار به کوفه اعزام شدند. دقت کنيد که همه اين موارد نشان مي‌دهد که ائمه معصوم عليهم السلام اعتماد زياد و خدشه‌ناپذيري به جناب مسلم داشته‌اند. تا جايي که امام حسين عليه السلام از بين تمام ياران و همراهان خود ايشان را به عنوان نماينده و سفير خود به سوي مردم کوفه مي‌فرستند. به اين ترتيب جناب مسلم را بايد در رديف شخصيت‌ها و چهره‌هاي بزرگ جهان اسلام و حتي بالاتر از بسياري از آن‌ها قرار دهيم. از سوي ديگر امانت‌داري و وفاي به عهد جناب مسلم از سوي ائمه اطهار عليهم السلام و به خصوص از سوي امام حسين عليه السلام شناخته شده بود. درواقع آن حضرت مي‌دانستند که کسي را به سوي مردم کوفه مي‌فرستند که دوستدار و شيعه حقيقي است و از جان خود براي دفاع از حق مايه مي‌گذارد. در عين حال امانت‌داري است که پيام مردم کوفه را بي کم و زياد به آن حضرت ابلاغ مي‌کند.

اصالت خانوادگي جناب مسلم بن عقيل

---

بازار

---

بيشتر اطلاعاتي که درباره زندگي جناب مسلم عقيل داريم مربوط به حضور او در کوفه براي بيعت گرفتن از مردم براي امام حسين عليه السلام است. آن جناب پيش از اين واقعه، چه سرگذشتي داشت؟

جناب مسلم بن عقيل فرزند عقيل و نوه جناب ابوطالب است. درواقع او برادرزاده حضرت اميرالمؤمنين امام علي عليه السلام محسوب مي‌شود. با اين حساب مشخص است که او از خاندان بزرگوار و پاک بني‌هاشم بوده و پدرش پسرعموي پيغمبر اسلام صلي‌الله عليه و آله به حساب مي‌آمده است. خاندان جناب مسلم از مردان و زناني يکتاپرست، مؤمن، شجاع و داراي فضيلت‌هاي بسياري بودند و اين خصوصيات در شخصيت جناب مسلم هم ديده مي‌شود. چنانکه نمونه آن را در نحوه حمايت ايشان از امام حسين عليه السلام مي‌بينيم که در نهايت منجر به شهادت مظلومانه ايشان شد.

جناب مسلم از دوران کودکي‌اش تحت نظر عموي بزرگوار خود، امام علي عليه السلام، رشد کرد و تربيت شد و در بسياري از مواقع همراه و هم‌نشين پسرعموهاي باکرامت خود يعني امام حسن و امام حسين عليهماالسلام بود. به اين ترتيب او از همان دوران خردسالي‌اش از دانش، تقوا، ايمان و ساير فضيلت‌هاي اين خانواده بزرگوار و باکرامت بهره‌مند شد.

شيخ صدوق هم اين طور روايت کرده که روزي حضرت اميرالمؤمنين عليه السلام از رسول خدا صلي‌الله عليه و آله سؤال کردند که: «آيا شما عقيل را دوست داريد؟» آن حضرت فرمودند: «آري. من عقيل را به دو دليل دوست مي‌دارم: يکي براي خود عقيل و ديگري براي اينکه عمويم ابوطالب او را دوست دارد.»

و بعد ادامه دادند: «پسر عقيل (يعني جناب مسلم) در راه محبت پسر تو (يعني امام حسين عليه السلام) کشته خواهد شد و چشم‌هاي مؤمنين براي او اشک‌بار خواهند شد و ملائکه بر او صلوات مي‌فرستند.»

ازدواج با دختر امام علي عليه السلام

جناب مسلم بن عقيل در دوران جواني چگونه فردي بود؟

جناب مسلم آن‌قدر جوان شايسته و مؤمني بود که امام علي عليه السلام او را به عنوان داماد خود پذيرفتند. ازدواج او با دختر حضرت اميرالمؤمنين عليه السلام، به نام رقيه، موجب شد پيوند محکم‌تري با عمو و پسرعموهاي خود برقرار کند.

تاريخ اين طور شهادت مي‌دهد که جناب مسلم بن عقيل هميشه در کنار امام حسن و امام حسين عليه السلام حضور داشته و در تمام موارد از ايشان پيروي مي‌کرده است. درواقع او يکي از معدود افرادي است که حامي و پيرو حقيقي ائمه اطهار عليهم السلام در دوران مظلوميت ايشان بود.

