دستورات قرآن و حدیث درخصوص نگهداری همسر در بیماری

در گفت‌وگويي که با دکتر فاطمه محبي، استاد حوزه و دانشگاه و کارشناس مسائل خانواده، انجام داده به بررسي اهميت پرستاري از همسر در شرايط کسالت و بيماري پرداخته ايم. آن طور که اين محقق ديني توضيح مي‌دهد، بهترين شيوه خدمت به همسر در شرايط سخت و بيماري را مي‌توان در سبک زندگي امام علي عليه السلام و حضرت فاطمه زهرا سلام‌الله عليها مشاهده کرد. در روايت‌ها نقل شده زماني که حضرت فاطمه زهرا سلام‌الله عليها به دليل آزار و ضرب و شتم دشمنان، مجروح شده و زمان ارتحالش فرارسيد، مطالبي را در مورد شيوه غسل دادن، نحوه تشييع و محل دفن کردن به همسرش، امام علي عليه السلام، وصيت کرد و آن حضرت هم طبق سفارش رفتار کرد. حضرت اميرالمؤمنين امام علي عليه السلام در دوران بيماري همسر خود مانند پرستار دلسوزي از ايشان مراقبت مي‌کرد. در همين مورد امام سجاد عليه السلام از پدر بزرگوار خود، امام حسين عليه السلام، روايت کرده است که: زماني که حضرت فاطمه زهرا سلام‌الله عليها بيمار شد، به امام علي عليه السلام سفارش کرد تا اين قضيه را به کسي خبر ندهد. امام علي عليه السلام هم چنين کرد و به اين ترتيب خود آن حضرت پرستاري و رسيدگي به همسر را بر عهده گرفت و در اين کار اسماء نيز کمک مي‌کرد.

پرستاري از زن

گاهي اوقات اتفاق مي‌افتد که خانمي دچار کسالت و بيماري مي‌شود. در چنين اوضاعي طبيعي است که از همسرش انتظار داشته باشد که به کمک او بيايد و از او پرستاري کند. در اين شرايط مسئوليت آقايان در قبال همسر خود چيست؟

در شرايط بيماري است که زن بيشتر از هر زماني به حضور همسرش نياز دارد و همدردي‌ها و مراقبت‌هاي او را از نشانه‌هاي محبت و دوستي او مي‌داند. در حقيقت مرد وظيفه دارد که وقتي همسرش بيمار شد بيشتر از زمان سلامتي در خانه حضور داشته باشد و به او خدمت کند. چون زن در خانه مرد زحمت کشيده و تا حد توان خود به او خدمت کرده، پس مرد هم موظف است در زمان ناخوشي و بيماري براي درمان او تلاش کند. در اين شرايط پرداخت هزينه‌هاي درماني همسر هم از جمله نفقه‌هايي است که پرداخت آن بر مرد واجب است.

در کتاب وسائل الشيعه در اين مورد نوشته شده که پيامبر اکرم صلي‌الله عليه و آله در جمع عده‌اي از مردم فرمودند: «هر کسي که براي برآوردن حاجت بيماري تلاش کند، چه در اين کار موفق شود يا نه، از گناهان خارج مي‌شود مانند روزي که از مادر متولد شده است.» يکي از افراد حاضر در جمع پرسيد: «اي رسول خدا! اگر بيمار يکي از افراد خانواده او باشد، آيا ثواب بيشتري نخواهد برد؟» آن حضرت پاسخ فرمود: «بله.»

بنابراين پرستاري از همسر بيمار علاوه بر اينکه يکي از مسئوليت‌هاي شوهر به حساب مي‌آيد، خير و ثواب بسياري هم براي او به همراه دارد. يکي از پاداش‌هاي دنيايي اين خدمت آن است که زن محبت و پرستاري شوهر خود را در زمان بيماري از ياد نخواهد برد و اگر بعدها مرد دچار کسالت شود، او بهتر از آن خدمت خواهد کرد.

بي‌وفايي در شرايط بيماري

البته گاهي ديده مي‌شود که بعضي از مردان در مواقع ناخوشي همسر خود به او توجهي نمي‌کنند. اين افراد در زمان سلامتي زن، از او بهره برده و از دست‌پخت و خانه‌داري او فيض مي‌برند، به محض اينکه زن بيمار مي‌شود نه‌تنها هيچ خدمتي به او نمي‌کنند بلکه گاهي از پرداخت هزينه‌هاي درمان او هم خودداري مي‌کنند.

