سینما و زیرساخت‌های فرهنگی؛ پیشران امید اجتماعی

ایسنا/ اکران فیلم‌های چهل‌وچهارمین جشنواره فیلم فجر در استان زنجان، بار دیگر توجه‌ها را به یک واقعیت اجتماعی مهم جلب کرده است؛ علاقه و اشتیاق قابل‌ توجه مردم این استان به سینما و فعالیت‌های فرهنگی، در کنار کمبود زیرساخت‌هایی که پاسخگوی این نیاز روبه‌ رشد نیست.

صف‌های تماشاگران، حضور خانوادگی در سالن‌های نمایش و استقبال جوانان از آثار متنوع جشنواره، تنها یک رویداد مقطعی فرهنگی نیست، بلکه نشانه‌ای روشن از یک مطالبه اجتماعی است که سال‌هاست در لایه‌های مختلف جامعه زنجان شکل گرفته است.

---

بازار

---

از منظر جامعه‌شناختی، سینما صرفاً یک سرگرمی نیست، بلکه فضایی برای گفت‌وگوی اجتماعی، بازنمایی مسائل فرهنگی، هویتی و نسلی و بستری برای تقویت سرمایه اجتماعی به شمار می‌رود. استقبال مردم زنجان از جشنواره فیلم فجر، آن هم در شرایطی که تعداد سینماها محدود است، نشان می‌دهد که تقاضای فرهنگی در این استان فراتر از امکانات موجود حرکت می‌کند و همین شکاف میان «تقاضا» و «عرضه فرهنگی» ضرورت بازنگری در سیاست‌گذاری‌های فرهنگی را دوچندان می‌کند.

در کنار نگاه مدیریتی و اجرایی به توسعه زیرساخت‌های فرهنگی، جامعه‌شناسان بر نقش عمیق‌تر و زیربنایی این فضاها در شکل‌دهی به امید اجتماعی و کیفیت زندگی شهری تأکید دارند. از نگاه جامعه‌شناسی فرهنگ، سینما و فضاهای فرهنگی صرفاً محل مصرف محصولات هنری نیستند، بلکه عرصه‌هایی برای «بازسازی روح جمعی» و تقویت احساس تعلق اجتماعی محسوب می‌شوند.

یک جامعه‌شناس مسائل اجتماعی در گفت‌وگو با ایسنا، با اشاره به استقبال مردم زنجان از اکران فیلم‌های جشنواره فجر، این حضور را نشانه‌ای از «نیاز انباشته‌ شده جامعه به فضاهای فرهنگی پویا» دانست و اظهار می‌کند: زمانی که مردم، به‌ویژه جوانان و خانواده‌ها، با وجود محدودیت‌های زیرساختی، از یک رویداد فرهنگی استقبال می‌کنند، در واقع در حال ارسال یک پیام روشن به سیاست‌گذاران هستند؛ پیامی مبنی بر اینکه جامعه زنده است، مطالبه دارد و به دنبال فضاهای سالم برای تخلیه هیجانات، گفت‌وگو و تجربه جمعی است.

زینب مصطفوی می‌افزاید: در شرایطی که جامعه با فشارهای اقتصادی، نگرانی‌های معیشتی و کاهش سرمایه اجتماعی مواجه است، توسعه زیرساخت‌های فرهنگی می‌تواند نقش یک سوپاپ اطمینان اجتماعی را ایفا کند. سینما، تئاتر و سایر فضاهای فرهنگی، امکان تجربه شادی جمعی، همدلی و امید را فراهم می‌کنند؛ عناصری که برای تاب‌آوری اجتماعی ضروری هستند.

این جامعه‌شناس با تأکید بر اینکه امید اجتماعی صرفاً با شعار تولید نمی‌شود، تصریح می‌کند: امید، محصول تجربه‌های عینی مثبت در زندگی روزمره است. وقتی یک خانواده بتواند آخر هفته‌اش را در یک فضای فرهنگی امن و در دسترس بگذراند، یا یک جوان احساس کند شهرش برای اوقات فراغت و رشد فرهنگی او برنامه دارد، این تجربه به‌تدریج به اعتماد و امید نسبت به آینده تبدیل می‌شود.

به گفته وی، شهرهایی که در توسعه زیرساخت‌های فرهنگی سرمایه‌گذاری می‌کنند، در بلندمدت با کاهش برخی آسیب‌های اجتماعی، افزایش مشارکت مدنی و تقویت هویت محلی مواجه می‌شوند. این موضوع به‌ویژه در استان‌هایی مانند زنجان که دارای پیشینه فرهنگی غنی و سرمایه انسانی قابل‌ توجه هستند، اهمیت دوچندان دارد.

