استاد حوزه: ماه رمضان، یک اردوگاه تربیتی برای اصلاح زیست اخلاق اجتماعی است

ایسنا/ رئیس پژوهشکده اخلاق و معنویت با اشاره به ماه رمضان از منظر دعای چهل و چهارم صحیفه سجادیه، گفت: این ماه را می‌توان مانند یک اردوگاه تربیتی در نظر گرفت که در آن باید تمام اعضا و جوارح از گوش تا چشم، از دست تا پا را در مسیر طاعت خداوند به‌کار گرفت؛ حتی در میانه‌ دعا، ایشان به نماز و آداب آن می‌پردازند و تأکید می‌کنند که خشوع، حضور قلب، تواضع و خاکساری در برابر خداوند، از ارکان اصلی نماز است.

حجت‌الاسلام‌والمسلمین حسن بوسلیکی، در گفت‌وگو با ایسنا با بیان اینکه یکی از ادعیه‌ بسیار مناسب برای ابتدای این ماه، دعای چهل و چهارم صحیفه سجادیه است که اختصاصا به فرارسیدن ماه رمضان اشاره دارد، اظهار کرد: این دعا دارای نکات بسیار ظریفی است و پیش از هر چیز باید توجه داشت که درون‌مایه اصلی این دعا، همان اتصال درونی و گفت‌وگوی با خداوند متعال است؛ الفاظ و کلمات(عربی) نباید مانعی برای درک این ارتباط عمیق شوند، بلکه باید به‌گونه‌ای باشند که ما را به سوی آن فضای معنوی سوق دهند.

---

بازار

---

رئیس پژوهشکده اخلاق و معنویت افزود: امام سجاد(ع) پیش از هر چیز، دعا را با حمد و ثنا بر خداوند شروع می‌کنند که خود یکی از آداب اصلی دعا محسوب می‌شود؛ عبارتی که در ابتدای دعا آمده «الْحَمْدُ لِلَّهِ الَّذِی هَدَانَا لِحَمْدِهِ» نشان می‌دهد که حمد کردن ما نیز هدایتی از سوی خداوند است و حضرت تصریح می‌فرمایند که خداوند ما را به سوی راه راست هدایت می‌کند و به سوی عبادت سوق می‌دهد و سپس برای آن عبادت پاداش عطا می‌کند.

بوسلیکی اضافه کرد: در ادامه، امام سجاد(ع) به توصیف فضیلت ماه رمضان می‌پردازند و می‌فرمایند: خداوند برای نشان دادن عظمت این ماه، نشانه‌هایی را برای ما قرار داده است و همان‌گونه که در حضور افراد بزرگ و در مهمانی‌های ویژه، انسان آداب خاصی را رعایت می‌کند و از انجام کارهایی که در شرایط عادی انجام می‌داد، خودداری می‌ورزد، خداوند در این ماه برخی از اموری را که در سایر ایام حلال بوده، برای ما حرام کرده تا با این تکریم، ما در برابر عظمت این ماه خشوع و توجه ویژه‌ای داشته باشیم.

وی با بیان اینکه حکمت اصلی روزه‌گیری در این ماه، تکریم و احترام به عظمت ماه رمضان است، گفت: آثار جسمانی این ماه مانند تنظیم دستگاه گوارش و بهبود سلامتی هرچند مفیدند، اما در حیطه‌ تابع قرار می‌گیرند و نه هدف اصلی. از ویژگی‌های بارز دعای چهل و چهارم صحیفه سجادیه تکرار سلام بر محمد و آل محمد(ص) در بخش‌های مختلف آن است که نشان‌دهنده‌ یکی از آداب دعا است.

نگاه جمع‌گرایانه اساس دعای چهل و چهارم صحیفه سجادیه

بوسلیکی تصریح کرد: روایت شده که خداوند از این که بین دو دعای مستجاب، دعای دیگری را مستجاب نکند، شرم می‌کند و دعای سلام بر محمد و آل او(ص) از جمله دعاهایی است که قطعا مستجاب می‌شود؛ بنابراین هرگاه دعایی را میان دو سلام قرار دهیم، احتمال استجابت آن افزایش می‌یابد. نکته‌ دیگر در این دعا، نگاه جمع‌گرایانه و دیگرگرایانه‌ آن است.

وی عنوان کرد: در کل دعای چهل و چهارم صحیفه سجادیه به‌جای ضمیر «من»، از ضمیر «ما» استفاده شده و همواره توجه بر این است که توفیق عبادت و هدایت، همگانی است و نه انفرادی؛ همچنین تصویری که از ماه رمضان ارائه می‌شود، صرفا یک بازه‌ زمانی برای انجام مناسک خاص نیست، بلکه حضرت سجاد (ع) می‌فرمایند: «وَ أَعِنَّا عَلَی صِیامِهِ بِکفِّ الْجَوَارِحِ عَنْ مَعَاصِیک، وَ اسْتِعْمَالِهَا فِیهِ بِمَا یرْضِیک؛ و ما را به روزه داشتن آن با حفظ جوارح از گناهان، و به کار بردن آن‌ها در آنچه که تو را خشنود می‌نماید یاری ده» یعنی روزه‌گیری در این ماه به‌ معنای تمرینی است برای جلوگیری از گناه و به‌کارگیری اعضای بدن در طاعت خداوند.

بوسلیکی اضافه کرد: همچنین بخش وسیعی از دعای چهل و چهارم صحیفه سجادیه به اخلاق اجتماعی اختصاص دارد؛ حضرت(ع) می‌فرمایند که در این ماه باید با خویشاوندان ارتباط خود را تقویت کنیم، به همسایگان لطف کنیم، به کسانی که با ما قهر کرده‌اند دست اول را بگشاییم و با کسانی که به ما ظلم کرده‌اند، انصاف را رعایت کنیم و به‌بیان دیگر، ماه رمضان فرصتی برای اصلاح زیست معنوی و اخلاقی انسان است.

بوسلیکی افزود: بخش دیگری از دعا به طلب مغفرت اختصاص دارد که با تضرع‌های زیبایی همراه است؛ به عنوان مثال ایشان می‌فرمایند: «وَ إِذَا کانَ لَک فِی کلِّ لَیلَةٍ مِنْ لَیالِی شَهْرِنَا هَذَا رِقَابٌ یعْتِقُهَا عَفْوُک أَوْ یهَبُهَا صَفْحُک، فَاجْعَلْ رِقَابَنَا مِنْ تِلْک الرِّقَابِ»؛ یعنی اگر در هر شب از این ماه کسانی را از آتش آزاد می‌کنی، ما را نیز در میان آنان قرار ده؛ همچنین با عبارت «شَهْرِنَا»، ماه رمضان را به‌گونه‌ای می‌نامند که گویی ماهی است که به ما تعلق دارد.

وی یادآور شد: در بخش پایانی دعا، امام سجاد(ع) التماس می‌کنند که همه‌ این اوصاف و اخلاقی که در ماه رمضان به‌کار گرفتیم مانند دوری از شیطان، احسان به همسایه و رعایت اخلاق را در تمام ایام سال نیز حفظ کنیم؛ به ‌بیان دیگر، ماه رمضان شروع یک اصلاحیه‌ جامع برای کل زندگی است، نه صرفا یک بازه‌ زمانی محدود برای انجام عبادات خاص و دعا با سلام بر محمد و آل محمد (ص) به پایان می‌رسد که خود نشان‌دهنده‌ حسن ختام و امید به استجابت دعا است.

انتهای پیام