استامینوفن (پاراستامول) جزو پرمصرف‌ترین دارو‌های مسکن

صدا و سیما/ استامینوفن بر خلاف باور عمومی، ممکن است بر نحوه تصمیم‌گیری و افزایش میزان پذیرش خطر تأثیر بگذارد.

---

بازار

---

به گزارش خبرگزاری صداوسیما مرکزی؛ استامینوفن (پاراستامول) یکی از شناخته‌شده‌ترین و پرمصرف‌ترین دارو‌های مسکن در جهان است که میلیون‌ها نفر هر روز بدون نسخه برای سردرد، دندان‌درد، تب یا درد‌های عضلانی مصرف می‌کنند. این دارو سال‌هاست به‌عنوان گزینه‌ای ایمن و کم‌خطر شناخته می‌شود، اما پژوهشی جدید که نتایج آن در نشریات علمی منتشر شده، زاویه‌ای متفاوت وکمتر بررسی‌شده از این داروی رایج را روشن کرده است: استامینوفن ممکن است بر نحوه تصمیم‌گیری انسان و میزان پذیرش خطر تأثیر بگذارد.

فراتر از تسکین درد

سال‌ها تحقیقات علمی نشان داده که استامینوفن تنها بر درد جسمی اثر نمی‌گذارد بلکه می‌تواند واکنش‌های احساسی انسان را نیز تعدیل کند. پژوهش‌های پیشین نشان داده بودند این دارو شدت احساسات منفی مانند ناراحتی، همدلی با درد دیگران و حتی رنج روانی را کاهش می‌دهد. حالا پژوهش تازه‌ای نشان داده این «کاهش واکنش احساسی» ممکن است پیامد دیگری هم داشته باشد: کاهش درک خطر و افزایش رفتار‌های پرریسک. همین موضوع باعث شده پژوهشگران و البته پزشکان در رابطه با تجویز این مسکن پرطرفدار بازنگری‌هایی صورت بدهند و حداقل در تجویز آن بیشتر دقت کنند. 

یک سؤال مهم درباره خیانت یک قرص!

پژوهشگران در این مطالعه تلاش کردند به یک سؤال مشخص پاسخ دهند: آیا مصرف استامینوفن باعث می‌شود افراد در موقعیت‌های نامطمئن، تصمیمات جسورانه‌تر و پرخطر‌تری بگیرند؟ 
به گفته پژوهشگران، اگر دارویی احساس ترس یا اضطراب را کاهش دهد، این احتمال وجودداردکه فرد خطرات یک موقعیت را کمتر جدی بگیرد و در نتیجه ریسک بیشتری بپذیرد. این فرضیه به‌ویژه درباره دارویی مطرح می‌شود که مصرف آن تا این اندازه فراگیر است. 

آزمایش با بیش از ۵۰۰ داوطلب 
برای بررسی این موضوع، پژوهشگران مجموعه‌ای از آزمایشات را روی بیش از ۵۰۰دانشجو انجام دادند. شرکت‌کنندگان به‌صورت تصادفی به دو گروه تقسیم شدند؛ به یک گروه ۱۰۰۰میلیگرم استامینوفن (حداکثر دوز توصیه‌شده برای بزرگسالان در یک نوبت) داده شد وگروه دیگر دارونما (پلاسبو) دریافت کرد. نکته مهم این بود که هیچ‌یک از شرکت‌کنندگان نمی‌دانستند در کدام گروه قرار دارند. این روش کمک می‌کند تا نتایج تحت تأثیر انتظار ذهنی افراد قرار نگیرد. 

بازی بادکنک و سنجش ریسک

یکی از اصلی‌ترین ابزار‌های پژوهش، یک بازی رایانه‌ای بود که برای سنجش رفتار‌های پرخطر طراحی شده است. در این بازی، شرکت‌کنندگان باید یک بادکنک مجازی را باد می‌کردند. هر بار باد کردن، امتیاز یا پول مجازی بیشتری به‌همراه داشت، اما اگر بادکنک بیش ازحد بزرگ می‌شد ومی‌ترکید، تمام امتیاز از بین می‌رفت. این بازی به‌طور گسترده در روان‌شناسی برای سنجش «ریسک‌پذیری رفتاری» استفاده می‌شود. زیرا فرد باید بین سود بیشترو احتمال از دست دادن همه چیز تعادل برقرار کند. 