گاهي اين اتفاق آن‌قدر دامنه‌دار مي‌شود که اگر بيماري زن ادامه پيدا کند، شوهر او را ترک کرده و به يوفايي مي‌کند. در اين مورد بايد توجه اين دسته از مردان را به حديثي که در کتاب وسائل الشيعه نوشته شده جلب کرد که پيامبر اکرم صلي‌الله عليه و آله فرموده‌اند: «بهترين شما کسي است که براي اهل‌بيتش خوب‌تر باشد و من نسبت به خانواده‌ام از همه بهتر هستم.»

پرستاري از شوهر

در شرايط بيماري وظايف خانم‌ها نسبت به همسران خود چيست؟

در کتاب بحارالانوار نوشته شده که پيامبر اسلام صلي‌الله عليه و آله فرموده است: «جهاد زن اين است که به خوبي شوهرداري کند.» يکي از زمينه‌هاي خوب شوهرداري کردن براي زن زماني است که همسر او دچار بيماري و کسالت مي‌شود. در اين زمان است که زن بيشتر از گذشته در معرض آزمايش قرار مي‌گيرد، چون بيمار احتياج دارد که کسي با او هم دردي و مدارا کند و به امورش رسيدگي کرده و از او دلجويي نمايد. از طريق پرستاري، دلداري و تقويت روحيه است که زن مي‌تواند زمينه بهبود حال همسر خود را فراهم کند.

زن وظيفه دارد که در زمان ناخوشي و بيماري همسرش بيشتر از هميشه با او مهربان باشد، اظهار همدردي کند و با آرام نگه داشتن محيط خانه زمينه آرامش و بهبود همسر خود را فراهم کند. آماده کردن لوازم استراحت بيمار، تهيه خوراک مناسب و رسيدگي به امور فرزندان هم از ديگر مسئوليت‌هايي است که در زمان بيماري مرد بر عهده زن قرار مي‌گيرد.

در اين شرايط خوب است زن شب‌ها تا اندازه‌اي که مي‌تواند در کنار بستر همسر بيمار خود باشد و اگر خوابش برد، بعد از بيداري فوراً به او سر زده و از احوالش جويا شود. اين نوع کارها نشانه محبت و دلسوزي زن نسبت به همسرش است و اين کار مسئوليت مرد را در زمان ناخوشي زن پررنگ‌تر جلوه مي‌دهد.

بحران‌هاي خانوادگي

گاهي خانواده‌ها به بحران‌ها و امتحان‌هاي گوناگون مورد آزمايش قرار مي‌گيرند. به نظر مي‌رسد شرايط بيماري براي يکي از اعضاي خانواده هم از اين قاعده مستثنا نيست. در اين اوضاع بهترين نوع برخورد با مشکل چيست؟

صبر و گذشت يکي از الزامات زندگي خانوادگي است و اين موضوع به خصوص در شرايط سخت و بيماري اهميت بيشتري پيدا مي‌کند. در عين حال اين نکته در مورد ارتباط با خانواده همسر هم بسيار مهم و قابل توجه است. مشخص است که همه زن‌ها و مردهاي مسلمان، مسئوليت خود را درباره ارتباطات فاميلي با خانواده همسر مي‌دانند و رعايت مي‌کنند. اما گاهي اوقات اتفاق مي‌افتد که پدر يا مادر خانم بيمار مي‌شود و شوهر تمايلي ندارد که زن به خانه پدري رفته و از والدين بيمار خود پرستاري کرده و به امور آن‌ها رسيدگي کند. در عين حال خودش هم وظيفه مهم صله‌رحم را از ياد مي‌برد و به عيادت پدرزن يا مادرزن بيمارش نمي‌رود. اين اتفاق در مورد خانه مرد هم مصداق دارد.

