سيري در ايران/ بناب مرند (بناب جديد) يکي از شهرهاي استان آذربايجان شرقي است که در بخش مرکزي شهرستان مرند واقع شدهاست. اين شهر در ۱۰ کيلومتري شرق مرند و ۷۲ کيلومتري شمال غرب تبريز قرار گرفتهاست.
بناب مرند در تاريخ ۱۷ تير ۱۳۸۳ خورشيدي از روستا به شهر ارتقا يافته و هماکنون از لحاظ رتبهبندي شهرداريها، داراي درجهٔ يک است. اين شهر از سمت شمال به زنوز، از سمت جنوب به صوفيان، از سمت شرق به ورزقان و از سمت غرب به مرند محدود شدهاست.
بناب مرند داراي پيشينهاي تاريخي است. منطقهٔ تاريخي «آلادر» گورستانهاي متعدد تاريخي را در خود جاي دادهاست. در سالهاي اخير گروهي از افراد اين گورستانها را به طور غيرمجاز حفاري کرده و آثار تاريخي آنرا به سرقت بردهاند.
آب و هواي بناب مرند معتدل رو به سرد بوده و به دليل اعتدال هوا، باغهاي بسياري در اين شهر پديد آمدهاست. در فصل بهار و به ويژه در ماههاي ارديبهشت و خرداد، شمار بسياري از گردشگران از اين شهر بازديد ميکنند.
وجه تسميه
بناب مرند يکي از مناطق باستاني در خطه شهرستان مرند مي باشد. در خصوص نام ين شهر مطرح است که در گذشته اين شهر در منطقه داراي خانه و ساکنين زيادي بوده است به طوري که بقاياي اين خانه ها در منطقه قره اولدورن (در زبان محلي ترکي) هنوز باقي است و لذا بدين جهت در زبان محلي در ابتدا مين ائو (به فارسي= هزار خانه) که نشان دهنده خانوار زياد اين شهر مي باشد نام گرفته بود که به مرور بين ائو نيز که به همان معني است ناميده شده است و سپس در طول تاريخ در پي خلاصه سازي و روان سازي اين اسم به تدريج به بيناب و بناب تغير نام يافته است.
ديگر نظريه اي که در باره نام اين شهر مطرح است به دوران حکومت [ضحاک] بازميگردد و با توجه به اين نظريه در گذشته دور در منطقه آلادر و آقچا قاپي سربازان ضحاک به لحاظ موقعيت استراتژيک منطقه مستقر بودند و چون يکي از القاب ضحاک بيوراسب يعني دارنده هزار اسب مي باشد و در زبان ترکي ببن آت نيز به همين معني مي باشد لذا در طول گذر تاريخ اين نام به بيناب تغيير يافته است. همچنين با توجه به وفور اسب در اين منطقه چنين نامي دور از انتظار نخواهد بود.
اما از سوي ديگر نظراتي در خصوص نام بِناب مطرح است و آن را بُناب تلفظ مي نمايند که برگرفته از ريشه فارسي( بُن + آب ) به معني ريشه آب مي باشد مطرح است و اينگونه برداشت مي شود چون آب در اين منطقه وفور دارد لذا نام بُناب از اين روست اما در رد اين نظريه محققين تاريخ با استدلال به اينکه اولاً در اين منطقه مردمان ترک زبان ساکن هستند و نامگذاري اين مکان با نامي فارسي دور از انتظار است و در هيچ کجا رواجي ندارد. همچنين فرض پر آب بودن منطقه از اين جهت رد مي گردد که بناب در گذشته دور منطقه کم آبي بوده است و بقاياي زمين هاي کشاورزي که بدليل نبود آب در بناب در مسافت هاي دور از اين شهر و در دامنه کوه ها به دليل وجود آب باران و … وجود دارد حاکي از اين امر است و در طي دوره هاي جديد است که با احداث متور هاي آبي و استخراج آب هاي زير زميني اين منطقه در ميان همسايگان خود به پرآبي مشهور گرديده است.
نام اين شهر قبل از تبديل شدن به شهر، بناب بود که پس از شهر شدن آن در سال ۱۳۸۳ به بناب جديد تغيير يافت اما پس از ۸ سال از آن تاريخ در ۲۵ تير ماه سال ۱۳۹۱ وزيران عضو کميسيون سياسي و دفاعي بنا به پيشنهاد وزارت کشور و به استناد ماده(۱۳) قانون تعاريف و ضوابط تقسيمات کشوري -مصوب ۱۳۶۲- با تغيير نام شهر “بناب جديد” از توابع بخش مرکزي شهرستان مرند در استان آذربايجان شرقي به “بناب مرند” موافقت کرد و رسماً نام اين شهر به بناب مرند تغيير يافت.
جمعيت
جمعيت بناب مرند در سرشماري سال ۱۳۸۵ خورشيدي بالغ بر ۴٬۴۳۰ نفر بوده که از اين تعداد، ۲٬۰۹۵ نفر مرد و ۲٬۳۳۵ نفر زن بودهاند. همچنين شمار خانوارهاي اين شهر در اين سال بالغ بر ۱٬۲۳۶ خانوار بودهاست. مردمان بناب مرند با ظاهري ساده و پوششي معمولي ميباشند و اغلب در کار کشاورزي و دامداري ميباشند. ساکنين اين شهر کلاً مسلمان شيعه ميباشند و به زبان ترکي آذربايجاني تکلم مينمايند.