فرماندهي شجاع و مدبر در ميدان‌هاي جنگ

مي‌دانيم که در دوران حکومت امام علي عليه السلام سه جنگ بزرگ داخلي روي داد. آيا جناب مسلم بن عقيل هم در اين جنگ‌ها حاضر مي‌شد؟

بله. جناب مسلم رزمنده شجاعي در ميدان‌هاي مبارزه بود و هميشه از جان خود را براي دفاع از حق ايثار مي‌کرد. يکي از مواردي که حضور او در ميدان جنگ ثبت شده و از آن بسيار ياد شده، جنگ صفين است، يعني جنگي که لشکر معاويه سياس و کافر در برابر سپاه حضرت اميرالمؤمنين امام علي عليه السلام به راه انداخت و اين جنگ مدت‌ها طول کشيد. جناب مسلم به قدري شجاعانه و بااقتدار بود که جناح راست لشکر امام علي عليه السلام با هدايت و فرماندهي او وارد مبارزه مي‌شد.

مرد مورد اعتماد ائمه اطهار عليهم السلام

با اين توضيحات، جناب مسلم بن عقيل نماينده ويژه امام معصوم عليه السلام بود و از سمت را حتي حضرت اميرالمؤمنين عليه السلام هم به ايشان داده بودند.

همين طور است. شخصيت جناب مسلم به گونه‌اي مخلص و مؤمن و ولايتمدار بوده که بارها از سوي ائمه معصوم عليهم السلام به عنوان نماينده ويژه تعيين شدند. ايشان از همان دوران خردسالي خود مورد توجه خاص حضرت اميرالمؤمنين عليه السلام بودند و وقتي به دوران جواني رسيدند، چنان مؤمنانه و مخلصانه رفتار مي‌کردند که نماينده آن حضرت و فرمانده بزرگي در لشکرهاي ايشان بودند. در دوران امامت امام حسن مجتبي عليه السلام هم يکي از ياران صادق آن حضرت بودند و به عنوان يار باوفايي هميشه در راستاي حقانيت اهل بيت عليهم السلام تلاش مي‌کردند. به طوري که نام ايشان را در کنار نام افرادي مانند جناب جعفر طيار ثبت کرده‌اند.

بعد از شهادت امام حسن عليه السلام و آغاز امامت امام حسين عليه السلام هم مشاهده مي‌کنيم که جناب مسلم در مواقع بسيار حساس در کنار امام زمان خود قرار مي‌گرفته و حتي به همراه آن حضرت راهي مکه مکرمه شدند. سپس به عنوان نماينده ويژه آن امام بزرگوار به کوفه اعزام شدند. دقت کنيد که همه اين موارد نشان مي‌دهد که ائمه معصوم عليهم السلام اعتماد زياد و خدشه‌ناپذيري به جناب مسلم داشته‌اند.

تا جايي که امام حسين عليه السلام از بين تمام ياران و همراهان خود ايشان را به عنوان نماينده و سفير خود به سوي مردم کوفه مي‌فرستند. به اين ترتيب جناب مسلم را بايد در رديف شخصيت‌ها و چهره‌هاي بزرگ جهان اسلام و حتي بالاتر از بسياري از آن‌ها قرار دهيم.

نماينده ويژه امام حسين عليه السلام

مگر چه خصوصيات اخلاقي در شخصيت جناب مسلم وجود داشت که به عنوان نماينده ويژه امام حسين عليه السلام انتخاب شدند؟

جناب مسلم بن عقيل صاحب بصيرت بودند به طوري که در سخت‌ترين و خاص‌ترين شرايط جانب حق را تشخيص داده و در راه حق حرکت مي‌کردند. درواقع هيچ چيزي نتوانسته بود در شخصيت و ايمان خالصانه ايشان رسوخ کند. به طوري که در تاريخ ثبت شده که جمعي از مسلمانان و حتي از خاندان بني‌هاشم همراه امام حسين عليه السلام راهي کربلا نشدند و امام حسين عليه السلام همه را در انتخاب راه آزاد گذاشته بودند. اما مسلم بن عقيل يکي از افرادي بود که نه‌تنها همراه امام زمان خود از مدينه خارج شد، بلکه حتي جانش را در اين راه فدا کرد.

در عين حال ايشان تابع بي‌چون و چراي امام زمان خود بودند و در همه برهه‌هاي زندگي در کنار ائمه زمان خود قرار مي‌گرفتند و از ايشان تبعيت مي‌کردند.

از سوي ديگر امانت‌داري و وفاي به عهد جناب مسلم از سوي ائمه اطهار عليهم السلام و به خصوص از سوي امام حسين عليه السلام شناخته شده بود. درواقع آن حضرت مي‌دانستند که کسي را به سوي مردم کوفه مي‌فرستند که دوستدار و شيعه حقيقي است و از جان خود براي دفاع از حق مايه مي‌گذارد. در عين حال امانت‌داري است که پيام مردم کوفه را بي کم و زياد به آن حضرت ابلاغ مي‌کند.

