ریشه تاریخی آب ریختن پشت سر مسافر چیست؟

اخرين خبر/ اين استاد تاريخ دانشگاه فردوسي مشهد در گفت‌وگويي اظهار کرد: اصالتا آب عامل آباداني است و يکي از عوامل کليِ به وجود آمدن تمدن است اکثر تمدن‌هاي بزرگ در کنار رود به وجود آمده‌اند مثل تمدن ميان رودان، تمدن ايلام که در کنار رود کارون به وجود آمده‌ است. وي با اشاره به اين‌که بسياري از آداب و سنن باستاني در زمان حال تکرار مي شوند، اضافه‌کرد: در مورد آب مي‌دانيم در زمان ساسانيان و ايلام باستان زماني که لشکريان به جنگي مي‌رفتند کوزه‌ آبي به نزديک‌ترين رود که در کنار آنها بود، مي‌ريختند اين کار را مي‌کردند زيرا ايزد آناهيتا که ايزد آب‌ها، ايزدبانوي مادر، ايزد جنگ و ايزد محافظ لشگريان بوده است، از وي درخواست مي‌کردند که اين ايزد نگهبان سپاهيان باشد که به نظر بنده يکي از فلسفه‌هاي ريختن آب پشت سر مسافر همين است. اين تاريخ‌دان درخصوص ديگر فلسفه‌هاي ريختن آب پشت سر مسافر خاطرنشان‌کرد: در ايلام باستان ايزد شذي يا شاذي نگه‌دارنده‌ افراد پاک و مقدس بود، در زمان ساسانيان هم ايزد بانوي آب‌ها نگهدارنده سپاهيان بوده است. وي ادامه داد: در روانشناسي يونگ نيز آب مانند مادر مثالي است که به نظر بنده، ايزد بانوي آب ها با مادر -که معمولا در پشت سر مسافر آب مي‌ريزند- و مادر مثالي در روانشناسي يونگ هر سه دست به دست هم مي‌دهند که اين مسافر سالم برگردد چنان‌که در دنياي گذشته سفر به اين سادگي‌ها نبوده و بسيار خطرناک بود و به همين دليل سفر را يک نوع مرگ و زايش محسوب مي‌کردند؛ لذا اين آب را پشت سر مسافر مي‌ريختند به نشانه اين‌که اين آب نگهدارنده او باشد. "همه آب‌هاي خدا آفريده را مي ستايم" اين استاد دانشگاه گفت: هرودوت گزارش مي دهد که ايرانيان دست و صورت خود را در آب نمي‌شويد به آب بي‌حرمتي و آن را ناپاک نمي‌کند و آگاسياس هم مانند اين را گزارش مي‌کند اين نشان از حالت تقدس گونه‌ آب در نزد ايرانيان باستان دارد، اگر اين تقدس در فرهنگ امروزيِ ما وجود داشت، آلودگي و ناپاکيِ آب‌ها را شاهد نبوديم. نجم‌الدين گيلاني در خصوص آلودگيِ آب‌ها تصريح کرد: رود سيمره يکي از رودهاي غرب کشور است اين رود در دنياي باستان به خاطر تفکر تقدس آب چنان تميز بوده که هخامنشيان آب اين رود را در ظرف‌هاي بزرگي مي جوشاندند و آن را با خود به يونان مي‌بردند تا از اين آب به خاطر سبکي و گوارا بودن آن استفاده کنند ولي اين آب‌ها امروز به خاطر عدم رعايت مردم و دستگاه‌هاي پشم شيشه به گونه اي کثيف و ناپاک شده است که اگر پا در اين آب‌ها گذاشته شود احتمال گرفتاري به بيماريِ پيسي بسيار است که اين نشان مي‌دهد که جايگاه و تقدس آب از بين رفته که اگر اين تقدس وجود داشت با توجه به بحث خشکسالي‌ها و بحث مصرف بهينه آب، به خود اجازه نمي‌داديم که آب را ناعادلانه مصرف کنيم. وي ادامه داد: نزد آريايي‌ها و قوام پيش از آن ايزدي بوده به نام ايزد شذي يا ايزد آب‌ها که نگهدارنده افراد پاک و بي آلايش بوده است آن‌ها اگر مي‌خواستند بدانند که فردي گناهکار است يا بي‌گناه فرد را از روي رودخانه‌اي مي‌گذراندند اگر رود آن شخص را با خود مي‌برد ناپاک بوده است و اگر نمي‌برد پاک بوده که اين موضوع نشان‌دهنده‌ جايگاه تطهير و پاک‌کنندگي آب است. اين استاد دانشگاه افزود: در چين مشاهده مي‌کنيم که ايزد بانوي آب‌ها وجود دارد، در هند آب از جايگاه بالايي برخوردار بوده است براي مثال جشن آبريزگان داشتند که در هنگام بارش باران جشن مي‌گرفتند و به رقص و پايکوبي مي‌پرداختند. نجم‌الدين گيلاني در خصوص تقدس آب‌ها در ديگر تمدن‌ها اضافه‌ کرد: تمدن هند در حال حاضر نيز غسل در دريا و رود را دارند در مصر رودهاي مقدسي دارند مثل نيل که در جايگاه بالايي در حد خدا قابل پرستش است در بابل و يونان نيز همين طور به خاطر آن خاصيت ذاتي که آب دارد زيرا به آنها غذا مي‌دهد ماهي صيد مي‌کنند اگر آب نبود گرسنه مي‌ماندند و بايد خشکسالي را پشت سر مي‌گذاشتند. وي در خصوص تقدس آب در تمدن ايران تصريح کرد: دعاي مشهور داريوش اين است که خداوند سرزمين‌ من را از سه چيز برهان؛ خشکسالي، دروغ و جنگ که اين سه، عامل بدبختي زا براي مردمان بوده‌ است در اوستا آب نيز از مرتبه‌ي بالايي برخوردار است به طوري که دو يشت از يشت‌هاي اوستا به نام آبان‌يشت و تيشتر يشت ايزد آب‌ها هستند، در اوستا آمده است: «همه آب‌هاي خدا آفريده را مي‌ستاييم؛ همه آب‌هاي روان در روده‌ها را مي‌ستاييم». اين استاد دانشگاه درخصوص خاصيت درماني آب گفت: در اوستا و شاهنامه به خاصيت درماني اشاره شده است ضمن اين‌که در شاهنامه آمده است: يزگرد بزه‌گر خون دماغ است و به او توصيه مي‌شود که از چشمه‌اي در خراسان استفاده کند تا درمان شود و اين درمان براي يزگرد اتفاق مي‌افتد، فردوسي مي‌گويد: وزآن آب لختي برسرنهاد ز يزدان نيکي دهش کردياد زماني ز بيني نيامدش خون بخفت و بياسود و بارهنمون نجم‌الدين گيلاني در خصوص نام‌جاي‌ها اظهار کرد: در نام‌جاي‌هاي جغرافيايي مکان‌هايي وجود دارد که آب در تشکيل و نام گذاريِ محل جغرافيايي نقش داشته است، مانند: هفت چشمه، آب‌دانان و شهرستان‌هاي بسياري که شيوه‌ نام گذاري آن‌ها چنين است. وي درباره‌ اهميت آب در اسلام افزود: نزديک به۶۳ آيه‌ قرآن در رابطه با آب است که اين جايگاه بلند را نشان مي‌دهد در قرآن از آب به عنوان مايه حيات ياد شده است وقتي مي‌خواهيم نماز بخوانيم به خاطر پاک شدن وضو مي‌گيريم، غسل را براي تطهير داريم که مجموع اين عوامل از جايگاه رفيع آب حکايت دارد.