به هر حال احتمال اينکه والدين يکي از زن و شوهر دچار بيماري شوند، کم نيست. در چنين شرايطي چه مسئوليتي بر عهده خانواده است؟

به هر حال ناخوشي و کسالت براي هر کسي امکان دارد و اين اتفاق به خصوص در مورد والدين مسن احتمال بيشتري دارد. گاهي اوقات مخالفت‌هاي زن يا شوهر براي رسيدگي طرف مقابل به امور خانواده همسرش تا اندازه‌اي است که با حرف‌ها يا کارهاي خود باعث رنجش ديگري مي‌شود و طرف مقابل براي دفاع از خودش جوابي مي‌دهد و اين کار آن‌قدر ادامه پيدا مي‌کند که طرفين از کوره در مي‌روند و يا مدام به يکديگر توهين مي‌کنند و يا صله‌رحم را فراموش کرده و فرار را بر قرار ترجيح مي‌دهند.

به مرور مشکل آن‌قدر ريشه‌دار مي‌شود که رفتن به خانه پدرزن يا پدرشوهر منتفي مي‌شود. در اين شرايط بحراني است که صفت صبور بودن و گذشت جلوه مي‌کند و به عنوان راه‌حل مشکل مطرح مي‌شود.

بيماري والدين و دستور قرآني

در اينجا مطرح مي‌شود که آيا زن يا مرد حق دارد با والدين همسر خود که در شرايط بيماري است، قطع رابطه کند؟

بر اساس دستورات قرآن کريم و سيره پيامبر اسلام و ائمه اطهار عليهم السلام، انسان در هيچ شرايطي اجازه قطع کردن صله‌رحم را ندارد. البته مي‌تواند به شيوه معقول و متناسب با شرايط ارتباط برقرار کند، اما به هيچ وجه نبايد صله‌رحم را با اقوام، چه اقوام خود فرد باشد و يا خويشاوندان همسر، قطع کرد.

در کتاب نهج الفصاحه نوشته شده که پيغمبر اسلام صلي‌الله عليه و آله درباره آسيب‌هاي ناشي از قطع ارتباط فاميلي مي‌فرمايد: «سريع‌ترين کارهاي بد که کيفرش زود به انسان مي‌رسد، ستم‌کاري و قطع صله‌رحم است.» چه برسد به اينکه اين کار در زمان ناخوش احوالي آن‌ها اتفاق بيفتد.

بهترين شيوه خدمت به همسر

آيا در آموزه‌هاي اسلامي و سبک زندگي ائمه اطهار عليهم نمونه‌اي از خدمت به همسر در شرايط بيماري وجود دارد؟

بهترين شيوه خدمت به همسر در شرايط سخت و بيماري را مي‌توان در سبک زندگي امام علي عليه السلام و حضرت فاطمه زهرا سلام‌الله عليها مشاهده کرد. در روايت‌ها نقل شده زماني که حضرت فاطمه زهرا سلام‌الله عليها به دليل آزار و ضرب و شتم دشمنان، مجروح شده و زمان ارتحالش فرارسيد، مطالبي را در مورد شيوه غسل دادن، نحوه تشييع و محل دفن کردن به همسرش، امام علي عليه السلام، وصيت کرد و آن حضرت هم طبق سفارش رفتار کرد.

حضرت اميرالمؤمنين امام علي عليه السلام در دوران بيماري همسر خود مانند پرستار دلسوزي از ايشان مراقبت مي‌کرد. در همين مورد امام سجاد عليه السلام از پدر بزرگوار خود، امام حسين عليه السلام، روايت کرده است که: زماني که حضرت فاطمه زهرا سلام‌الله عليها بيمار شد، به امام علي عليه السلام سفارش کرد تا اين قضيه را به کسي خبر ندهد. امام علي عليه السلام هم چنين کرد و به اين ترتيب خود آن حضرت پرستاري و رسيدگي به همسر را بر عهده گرفت و در اين کار اسماء نيز کمک مي‌کرد.

زماني که زمان ارتحال حضرت فاطمه زهرا سلام‌الله عليها رسيد به همسرش وصيت کرد تا خودش مراسم تجهيز و تدفين را بر عهده بگيرد، در شب او را دفن کرده و محل دفن را هم از ديگران پنهان نگه دارد. امام علي عليه السلام مطابق همين وصيت عمل کرد. اما پس از دفن دچار غم و اندوه زيادي شد.