گوناگون/ اولین نماز حضرت آدم چگونه بود

فارس/ در منابع اسلامى گزارش‌هاى مختلفى درباره تاريخ تشريع نماز آمده است، برخى روايات، تشريع نمازهاى يوميه را مصادف با واقعه معراج پيامبر(ص) مى‌دانند و برخى ديگر، از نمازهاى پيامبر(ص) پيش از معراج و حتى پيش از بعثت سخن به ميان آورده‌اند، هم چنين از بعضى آيه‌هايى که در اوايل بعثت پيغمبر(ص) نازل شده، نمازگزاردن ايشان(ص) و حتى فرمان به نماز شب استفاده مى‌شود. با توجه به روز 12 ربيع‌الثاني که سالروز اضافه شدن 7 رکعت نماز به نمازهاي يوميه از سوي نبي اکرم(ص) است، با حجت‌الاسلام والمسلمين محمدصادق کفيل رئيس مرکز تخصصي نماز گفت‌وگو کرديم، وي با اشاره به اينکه اولين کاري که حضرت آدم(ع) روي زمين انجام داد، نماز بود، افزود: زماني که حضرت آدم(ع) و حوا(س) در زمين هبوط کردند، «قُلْنَا اهْبِطُواْ مِنْهَا جَمِيعاً» غروب آفتاب بود، اولين نمازي که حضرت آدم(ع) خواند، نماز صبح بود. *امر خداوند به پيامبران براي اقامه نماز کفيل با بيان اينکه نماز بين همه انبيا و شريعت‌هاي گذشته وجود داشته است، ابراز داشت: به طوري که خداوند خطاب به پيامبران خويش مي‌فرمايد: حضرت موسي(ع) «وَأَقِمِ الصَّلَاةَ لِذِکْرِي»، حضرت عيسي(ع) «وَأَوْصَانِي بِالصَّلَاةِ»، شعيب پيامبر(ع) «أَصَلاَتُکَ تَأْمُرُکَ»، زکرياي نبي(ع) «وَهُوَ قَائِمٌ يُصَلِّي فِي الْمِحْرَابِ»، چنانچه حبيب خداوند، حضرت ابراهيم(ع) از خداوند مي‌خواهد که او را از نمازگزاران قرار دهد «رَبِّ اجْعَلْنِي مُقِيمَ الصَّلاَةِ وَمِن ذُرِّيَّتِي». *نماز خواندن امام علي(ع) با پيامبر در دوران بعثت وي با تأکيد بر اينکه نماز در دوران بعثت و در شهر مکه واجب شده است، به روايتي درباره نماز خواندن امام علي با پيامبر(ص) اشاره کرد و گفت: شيخ مفيد در ارشاد با سند خود از يحيى بن عفيف بن قيس کندى نقل کرده است که گفت: قبل از آنکه دعوت نبى اکرم(ص) علنى شود با عباس بن عبدالمطلّب در مکّه نشسته بودم، در اين حال جوانى پيش آمد و به خورشيد که در حال زوال بود، نگاه کرد، پس از آن رو به کعبه به نماز ايستاد، پس از لحظه‏اى نوجوانى پيش آمد و در سمت راست او ايستاد و سپس زنى آمد و پشت سر آن‌ها ايستاد، آن جوان به رکوع رفت و آن نوجوان و زن هم به رکوع رفتند و سپس آن جوان از رکوع بلند شد و آن دو نفر هم همين کار را کردند. سپس او سجده کرد و آن‌ها هم با او سجده کردند. * 18 ماه قبل از هجرت نماز يوميه واجب شد رئيس مرکز تخصصي نماز با اشاره به اينکه درباره چگونه نماز گزاردن انبياء پيشين اطلاعات موثقي در دست نيست، خاطرنشان کرد: درباره چگونه نماز خواندن پيامبر(ص) در شهر مکه و قبل از شب معراج مطلبي ذکر نشده است، اما بي‌شک اصل وجوب نماز در شب معراج در 17 ماه رمضان و 18 ماه قبل از هجرت اتفاق افتاده است. *پيامبر(ص) براي نخستين بار کجا با شکل کنوني نماز آشنا شد وي با بيان اينکه طبق روايات به طور قطع قبل از سال نهم بعثت هيچ وجوبي درباره نماز نبوده است، افزود: برخى روايات نيز به صراحت نماز به شکل کنونى را به حادثه معراج مرتبط دانسته‌اند، امام باقر(ع) در اين باره فرمودند: هنگامى که پيامبر(ص) را به معراج بردند و خداى سبحان اذان و اقامه و نماز را به او ياد داد، وقتى به نماز ايستاد خداوند به او فرمان داد که در رکعت اول حمد و توحيد بخواند و فرمود: يا محمد! اين وصف من است، و در رکعت دوم حمد و سوره قدر بخواند و فرمود: يا محمد اين وصف تو و اهل بيت تو تا روز قيامت است، پس از اين روايت به خوبى بر مى‌آيد که نماز به صورت کنونى، پيش از معراج وجود نداشته و نخستين بار در واقعه معراج بر پيامبر(ص) واجب و ايشان در اين سفر با آن آشنا شده و ياد گرفته است. *تعداد رکعاتي از نماز يوميه که در شب معراج واجب شد کفيل به ماجراي واجب شدن 50 نماز بر امت پيامبر(ص) در شب معراج اشاره کرد و اذعان داشت:‌ طبق روايت، در شب معراج پس از آنکه 50 نماز بر پيامبر(ص) واجب شد، پيغمبر(ص) در مسير بازگشت از کنار موسى(ع) گذشتند و موسي از ايشان پرسيد: چند نماز بر امتت واجب شد؟ گفتند: 50 نماز، موسى گفت: به سوى خداوند بازگرد و از او بخواه که به امت تو تخفيف دهد، حضرت رسول رفت و پس از بازگشت به موسى برخورد، وى گفت: چند نماز بر امتت واجب شد؟ فرمود: فلان مقدار، موسى گفت: امت تو ضعيف‌ترين امت‌هاست به سوى خدا بازگرد و از او بخواه که به امتت تخفيف دهد، زيرا من در ميان بنى اسرائيل بودم، آنان جز به کمتر از اين مقدار قدرتى نداشتند، پس از آن پيامبر(ص) از خداوند درخواست تخفيف کرد تا آنکه 5 نماز (5 نماز دو رکعتي) مقرر شد. *نظر امام رضا(ع) راجع به 7 رکعت فرض‌النبي وي با بيان اينکه در دوازدهم ربيع‌الثاني سال اول هجرت، 7 رکعت از سوي پيامبر(ص) به نمازهاي يوميه اضافه شد، ادامه داد: بعد از اينکه پيامبر(ص) به مدينه رفتند، 7 رکعت ديگر به 10 رکعت اضافه کردند که معروف به «فرض النبي» هستند، اين اضافه شدن رکعات با اذن الهي و موهبتي براي امت اسلامي بود، به طوري که امام رضا(ع) علت اين کار پيامبر(ص) را، جبران نقص و کمبودهايي در اصل نماز بيان کردند.