یک هزار محوطه تاریخی در آذربایجان‌شرقی زیر ذره‌بین میراث فرهنگی

ايرنا

بروزرسانی 1405/02/28 - 10:26

یک هزار محوطه تاریخی در آذربایجان‌شرقی زیر ذره‌بین میراث فرهنگی

ایرنا/ مسئولان میراث فرهنگی آذربایجان شرقی می‌گویند بیش از یک هزار تپه و محوطه تاریخی دارای ارزش پژوهشی در این استان شناسایی شده و برنامه‌هایی همچون ثبت ملی، تعیین حریم، کاوش‌های باستان‌شناسی و حفاظت فیزیکی برای صیانت از این میراث ارزشمند در حال اجراست.

کارشناسان حوزه میراث فرهنگی معتقدند حفاظت از این محوطه‌ها نیازمند برنامه‌ریزی دقیق، افزایش نظارت و آگاهی‌رسانی عمومی است؛ آنان معتقدند بسیاری از این محوطه‌ها نه تنها بخشی از هویت تاریخی منطقه بلکه منابع ارزشمندی برای پژوهش‌های باستان‌شناسی به شمار می‌روند

یکی از مهم‌ترین اقدامات در این حوزه، شناسایی و ثبت محوطه‌های باستانی در فهرست آثار ملی بوده است که با ثبت رسمی این محوطه‌ها، امکان نظارت قانونی و جلوگیری از تخریب آن‌ها افزایش یافته و هرگونه فعالیت عمرانی در محدوده این آثار نیازمند استعلام از میراث فرهنگی شده است.

مدیرکل میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری آذربایجان شرقی با بیان اینکه در کنار ثبت آثار، کاوش‌های باستان‌شناسی و بررسی‌های میدانی نیز در برخی محوطه‌های مهم استان انجام شده است، گفت: از جمله در محوطه‌هایی مانند یانیق‌تپه مرند، قلعه ضحاک هشترود و برخی تپه‌های باستانی دشت تبریز، تیم‌های باستان‌شناسی با هدف شناخت لایه‌های تاریخی و مستندسازی آثار به انجام کاوش و مطالعه پرداخته‌اند.

احمد حمزه زاده از دیگر اقدامات انجام‌شده به تعیین حریم و عرصه محوطه‌های تاریخی اشاره کرد و افزود: تعیین محدوده قانونی برای آثار تاریخی، یکی از مهم‌ترین راهکارها برای جلوگیری از ساخت‌وسازهای غیرمجاز و تخریب تدریجی محوطه‌ها به شمار می‌رود.

وی با اشاره به اینکه در سال‌های اخیر برای تعدادی از محوطه‌های مهم استان این حریم‌ها مشخص و ابلاغ شده است، گفت: ساماندهی و حفاظت فیزیکی برخی محوطه‌ها نیز در دستور کار قرار گرفته است.

حمزه زاده اظهار کرد: نصب تابلوهای معرفی آثار، ایجاد مسیرهای دسترسی مناسب، پاکسازی محیطی و در برخی موارد استقرار نیروهای حفاظتی از جمله اقداماتی است که برای کاهش آسیب‌ها و جلوگیری از حفاری‌های غیرمجاز انجام شده است.

وی خاطرنشان کرد: همچنین در پروژه‌های عمرانی بزرگ مانند احداث سدها یا راه‌ها، در برخی موارد کاوش‌های نجات‌بخشی توسط باستان‌شناسان انجام شده تا پیش از اجرای پروژه‌ها، اطلاعات و آثار تاریخی موجود در منطقه مستندسازی و حفظ شود.

کارشناسان میراث فرهنگی تأکید می‌کنند که با وجود این اقدامات، وسعت محوطه‌های تاریخی در آذربایجان شرقی بسیار زیاد است و حفاظت کامل از آن‌ها نیازمند همکاری دستگاه‌های اجرایی، افزایش آگاهی عمومی و مشارکت مردم محلی است. به باور آنان، ساماندهی و حفاظت از این محوطه‌ها نه تنها برای حفظ میراث فرهنگی اهمیت دارد، بلکه می‌تواند زمینه‌ساز توسعه گردشگری فرهنگی در استان نیز باشد.

ضعف اطلاع‌رسانی از چالش‌های حوزه میراث فرهنگی

بر اساس اعلام معاون میراث فرهنگی استان، طبق آخرین یافته های باستان شناسی هم اکنون یکهزار تپه و محوطه تاریخی دارای ارزش پژوهشی در این استان وجود دارد.

