کاهش چشمگیر باران‌های پاییزی در کردستان؛ کشاورزی در انتظار آسمان بارانی

ایرنا/ سنندج-ایرنا- بیش از ۴۵ روز از آغاز فصل پاییز می‌گذرد و هنوز بارندگی در کردستان به ثبت نرسیده است، شرایطی که به گفته کارشناسان هواشناسی حکایت از تداوم روند خشکی و تاخیر بارش ها دارد و می تواند بر وضعیت کشت محصولات کشاورزی به ویژه گندم تاثیر منفی داشته باشد.

به گزارش ایرنا، با گذشت بیش از یک ماه ‌و نیم از پاییز، هنوز بارندگی موثری در بیشتر نقاط کردستان اتفاق نیافتاده است؛ کارشناسان می‌گویند کاهش بارش‌ها در آغاز سال زراعی جدید و پیش‌بینی زمستانی گرم‌تر از معمول، می‌تواند پیامدهای جدی برای کشاورزی، منابع آب و امنیت غذایی استان به همراه داشته باشد.

---

بازار

---

در حالی که بسیاری از کشاورزان کردستانی، طبق تقویم زراعی، زمین‌های خود را برای کشت گندم آماده کرده‌اند، آسمان همچنان در انتظار نخستین بارش موثر پاییزی است.

استان کوهستانی کردستان که همواره در مهرماه نخستین باران‌ را تجربه می‌کند، امسال تا نیمه آبان با خشکی کم سابقه‌ای روبه‌رو شده است.

برمبنای داده‌های اداره‌کل هواشناسی استان، میانگین بارش سال زراعی ۱۴۰۳–۱۴۰۴ در کردستان ۳۴۴.۴ میلی‌متر بوده که در مقایسه با میانگین بلندمدت ۴۵۴.۱ میلی‌متر، کاهش ۲۴.۲ درصدی را نشان می‌دهد؛ این افت بارش، تنها یک عدد در جدول آمار نیست؛ بلکه نشانه‌ای از فشار بر چرخه‌ طبیعی و اقتصادی استان است و چشمه ها و رودخانه ها در بسیاری از دشت‌ها و ارتفاعات با کاهش جریان آبی مواجه شده‌اند.

رئیس اداره پیش‌بینی هواشناسی کردستان می گوید: الگوهای برآورد فصلی نشان می‌دهد که در بازه‌ نیمه آبان تا نیمه آذر، میزان بارش‌ها در استان حدود ۲۰ تا ۴۰ میلی‌متر کمتر از میانگین نرمال خواهد بود.

نشمیل احمدیانی با بیان اینکه این کم‌بارشی در نواحی غربی و جنوبی استان شدت بیشتری دارد، می‌افزاید: در نیمه‌ آذر تا نیمه‌ دی، میانگین کلی بارش در محدوده‌ نرمال است اما مجموع بارش‌ها در بیشتر نقاط استان همچنان پایین‌تر از میانگین چندساله پیش‌بینی می‌شود.

وی ادامه می دهد: از نیمه دی تا نیمه بهمن، وضعیت تا حدی متعادل‌تر خواهد شد و بارش‌ها به محدوده‌ نرمال نزدیک می‌شود اما به‌ دلیل افزایش دما، سهم برف کاهش می‌یابد و بارش‌ها بیشتر به صورت باران رخ می‌دهد.

بر اساس پیش‌بینی هواشناسی، زمستان امسال نیز برای کردستان گرم‌تر از حد معمول و به‌طور میانگین یک تا ۲ درجه سانتی‌گراد بالاتر از نرمال خواهد بود و این افزایش دما، به‌ ویژه در مناطق کوهستانی، تاثیر مستقیمی بر کاهش بارش برف، افت تغذیه‌ سفره‌های زیرزمینی، کاهش رطوبت خاک و افزایش خطر خشکی جنگل‌های بلوط دارد.

کشاورزی دیم در انتظار باران

در چنین شرایطی، کشاورزی استان کردستان که بخش عمده‌ ای از آن دیم‌محور و به شدت وابسته به بارش‌های پاییزی و زمستانی است و در صورت استمرار این روند و عدم مدیریت زراعی مطلوب و کارشناسی خسارت های زیادی خواهند دید.

وسعت اراضی کشاورزی استان یک میلیون و ۱۷۳ هزار و ۱۶۴ هکتار است که از این میزان یک میلیون و ۱۳۴ هزار و ۳۴۳ هکتار آنرا اراضی زراعی تشکیل داده است و از این میزان اراضی زراعی فقط ۱۰۳ هزار و ۶۲۲ هکتار آن آبی است.

۸۸ درصد اراضی کشاورزی در این استان دیم و تنها ۱۲ درصد آن آبی است و همین باعث شده در سال های خشکسالی بسیاری از تولیدات این بخش به ویژه محصول استراتژیک گندم که این استان رتبه دوم تولید آن را در کشور دارد، با کاهش عملکرد مواجه شوند.

