تسنيم/ اهالي شهرستان خلخال مطابق رسمي ديرينه همه ساله در آستانه ماه محرم آئيني را به اجرا درميآورند که به نوعي اعلام رسمي آغاز ماه محرم و عزاداريهاي آن است.
بر اساس اين آئين درختي بلند از باغستان هر روستا انتخاب شده و بعد از قطع آن توسط اهالي به ميدان روستا و شهر و يا مجاور مسجد اصلي محل انتقال مييابد.
با برافراشتن اين درخت که همراه با نوحهخواني و عزاداري است، آغاز عزاداريهاي ماه محرم اعلام ميشود و مردم نذورات خود را به تنه درخت سنجاق ميزنند.
اين درخت که در بين مردم محلي «قارقارا» ناميده ميشود با پارچههاي مشکي تزئين ميشود و به نوعي عزاداري براي ماه محرم را تا پايان ايام سوگواري به نمايش ميگذارد.
قارقارا اميد و اعتقاد به دستگاه امام حسين(ع) است
اهالي روستا عموما درختي بلند و متجاوز از 10 متر را براي مراسم خود انتخاب ميکنند. يکي از روستاييان خمس در اين رابطه گفت: درخت بريده شده عموما از سوي يکي از اهالي روستا که حاجت و نذري داشته اهدا ميشود.
حسن رستمپور تصريح کرد: همه ساله هر يک از شهروندان که تمايل به اهداي درخت دارند نسبت به آن اعلام آمادگي ميکنند و بريدن درخت نيز با مراسم خاصي توسط بزرگان و معتمدان روستا و شهر انجام ميشود.
وي افزود: بعد از قراردادن درخت در ميدان اصلي شهر هر فردي حاجتي دارد به درخت ميبندد و خواسته خود را از دستگاه امام حسين(ع) طلب ميکند.
يکي از بانوان روستايي نيز در رابطه با اهميت اين مراسم آئيني گفت: اين مراسم بهويژه از سوي بانوان با استقبال قابل توجهي همراه است و همه ساله بانوان منتظر برگزاري آن هستند.
فاطمه مصطفوي تصريح کرد: درخت آرزوها اعتقاد راسخ به دستگاه امام حسين(ع) است و بانوان نذورات خود را به اين درخت ميبندند تا در سال آينده بتوانند به حاجت خود برسند.
مردمشناس اردبيلي نيز در مورد اهميت اين آئين سنتي گفت: قارقارا نمادي از درخت آرزوها است که در اغلب فرهنگها مشابه آن مشاهده ميشود و به نوعي دعا و حاجتطلبي دستهجمعي اهالي يک منطقه قلمداد ميشود.
علي خداياري تصريح کرد: اين آئين در روستاهاي خلخال با احترام خاصي ياد ميشود و اهالي روستا در برگزاري آن اهتمام دارند که گوياي ريشه دار بودن و اعتقاد راسخ به اين آئين است.
وي افزود: آئينهاي سنتي ميراث معنوي يک منطقه محسوب ميشود که با باورها و اعتقادات آميخته شده است. در جنوب استان اين آئين با اعتقادات مذهبي آميخته شده و خود به نوعي معرف انديشه اهالي يک منطقه است.
ضرورت ثبت ملي ميراث ناملموس
آئين سنتي قارقار در شهر هروآباد و روستاهاي خمس و خانقاه خلخال بهصورت ويژه برگزار ميشود اما در برخي شهرهاي ديگر نيز برگزاري آن مشاهده ميشود.
رئيس گروه باستان شناسي اداره کل ميراث فرهنگي، صنايع دستي و گردشگري استان اردبيل گفت: قدمت اين آئين مشخص نيست اما پژوهشها نشان ميدهد قرنها سابقه دارد و از گذشته در خلخال اجرا ميشده است.
روحالله محمدي تصريح کرد: اين آئين چند روز قبل از ماه محرم آغاز ميشود و اعلام عمومي آغاز عزاداريهاي ماه محرم است. نوارهاي مشکي که به درخت بلند بسته ميشود بيانگر عزادار شدن روستا است و اهالي با احترام از درخت قارقارا ياد ميکنند.
وي افزود: بهدليل اهميت اين آئين که بخشي از فرهنگ منطقه شده است، پرونده ثبت ملي آن در حال تهيه است تا به عنوان ميراث ناملموس به ثبت برسد.
در عين حال مديرکل ميراث فرهنگي، گردشگري و صنايع دستي استان اردبيل نيز با تاکيد به اينکه آئينهاي عزاداري هر يک جاذبه گردشگري مذهبي شناخته ميشود گفت: در سال جاري احيا و معرفي آئينها را با جديت دنبال ميکنيم.
نادر فلاحي گفت: اردبيل از ديرباز به استان حسينيت شناخته شده و به واسطه شکلگيري حکومت شيعي توسط صفويان از شهر اردبيل، آئينهاي متنوعي در ماه محرم اجرا ميشود.
وي تصريح کرد: هر يک از آئينها بر اساس باور قلبي و مطابق با آموزهها و روايات ديني است و در ماه محرم ما شاهد اوج برگزاري مراسم آئيني هستيم.
مديرکل ميراث فرهنگي، گردشگري و صنايع دستي استان با بيان اينکه هر يک از آئينهاي ماه محرم منطبق بر وقايع کربلا است، گفت: ثبت ملي آئينها، برگزاري و بازخواني و معرفي در سطح ملي و جهاني در سال جاري به شکل متمايزي از سالهاي قبل در دستور کار است.
درخت آرزوها در روستاهاي خلخال تا پايان ايام سوگواري باقي ميماند. اين آئين سنتي بهزودي به عنوان ميراث ناملموس اين منطقه به ثبت ملي ميرسد.
بازار