تاريخ معاصر
شهر بناب مرند در سال ۸۳ از روستا به شهر تبديل شدو قبل از آن روستا بود و نامش روستاي بناب بود و در ميان عموم مردم شهرستان مرند به بناب مرند مشهور بود. بهنگام شهر شدن اين روستا به دليل شباهت نام اين روستا با نام شهر بناب که مرکز شهرستان بناب در نزديکي مراغه است به ناچار نام اين روستا از بناب به بناب مرند تغيير يافت. روستاي بناب مرند مرکز دهستان بناب بود که از روستاهاي همجوار بناب تشکيل ميشد. اين روستا در سالهاي قبل از انقلاب ايران ظاهري کاملاً ساده و روستايي داشت به طوري که از چندين کوچهٔ اصلي و يک ميدان مرکزي تشکيل شده بود در اين ميدان يک برکه بود که عموم مردم روستا از آن استفاده ميکردند و به دليل وجود درختان نارون بزرگ در اين ميدان، از آن در زبان محلي ترکي به «قره آغاج ديبي» ياد ميشد و در ساليان اخير نام اين ميدان ابتدا «ميدان وليعصر» و سپس به «ميدان امام حسين» تغيير يافته ولي باز نام «قره آغاج» در ميان بوميان اين شهر رايج است. در آن زمان روستاي بناب داراي ۵ محلهٔ اصلي به نامهاي «چيل خوروز» در سمت غرب ميدان، «يوخاري چوچه» در سمت شرقي ميدان، «قاسملو» در جنوب ميدان، «ملک لو» در شمال شرق ميدان و «آشاغي کوچه» در شمال غرب ميدان قرار دشتند. امروزه ديگر اثري از برکه و درختان نارون در ميدان مرکزي بناب باقي نماندهاست. بعد از اين که بناب به شهر تبديل شد و شهرداري در آن استقرار يافت، در ميدان مرکزي آن يا همان «قره آغاج ديبي» در زمان شهردار نخست (مهندس مومني)، کوزهاي عظيم در وسط ميدان ساخته شد و از آن به عنوان مرکز شهر و نماد آن استفاده شد ولي به علت بزرگي کوزه و جا گير بودن آن چندان با استقبال مردم روبه رو نشد تا اينکه در زمان شهردار دوم يعني مرحوم مهندس طهمزي اين کوزه از وسط ميدان برداشته شد و به سد بناب برده شد و بعد از آسفالت کاري ميدان، حوض آبي در وسط ميدان ايجاد شد که بيانگر همان برکهٔ اوليه بود و در وسط حوض مجسمهاي از گلهاي زعفران قرار داده شد که نمادي باشد بر زعفران خيز بودن اين شهر که در حال حاضر نيز اين حوض و زعفران نماد ميدان مرکزي بناب يا به عبارتي ميدان امام حسين ميباشد. در زمان شهردار نخست طرح هادي در بيشتر محلههاي بناب اجرا شد و در زمان شهردار دوم اين محلهها آسفالت شدند ولي با اين وجود بيشتر محلهها و خيابانهاي اين شهر هنوز خاکي هستند و بافت روستايي خود را حفظ کردهاند.
تاريخچه آب شرب بناب
در گذشته لوله کشي آب در بناب وجود نداشت و مردم بناب براي تامين آب مورد نياز براي خود و دامهاي خود اقدام به ايجاد محلهايي براي ذخيره و استفاده آب کرده بودند اين محلها يکي انبار آب بود که در هر محله يکي دوتا وجود داشت و مردم ابتدا آب رودخانهها را به درون اين انبارها هدايت ميکردند و بعد از تهنشين شدن گل و لاي آن از آن براي آشاميدن استفاده ميکردند که از اين انبارها ميتوان به ته زه انبار،عاشيق حسن انباري، ملک لو انباري، حاج علياکبر انباري، قاسملو انباري اشاره کرد. مکانهاي ديگري که براي نگه داري آب استفاده ميشد سوقّاغا نام داشت که آب آنها نيز همانند انبارها از آب رودخانهٔ يوخاري آرخ که از آجي قاپي ميآيد تامين ميشد ولي ز آب سوقّاغا براي دامها استفاده ميشد.
چندين سال بعد مردم اقدام به ايجاد منبع آب در قسمت جنوبي بناب نمودند و سپس آب چشمه زيلبيخ را که در کوههاي جنوبي بناب بود با استفاده از لوله کشي به اين منبع آب هدايت کردند و سپس آب را از منبع آب به داخل شهر لوله کشي کردند. ولي اين لوله کشي آب فقط براي محلهها انجام گرفت و به داخل خانهها لوله کشي انجام نشد. و مردم محلهها براي تامين آب خود در کنار اين شير آبي که در محلهها وجود داشت به نوبت ميايستادند و از آن استفاده ميکردند. ولي بعدها با کاهش آب چشمه زيلبيخ، اينبار آب چشمه «هف چشمه» به داخل منبع آب هدايت شد و چند سال پس از آن لوله کشي آب به داخل خانهها نيز انجام شد و تا به امروز آب بناب از اين چشمه تامين ميشود. ولي در سالهاي اخير به خصوص بعد از اينکه بناب به شهر تبديل شد و سازمان آب و فاضلاب در اين شهر استقرار يافت به علت اينکه ديگر آب چشمه «هف چشمه» کفاف مصرف ساکنين را نميدهد سازمان آب و فاضلاب بر آن شد تا براي تامين آب شرب اهالي اقدام به احداث موتورهاي آب نمايدتا در مواقع کاهش آب چشمه از آنها استفاده نمايد.