همه اين خصوصيات اخلاقي و سجايا و کمالات شخصيتي جناب مسلم باعث شد که امام حسين عليه السلام، ايشان را به عنوان نماينده و سفير خود به سوي کوفه بفرستند. چنانکه امام حسين عليه السلام در معرفي ايشان براي مردم کوفه، ايشان را برادر و پسرعمو و فرد مورد اعتماد معرفي کرده و اين طور نوشته بودند که: «بسم الله الرحمن الرحيم، از حسين بن على به همه مؤمنين و مسلمين: هانى و سعيد با نامه‏هايتان آخرين کسانى بودند که نزدم آمدند- هر چه گفتيد و ذکر کرديد را فهميدم، حرف اکثر شما اين است که ما پيشوايى نداريم لذا نزد ما بيا که شايد خدا به واسطه شما ما را گرد محور حق و راه راست جمع کند. برادر، پسرعمو و فرد مورد وثوق خانواده‏ام [مسلم بن عقيل‏] را به سوى شما فرستاده‏ام و مأمورش نموده‏ام وضع و نظرتان را برايم گزارش دهد. اگر نوشت که نظر همه شما و فضلا و عقلايتان همان است که پيک‏هايتان به من رسانده‏اند و در نامه‏هايتان خوانده‏ام، ان‌شاءالله به سرعت نزد شما مى‏آيم. قسم به جانم کسى امام نيست مگر آنکه عامل به قرآن باشد و بر اساس قسط عمل نمايد و در گرو حق و حقيقت باشد و نفس خويش را بر خواست خدا وادارد.»

جايگاه جناب مسلم در منظر حضرت سيدالشهدا عليه السلام

با اين توضيحات معلوم مي‌شود که جناب مسلم جايگاه ويژه‌اي در نزد امام حسين عليه السلام داشته است.

بله. طبق منابع حديثي مشخص مي‌شود که شبيه همان منزلتي که نواب اربعه در نزد امام زمان عجل الله تعالي فرجه الشريف داشته‌اند، جناب مسلم هم شبيه همان منزلت و جايگاه را در نزد امام حسين عليه السلام داشته. حتي در بعضي از منابع هم نوشته شده که او محدث بوده و از ائمه اطهار عليهم السلام نقل حديث مي‌کرده است. در عين حال او را دانشمند و فقيه و صاحب علوم ديني و معنوي خوانده‌اند که نشان مي‌دهد جناب مسلم از لحاظ علمي نيز در مرتبه بالايي قرار داشته و همه اين‌ها بر درجات شخصيتي او مي‌افزايد.

ايشان به اندازه‌اي در نظر امام حسين عليه السلام داراي منزلت بوده که وقتي خبر شهادت او و جناب هاني را به آن حضرت دادند، مکرر آيه «إنا لله و إنا إليه راجعون» گفته و فرمودند: «بعد از شما خيري در زندگي نيست.»

با اين وجود، آيا مردم کوفه هم با شخصيت جناب مسلم آشنايي داشتند؟

بله. کوفيان هم از سال‌ها قبل جناب مسلم را مي‌شناختند و مي‌دانستند که ايشان مردي صاحب کمالات اخلاقي و ايماني عظيم است. حتي مي‌دانستند که ايشان مورد وثوق و اطمينان امام حسين عليه السلام است. به همين علت بود که در ابتدا با روي گشاده و خوش‌رويي از ايشان استقبال کردند. هرچند که بعد از مدتي حيله ابن زياد و وعده‌هاي دنيايي او را خورده و بر روي ايشان شمشير کشيدند و باعث شدند که با لب‌هاي تشنه به شهادت برسند.

تشخيص حق در سخت‌ترين شرايط و عمل به آن

اشاره کرديد که جناب مسلم بن عقيل در حساس‌ترين شرايط هم حق را تشخيص مي‌دادند و به آن عمل مي‌کردند. ممکن است نمونه اين از حق‌طلبي را مثال بزنيد؟

نمونه‌اش زماني است که جان جناب مسلم در خطر بود و ايشان در منزل جناب هاني بن عروه پناهنده شده بودند. همان زمان عبيدالله بن زياد به بهانه احوالپرسي از جناب هاني وارد خانه ايشان شدند. همه شرايط مهيا بود که جناب مسلم، عبيدالله بن زياد را به درک وال کند و او را بکشد. اما از اين کار امتناع کردند.

وقتي دليل اين خودداري از قتل ابن زياد را از ايشان سؤال کردند، جواب دادند که: به ياد سخني از پيغمبر اکرم صلي‌الله عليه و آله افتادم که فرمودند: «مؤمن کسي را غافلگيرانه نمي‌کشد.» درواقع اين عمل ايشان در حالي که جان خودشان در خطر بود، نشان مي‌دهد که بسيار پايبند دين اسلام بوده و در عين حال داراي دانش و آگاهي بسياري در زمينه ديني بودند.

به پيج اينستاگرامي «آخرين خبر» بپيونديد
instagram.com/akharinkhabar