وحید نواداد ضعف در اطلاع رسانی را یکی از چالش ها و کاستی های حوزه میراث فرهنگی کشور و آذربایجان شرقی خواند و ادامه داد: این موضوع قابل نقد است و باید اذعان کرد که در این رابطه حتی نتوانسته ایم جوامع محلی را نسبت به وجود، اهمیت و ارزش تپه ها و محوطه های تاریخی که در سراسر استان پراکنده اند، آگاه کنیم که چنین موضوعی در کوتاه مدت و دراز مدت به ضرر مجموعه های تاریخی و میراثی کشور است.

وی محدودیت مالی، نیروی انسانی و زمانی را از دیگر مشکلات میراث فرهنگی آذربایجان شرقی برشمرد و ادامه داد: باید توجه داشت که شناسایی، مرمت، بازسازی و نگهداشت و حفاظت از آثار و ابنیه های تاریخی از جمله تپه ها و محوطه های بااهمیت تاریخی نیازمند وجود نیروی انسانی و تزریق منابع مالی است که در این رابطه با مشکلات جدی مواجه هستیم و در کنار این ۲ مشکل محدودیت زمانی برای سرعت بخشیدن به عملیات های مرمتی نیز در حوزه میراث فرهنگی وجود دارد.

نواداد با بیان اینکه در پروژه های مرمتی چیزی به نام اتمام طرح وجود ندارد، یادآور شد: در حوزه میراثی و تمدنی موضوعاتی همچون تحقیق و پژوهش، مرمت و حفاظت همواره در جریان بوده و به هیچ عنوان نقطه پایانی برای آنها تعریف نمی شود، بنابراین توجه به میراث فرهنگی و تمدنی یک کشور همیشه نیازمند مرمت و نگهداشت بوده و این امر تعطیل بردار نیست.

وی تپه الله قلی شهرستان ملکان، محوطه دوبرادران کهن شهر مراغه، تپه اوجان در ملکان، منطقه باستانی کاغذکنان مراغه، محوطه روستای حیله ور اسکو، صخره‌های سیلدیریم در بخش زنوز شهرستان مرند، تپه های آجرخانه نقدوز، تپه آذغان، تپه اجاقلار، تپه توپچی باغی، تپه رواسجان، تپه روستای دوغان در شهرستان اهر، تپه های بایقوت، جمشید، چمن و حاج فتح‌الله در ملکان، تیکان تپه در عجب شیر، ایده لیق در کلیبر، تپه های آغبلاغ، اورتا یولی، مهترلو و قلعه داغی در ورزقان را از جمله صدها تپه تاریخی دارای ارزش باستانی آذربایجان شرقی برشمرد.

نواداد محوطه تاریحی ربع رشیدی را از زیباترین و مهمترین محوطه های تاریخی آذربایجان شرقی عنوان و اظهار کرد: محوطه باستانی و کاوشگاه ربع رشیدی با شماره ۹۴۳ در سال ۱۳۵۴ شمسی در فهرست آثار ملی ایران ثبت شده و آنچه که امروز از این اثر ملی مشاهده می‌شود، بخشی از بازمانده‌های مجموعه ابواب البرّ ایلخانی خواجه رشیدالدین فضل الله همدانی مربوط به قرن هشتم و نیز بقایایی از یک قلعه متعلق به اواخر قرن دهم و اوایل قرن یازدهم هجری است.

وی بر مسئولیت بسیار سنگین مدیران، مسئولان و همه مردم در انتقال ذخیره های بسیار گران سنگ تاریخی به نسل های آینده تاکید کرد و گفت: اکنون تمام همت و تلاش میراث فرهنگی بر این است تا محوطه های باستان شناسی آذربایجان شرقی در وضعیت موجود به خوبی نگهداری شده و آسیبی به آنها وارد نشود.

معاون میراث‌فرهنگی آذربایجان‌شرقی از تداوم عملیات ساماندهی و تکمیل حصارکشی کول‌تپه هادیشهر خبر داد و گفت: این پروژه با حمایت اداره‌کل میراث‌فرهنگی آذربایجان‌شرقی و مشارکت شهرداری هادیشهر در مرحله پایانی قرار گرفته است.

وی خاطرنشان کرد: کول‌تپه هادیشهر از جمله آثار تاریخی و ثبتی شاخص شهرستان جلفا به‌شمار می‌رود که به‌واسطه ارزش‌های تاریخی و فرهنگی خود، همواره مورد توجه قرار داشته است.

نواداد با تأکید بر اهمیت حفاظت فیزیکی از محوطه‌های تاریخی اظهار کرد: اجرای دیوار و حصار حفاظتی در چنین آثاری، علاوه بر جلوگیری از تعرضات احتمالی و آسیب‌های محیطی، بستر مناسبی برای صیانت بلندمدت از ظرفیت‌های تاریخی و فرهنگی منطقه فراهم می‌کند و می‌تواند زمینه‌ساز اجرای برنامه‌های پژوهشی و معرفی بهتر این آثار باشد.