قرصی برای جسورتر شدن؟

نتایج این آزمایش نشان داد افرادی که استامینوفن مصرف کرده بودند، به‌طور متوسط بادکنک را بیشتر باد کردند و در نتیجه دفعات ترکیدن بادکنک در این گروه بالاتر بود. این الگو نشان‌دهنده پذیرش ریسک بیشتر در مقایسه با گروهی بود که دارونما دریافت کرده بودند. به بیان ساده‌تر، کسانی که استامینوفن مصرف کرده بودند، تمایل بیشتری داشتند خطر را نادیده بگیرند تا به پاداش بالاتری برسند. 

کاهش احساس خطر، نه افزایش بی‌پروایی

پژوهشگران تأکید می‌کنند این نتایج به‌معنای «بی‌احتیاط شدن» افراد نیست. آنچه به‌نظر رخ می‌دهدکاهش واکنش احساسی منفی نسبت به خطراست. یعنی افراد ممکن است همچنان خطررا بشناسند اما آن راکمترنگران‌کننده یا تهدیدآمیز احساس کنند. 

در بخش دیگری از پژوهش، شرکت‌کنندگان پرسشنامه‌هایی درباره موقعیت‌های فرضی پرخطر مانند شرط‌بندی، رانندگی بدون کمربند ایمنی یا انجام ورزش‌های هیجانی پر کردند. در برخی از این سنجش‌ها، افرادی که استامینوفن مصرف کرده بودند، سطح خطر را پایین‌تر ارزیابی کردند. 

چرا این یافته‌ها مهم‌اند؟

اهمیت این نتایج زمانی بیشتر می‌شود که بدانیم طبق آمارها، حدود یک‌چهارم جمعیت بزرگسال جهان هر هفته استامینوفن مصرف می‌کنند. در ایران هم می‌توان این مسکن را درخانه هر خانواده‌ای دید. اگر این دارو حتی به‌صورت خفیف بر تصمیم‌گیری‌های پرخطر اثر بگذارد، می‌تواند در مقیاس اجتماعی پیامد‌هایی داشته باشد؛ از رانندگی و تصمیم‌های مالی گرفته تا رفتار‌های روزمره. با این حال، پژوهشگران تأکید می‌کنند که این آزمایش‌ها در شرایط کنترل‌شده آزمایشگاهی انجام شده و نمی‌توان نتایج آنها را مستقیما به زندگی واقعی تعمیم داد.

نیاز به تحقیقات بیشتر

دانشمندان می‌گویند هنوز پرسش‌های زیادی بی‌پاسخ مانده است: آیا این اثرات کوتاه‌مدت هستند یا در مصرف مداوم نیز دیده می‌شوند؟ آیا دوز‌های پایین‌تر هم چنین تأثیری دارند؟ و آیا این تغییرات رفتاری در موقعیت‌های واقعی و پیچیده زندگی نیز رخ می‌دهند؟ پاسخ به این پرسش‌ها نیازمند پژوهش‌های گسترده‌تر و طولانی‌مدت است. استامینوفن همچنان یکی از ایمن‌ترین وپرکاربردترین مسکن‌های جهان به‌شمارمی‌روداما یافته‌های تازه پژوهش‌ها نشان می‌دهندکه اثرات این داروممکن است فراتر از کاهش درد جسمی باشد. کاهش واکنش‌های احساسی منفی، اگرچه در برخی شرایط مفید بوده، اما ممکن است به‌طور ناخواسته بر نحوه ارزیابی خطر و تصمیم‌گیری افراد اثر بگذارد. دانشمندان تأکید می‌کنند که این یافته‌ها جای نگرانی فوری ندارد، اما یادآوراین واقعیت است که حتی رایج‌ترین دارو‌ها نیز می‌توانند اثرات پیچیده‌ای بر ذهن و رفتار انسان داشته باشند.