این کارشناس مسائل اجتماعی همچنین به بعد عدالت فرهنگی اشاره کرده و می‌گوید: تمرکز زیرساخت‌های فرهنگی در مراکز محدود، باعث ایجاد شکاف فرهنگی میان مرکز و شهرستان‌ها می‌شود. گسترش سینماها و فضاهای فرهنگی در سطح شهرستان‌ها، به معنای توزیع عادلانه‌تر فرصت‌های فرهنگی و جلوگیری از احساس محرومیت نسبی در میان ساکنان این مناطق است.

وی خاطرنشان کرد: اکران فیلم‌های جشنواره فیلم فجر در زنجان نشان می‌دهد که جامعه محلی آماده و مشتاق است، اما این آمادگی بدون پاسخ مناسب، می‌تواند به سرخوردگی فرهنگی تبدیل شود. اگر این استقبال مردمی به توسعه پایدار زیرساخت‌ها منجر شود، می‌توان از سینما و فرهنگ به‌عنوان ابزاری مؤثر برای ایجاد فضای مثبت، افزایش امید اجتماعی و تقویت پیوند میان مردم و نهادهای فرهنگی استفاده کرد.

در همین راستا، علی کاظمی، فرماندار زنجان با اشاره به برگزاری جشنواره فیلم‌های فجر در شهرستان‌ها و به‌ویژه زنجان، این رویداد را فرصتی ارزشمند برای نمایش آثار هنرمندان محلی و آشنایی جوانان با ظرفیت‌های فرهنگی و هنری موجود می‌داند.

 وی در حاشیه اکران یکی از فیلم‌های جشنواره در گفت‌وگو با ایسنا، اظهار می‌کند: وجود هنرمندان فاخر، توانمند و پیشکسوت در زنجان، این امکان را فراهم می‌کند که نسل جوان از این ظرفیت‌ها بهره‌مند شود و آثار شایسته‌ای که قابلیت ارائه در سطح ملی دارند، به نمایش گذاشته شود.

فرماندار زنجان با اشاره به حضور خود در یکی از سانس‌های جشنواره، می‌افزاید: استقبال گسترده مردم و خانواده‌ها نشان می‌دهد که کمبود زیرساخت‌های فرهنگی و سینمایی شهرستان، به‌ویژه در حوزه سینما، بیش از گذشته احساس می‌شود و توسعه این زیرساخت‌ها ضرورتی انکارناپذیر است.

کاظمی همچنین با تأکید بر مسئولیت متولیان حوزه فرهنگ و هنر، تصریح می‌کند: توسعه زیرساخت‌های فرهنگی و هنری از اولویت‌های اصلی ماست و با همکاری هنرمندان، اداره‌کل فرهنگ و ارشاد اسلامی، سرمایه‌گذاری بخش خصوصی و بهره‌گیری از اعتبارات دولتی، می‌توان عقب‌ماندگی‌های گذشته را جبران و مطالبه بحق مردم و هنرمندان را پیگیری کرد.

سینما محلی برای دو ساعت فرار از دغدغه

از نگاه مردمی، سینما در زنجان تنها محلی برای تماشای فیلم نیست، بلکه یکی از معدود فضاهای عمومی امن، خانوادگی و در دسترس برای گذران اوقات فراغت محسوب می‌شود. در شرایطی که بسیاری از خانواده‌ها با محدودیت گزینه‌های فرهنگی مواجه‌اند، سینما می‌تواند نقش مهمی در کاهش آسیب‌های اجتماعی، تقویت روابط خانوادگی و پاسخ به نیازهای فرهنگی نسل جوان ایفا کند؛ موضوعی که فرماندار زنجان نیز بر آن تأکید کرده و توجه به زیرساخت‌های فرهنگی را عاملی مؤثر در پیشگیری از آسیب‌های اجتماعی دانسته است.

در همین زمینه، ابراهیم قاسمی، معاون هنری اداره‌ کل فرهنگ و ارشاد اسلامی استان زنجان در گفت‌وگو با ایسنا از اکران گسترده فیلم‌های جشنواره فجر در این استان خبر داده و می‌گوید: امسال تقریباً تمامی آثاری که هم‌زمان در تهران به نمایش درمی‌آیند، در زنجان نیز اکران می‌شوند.

به گفته وی، اکران فیلم‌ها از ۱۵ بهمن‌ماه آغاز شده است و تا ۲۲ بهمن‌ماه ادامه دارد.

