۱۰ جفت پایه میز آیینی در آتشکده ساسانی آران و بیدگل شناسایی شد

مهر

بروزرسانی 1405/03/11 - 16:51

۱۰ جفت پایه میز آیینی در آتشکده ساسانی آران و بیدگل شناسایی شد

مهر/ سرپرست هیئت باستان شناسی محوطه تاریخی «ویگل» از کشف فضایی کم سابقه در آتشکده ساسانی این محوطه خبر داد و گفت: در تازه ترین فصل کاوش، ۱۰ جفت پایه میز گچی در سالنی آیینی شناسایی شده است.

محسن جاوری با تشریح نتایج فصل سوم کاوش در محوطه باستانی فرسکان یا ویگل اظهار کرد: این محوطه بر اساس داده های باستان شناسی از دوره ساسانی شکل گرفته و تداوم استقرار در آن تا پایان قرن ششم هجری ادامه داشته است.

وی افزود: مجموعه مطالعات این محوطه از سال ۱۳۸۶ تاکنون شامل بررسی های میدانی، گمانه زنی لایه نگاری، بررسی سیستماتیک، نقشه برداری کامل محدوده و سه فصل کاوش باستان شناسی بوده است.

جاوری با اشاره به نتایج دو فصل پیشین تصریح کرد: در فصل نخست کاوش که سال ۱۳۸۹ انجام شد، بخشی از بافت آتشکده شناسایی شد و در فصل دوم نیز دالان های طواف یا دالان های پیرامونی این آتشکده به دست آمد. در فصل سوم، حد بیرونی بدنه شمالی آتشکده مشخص شد و در بخش جنوبی نیز فضاهای تازه ای کشف شد که یکی از آنها فضایی استثنایی و کم نظیر است.

وی ادامه داد: در این فضای تازه، ۱۰ جفت پایه میز روی یک سکوی گچی در سالنی با حدود ۱۴ متر طول و نزدیک به ۳ متر عرض کشف شده است؛ پدیده ای که به گفته ما تاکنون در هیچ یک از آتشکده های ساسانی گزارش نشده و برای نخستین بار با چنین معماری و چیدمانی در یک بنای مذهبی ساسانی مواجه شده ایم.

سرپرست هیئت باستان شناسی ویگل درباره کارکرد احتمالی این فضا گفت: با توجه به اینکه این اتاق دارای جایگاه ستون و درگاه بوده و به نظر می رسد فضایی بسته و غیرعمومی محسوب می شده، این احتمال مطرح است که این بخش در اختیار موبدان قرار داشته و هدایای مردم یا نذورات در آن روی میزها قرار داده می شده است.

جاوری با تاکید بر ویژگی های خاص این یافته افزود: این پایه میزها از نظر فرم و اجرا بسیار خاص و زیبا هستند و به نظر می رسد در واپسین مرحله استفاده از آتشکده، پیش از متروک شدن کامل بنا، بخش فوقانی آنها شکسته و از قطعاتشان برای مسدود کردن برخی دهانه های ورودی آتشکده استفاده شده است.

وی گفت: شواهد باستان شناسی نشان می دهد ورودی های این بنا در دوره پایانی بهره برداری با استفاده از عناصر معماری و مبلمان داخلی از جمله همین پایه میزها، قطعات گچی، چینه و خشت بسته شده تا دسترسی به آتشکده قطع شود. این پدیده پیشتر نیز در بخش هایی از بنا دیده شده بود اما در این فصل، شواهد روشن تری از آن به دست آمد.

این باستان شناس خاطرنشان کرد: کیفیت معماری این فضا و مجموعه داده های به دست آمده، ما را با اثری بسیار استثنایی در معماری مذهبی دوره ساسانی روبه رو کرده است؛ به نحوی که آتشکده ویگل اکنون به عنوان یکی از مهم ترین و ویژه ترین آتشکده های مرکز ایران مطرح است.

جاوری اظهار کرد: با توجه به داده های موجود، می توان گفت این بنا از نظر یافته ها و کیفیت اطلاعات به دست آمده، یکی از استثنایی ترین آتشکده های شناخته شده ایران است؛ زیرا یا چنین عناصری در نمونه های مشابه وجود نداشته یا هرگز با این وضوح و کیفیت عرضه نشده است.

وی افزود: در هر فصل کاوش با آثار جدید و شگفت انگیزی مواجه می شویم و برآورد ما این است که تاکنون تنها حدود یک سوم بافت این آتشکده از دل خاک بیرون آمده و بخش عمده بنا همچنان مدفون است.

سرپرست هیئت باستان شناسی ویگل همچنین با اشاره به ضرورت حفاظت و تداوم کاوش ها گفت: ادامه پژوهش ها در این محوطه نیازمند تخصیص اعتبار کافی است. برای حفاظت از بقایای معماری نیز توسعه پوشش حفاظتی ضروری است، زیرا با گسترش کاوش ها باید سقف و سازه های حفاظتی موجود نیز تکمیل و توسعه یابد.

جاوری در بخش دیگری از سخنان خود از پایان گمانه زنی تعیین عرصه و حریم محوطه خبر داد و گفت: همزمان با فعالیت های کاوش، به دلیل ضرورت حفاظت از جایگاه این محوطه در برابر طرح های توسعه ای، برنامه تعیین عرصه و حریم نیز اجرا شد و این عملیات روز گذشته به پایان رسید.

وی افزود: در پیرامون حدود ۱۲۰ هکتار از محدوده محوطه، گمانه های متعددی برای تعیین عرصه و حریم حفر شده و نتایج آن به زودی روی نقشه های مربوطه پیاده خواهد شد تا بازنگری عرصه و حریم این محوطه تاریخی در دستور کار قرار گیرد.

محوطه تاریخی ویگل در شهرستان آران و بیدگل یکی از مهم ترین کانون های مطالعاتی باستان شناسی پیش از اسلام در مرکز ایران به شمار می رود و یافته های جدید آن می تواند افق تازه ای برای شناخت معماری مذهبی و آیین های مرتبط با آتشکده های دوره ساسانی بگشاید.