براساس سرشماری کشاورزی سال ۱۴۰۳، وسعت اراضی کشاورزی استان یک میلیون و ۱۷۳ هزار و ۱۶۴ هکتار است که از این میزان یک میلیون و ۱۳۴ هزار و ۳۴۳ هکتار آن را اراضی زراعی تشکیل داده و از این میزان اراضی زراعی فقط ۱۰۳ هزار و ۶۲۲ هکتار آن آبی است.

به عبارتی از مجموع اراضی زراعی کردستان ۹۱ درصد آن دیم و ۹ درصد آبی است؛ یعنی در این بخش مهم میزان سطح اراضی آبی استان کمتر از کل اراضی کشاورزی استان است و این بدین معناست که تولید در ۹۱ درصد اراضی زراعی وابستگی بیشتری به بارش باران دارد.

۹۸ هزار و ۲۹ بهره‌بردار بخش کشاورزی استان هم در بخش زراعت فعالیت می کنند و کاهش تولید در این بخش به معیشت تعداد زیادی از بهره برداران لطمه وارد می کند و به همین دلیل چشم انتظار بارش باران در ماه های آینده هستند.

مدیر امور زراعت سازمان جهاد کشاورزی کردستان، در گفت‌وگو با خبرنگار ایرنا توضیح می‌دهد: تا تاریخ ۱۲ آبان‌ سال جاری حدود ۹۰ درصد از اراضی آبی و دیم استان زیر کشت گندم قرار گرفته است.

فرزاد زارعی می افزاید: با وجود تاخیر در بارندگی‌ها، کشاورزان استان همواره بر اساس تقویم زراعی عمل می‌کنند تا از فصل رویش زمستانی بهره‌مند شوند.

وی می‌گوید: در سال‌هایی مانند امسال که بارش‌های پاییزی دیرتر آغاز می‌شوند، بخشی از کشاورزان دیم‌کار، کشت خود را کمی عقب می‌اندازند اما همواره پیش از آغاز بارندگی‌های موثر کار را به پایان می‌رسانند.

زارعی می‌افزاید: در اراضی آبی نیز به‌ دلیل برداشت دیرتر محصولاتی مانند سیب‌زمینی، کشت گندم کمی با تاخیر انجام می‌شود اما در مجموع استان کردستان یکی از استان‌های پیشرو در رعایت تاریخ کاشت مناسب گندم است.

به گفته‌ او، در سال زراعی جدید، بیمه‌ فراگیر گندم از سوی صندوق بیمه محصولات کشاورزی فعال است و حق بیمه سهم کشاورز در زمان تحویل محصول از او کسر خواهد شد و این اقدام برای حمایت از کشاورزان در برابر خسارت‌های احتمالی ناشی از خشکسالی یا کم‌بارشی اجرا می‌شود.

از مجموع اراضی زراعی کردستان ۹۱ درصد آن دیم و ۹ درصد آبی است یعنی در این بخش مهم میزان سطح اراضی آبی استان کمتر از کل اراضی کشاورزی استان است و این بدین معناست که تولید در ۹۱ درصد اراضی زراعی وابستگی بیشتری به بارش باران دارد.

کاهش بارش تنها به زمین‌های کشاورزی محدود نمی‌شود به گونه‌ای که کارشناسان محیط‌ زیست هشدار می‌دهند که افت بارندگی و افزایش دما، تاثیر زنجیره‌ای بر اکوسیستم دارد و این مسئله کاهش رطوبت خاک، خشک شدن چشمه‌ها، تضعیف پوشش گیاهی و در نهایت افزایش خطر آتش‌سوزی در جنگل‌های بلوط را هم به دنبال خواهد داشت.

افزون براین کمبود بارش در پاییز منجر به کاهش نفوذ آب به سفره‌های زیرزمینی در ماه‌های گرم تابستان به عنوان منبع اصلی تامین آب شرب و کشاورزی خواهد شد و اینگونه ادامه روند خشکی می تواند نه تنها عملکرد گندم بلکه معیشت هزاران خانوار کردستانی را تهدید کند.

کارشناسان بر این باورند که کردستان در سال‌های اخیر بیش از گذشته تحت‌تاثیر تغییرات اقلیمی قرار گرفته و تاخیر در بارش‌ها، افزایش دمای زمستان و کاهش بارش برف از نشانه‌های این تغییرات است.

به گفته رئیس اداره پیش‌بینی هواشناسی کردستان گرمایش جهانی و تغییر جریان‌های جوی در منطقه زاگرس میانی باعث شده است که بارش‌ها در زمان و شکل خود تغییر کنند و همین نشان می دهد دیگر نمی‌توان تنها بر الگوهای سنتی کشاورزی تکیه کرد.

در همین راستا، کارشناسان جهاد کشاورزی توصیه می‌کنند کشاورزان با استفاده از روش‌های نوین آبیاری، انتخاب ارقام مقاوم به خشکی و رعایت اصول به‌ زراعی، اثرات کم‌بارشی را کاهش دهند، یکی از کارشناسان بخش کشاورزی تاکید می‌کند در کنار سیاست‌های حمایتی و بیمه‌ای، آموزش کشاورزان برای سازگاری با شرایط جدید اقلیمی حیاتی است لذا بخش کشاورزی استان نیازمند برنامه ‌ریزی دقیق و استمرار حمایت‌هاست.