قاسمی با اشاره به جایگاه دهه فجر در جامعه هنری، می‌افزاید: یکی از نقاط تمایز جشنواره امسال، توجه ویژه به تبلیغات و اطلاع‌رسانی بوده که از طریق فضای مجازی، رسانه‌ها و تبلیغات محیطی انجام شده است. این موضوع نقش مهمی در افزایش استقبال عمومی داشته است.

وی همچنین با بیان اینکه زنجان از نظر میزان استقبال مخاطبان سینما، در شرایط عادی نیز جزو استان‌های برتر کشور قرار دارد، خاطرنشان می‌کند: این علاقه‌مندی عمومی نشان‌دهنده ظرفیت بالای فرهنگی استان است، اما این ظرفیت به‌ویژه در شهرستان‌ها نیازمند تقویت زیرساختی جدی است.

به گفته معاون هنری اداره‌کل فرهنگ و ارشاد اسلامی استان زنجان، وجود دو سینما در استان باعث شده تا امکان اکران تمامی فیلم‌های جشنواره فراهم شود؛ در حالی که بسیاری از استان‌ها به‌دلیل کمبود سالن، تنها بخشی از آثار را نمایش می‌دهند. با این حال، همین واقعیت نیز نشان می‌دهد که حتی این تعداد سینما، پاسخگوی جایگاه فرهنگی و میزان تقاضای مردم زنجان نیست.

سینما و توجه به توزیع عدلانه امکانات

یکی از مهم‌ترین محورهای مطرح‌شده در این زمینه، چالش عدالت فرهنگی در توزیع سینما است.  توزیع سالن‌های سینما در کشور از عدالت کافی برخوردار نیست و این نابرابری در استان‌هایی مانند زنجان که جمعیت حدود یک‌ میلیون و سیصد هزار نفر دارند، بیشتر جلوه می‌کند؛ به‌طوری‌ که حتی با اضافه شدن ظرفیت صندلی‌ها، تعداد سالن‌ها برای پاسخ به تقاضای واقعی مردم کافی نیست. چنین وضعیتی در حوزه عدالت فرهنگی، باعث شده تا بخشی از جامعه احساس کند فرصت‌های برابر در دسترسی به فرهنگ و هنر در مقایسه با استان‌های بزرگ‌تر فراهم نیست.

یکی از پرسش‌های مکرر فعالان فرهنگی و شهروندان زنجانی درباره وضعیت زیرساخت‌های سینمایی استان، به پروژه «سینما قدس» بازمی‌گردد؛ محلی که زمانی از مهم‌ترین سالن‌های نمایش فیلم در زنجان بود و حالا سال‌هاست بلاتکلیف مانده است.

بیش از ۱۴ سال پیش سینما قدس زنجان به‌بهانه ساخت پردیس سینمایی تخریب شد، اما با گذشت بیش از یک دهه، وعده بازسازی و بازگشت این سینما به چرخه فرهنگی استان هنوز به واقعیت تبدیل نشده است.

پیش از این مجموعه سینماهای قدس و یاسمن با قدمت چند دهه و مجموع بیش از ۷۰۰ صندلی، جزو مکان‌های فرهنگی روبه‌روی مطالبه عمومی بودند. تخریب این دو سالن، اگرچه با هدف نوسازی و جایگزینی با پردیس سینمایی اعلام شد، ولی تعیین تکلیف آن به‌طور جدی هنوز محقق نشده است و شهروندان زنجانی مدت‌ها منتظر تحقق وعده‌های مسئولان هستند.

در سال‌های گذشته، مدیران کل فرهنگ و ارشاد اسلامی استان بارها بر لزوم بازسازی یا احداث سینماهای جدید تأکید کرده و گفته‌اند که بازسازی سینما قدس و یاسمن یکی از نیازهای اساسی فرهنگی استان است، اما همزمان اذعان شده که عزم جدی برای اجرای این پروژه تاکنون مشاهده نشده و زمان مشخصی برای آغاز ساخت ارائه نشده است.

این وضعیت نه‌تنها از منظر کمی (افزایش تعداد سالن‌ها)، بلکه از منظر کیفیت تجربه فرهنگی نیز محسوس است، چرا که زنجان با جمعیتی قابل‌ توجه تنها یک سینمای فعال با ظرفیت حدود ۲۳۰ صندلی دارد و سرانه صندلی سینما نسبت به جمعیت بسیار پایین‌تر از استانداردهای فرهنگی جهانی و حتی میانگین کشوری است.

برای بسیاری از اهالی فرهنگ و شهروندان زنجانی، بلاتکلیفی سینما قدس به‌نوعی نماد نگاه کوتاه‌مدت به توسعه فرهنگی و ناتوانی در اجرای وعده‌ها بوده است که می‌تواند اثرات معناداری در کاهش امید فرهنگی ـ اجتماعی در استان داشته باشد. تحقق وعده‌های بازسازی و یا احداث پردیس سینمایی جدید، نه‌ فقط به لحاظ افزایش امکانات، بلکه به‌عنوان پیامی مناسب به جامعه مبنی بر اهمیت فرهنگ و هنر در توسعه شهری تلقی می‌شود.

کارگردان فیلم تپش زمان که در چهاردهمین جشنواره بین‌المللی فیلم صد تهران اکران شد در رابطه با ضرورت توجه به احداث فضاهای سینمایی در استان به‌صورت عادلانه و گسترده به خبرنگار ایسنا می‌گوید: سینمای ایران در سال‌های اخیر بیش از هر زمان دیگری به عنوان یک محصول سرگرمی دیده می‌شود در حالی که ذات سینما بخشی از هویت فرهنگی و حافظه‌ی جمعی یک ملت است جشنواره فجر که مهم‌ترین رویداد سینمایی کشور محسوب می‌شود باید محلی برای تقویت این هویت باشد اما در بسیاری از استان‌ها از جمله زنجان فاصله‌ی میان سینما به‌عنوان هنر و سینما به‌عنوان سرگرمی همچنان محسوس است و نبود فضای مورد نیاز در سایر شهرستان‌ها این موضوع را پررنگ‌تر نیز کرده است.

محمدمهدی خدایی تصریح می‌کند: یکی از ظرفیت‌های مغفول‌مانده اکران‌های ویژه در شهرهای تاریخی استان مانند سلطانیه است برگزاری اکران‌های جشنواره در کنار گنبد سلطانیه علاوه بر ایجاد یک تجربه‌ی فرهنگی متفاوت می‌تواند به‌طور مستقیم به رشد گردشگری کمک کند حضور مخاطبان غیر بومی پوشش رسانه‌ای و ایجاد رویدادهای جانبی جریان تازه‌ای از بازدیدکنندگان را وارد شهر می‌کند و این رفت‌وآمدها به رونق اقتصادی و ارتقای فضای شهری منجر می‌شود سینما در چنین بستری نه فقط سرگرمی بلکه محرک توسعه‌ی شهری و فرهنگی خواهد بود و این نکته باید مورد توجه تصمیم‌گیران قرار گیرد.

این فعال فرهنگی معتقد است، این چالش سبب می‌شود تا فرصت‌های به‌دست‌آمده در رویدادهای مهم مانند جشنواره‌ها به‌طور کامل برای توسعه زیربناها مورد بهره‌برداری قرار نگیرد. باید پذیرفت سینما به‌عنوان یک فضای فرهنگی مهم، نه‌فقط برای تماشای فیلم، بلکه به‌عنوان محل گفت‌وگوی اجتماعی، اجتماع نسل‌ها و تجربه جمعی فرهنگی نقش دارد و فقدان چنین فضاهایی بر کیفیت زندگی فرهنگی مردم اثر منفی می‌گذارد.

وی ادامه می‌دهد: تماشاگران واقعی سینما قهرمانان فراموش‌شده هنر هفتم هستند و ضروری است توجه بیشتری به آنان، به‌ویژه در زمینه توسعه زیرساخت‌ها شود.

و اما...

بازتاب تقاضای فرهنگی مردم در توسعه زیرساخت‌ها باید جدی گرفته شود و تجربه رویدادهای محبوبی مانند جشنواره فیلم فجر باید به حرکتی مستمر برای تقویت عدالت فرهنگی، افزایش فرصت‌های مشارکت و ایجاد فضای امیدوارکننده برای هنرمندان و شهروندان تبدیل شود.

در مجموع، جشنواره فیلم فجر در زنجان را می‌توان فراتر از یک رویداد هنری، به‌عنوان آیینه‌ای از وضعیت فرهنگی و اجتماعی استان دانست؛ آیینه‌ای که هم علاقه و مشارکت بالای مردم را نشان می‌دهد و هم کمبودهایی را که سال‌ها انباشته شده‌اند. تداوم این استقبال مردمی، پیام روشنی برای تصمیم‌گیران دارد، توسعه زیرساخت‌های فرهنگی، به‌ویژه سینما، نه یک انتخاب، بلکه ضرورتی اجتماعی برای پاسخ به نیازهای فرهنگی امروز و سرمایه‌گذاری برای آینده استان است.

انتهای پیام