جنبش سیاه‌جامگان چگونه به یزد رسید؟

ايسنا

بروزرسانی 1400/04/16 - 13:20

ايسنا/ جنبش تاريخي «سياه جامگان» که از خراسان شروع شد به يزد رسيد و در قلعه تاريخي ابرندآباد يزد خونريزي‌ها و جدال بر سر سکانداري يزد اتفاق افتاد، اما سير تاريخي اين جنبش تا يزد چگونه بود؟

زماني که حکومت اموي حکومت خود را بر پهنه ايران گسترش مي‌داد و شهرهاي ايران يکي پس از ديگري در گوشه و کنار درصدد ايجاد جنبش‌هايي براي حفظ اصالت‌هاي فرهنگي خويش بودند، ابومسلم خراساني در اين ميان موفق شد با بهره‌گيري از توان ايرانيان، جنبشي را در خراسان آغاز کند.
در اين جنبش، به نشان عزاداري براي پيامبر(ص) به سبک ايرانيان سياه مي‌پوشيدند لذا جنبش سياه‌جامگان نخستين جنبشي بود که توانست حکومت اموي را با کمک عباسيان از ميان بردارد و براي مدتي خراسان در اختيار ايشان قرار گيرد.
پس از سقوط آخرين حاکم خراسان در مرو، ابومسلم عزم به گشايش شهرهاي ديگر اين خطه شامل اصفهان، ابرکوه و يزد کرد لذا در اين راستا ابومسلم سپاهي به سرکردگي داماد خود «احمد زمجي» فراهم کرده و اصفهان، ابرگوه و يزد را پس از يورش به اين شهرها، تحت اختيار خود گرفت.
شورش و کشتار در قلعه ابرندآباد يزد
«محمود کاتب» در کتاب «تاريخ يزد» در مورد «احمد زمجي» مي‌گويد؛ روايتي است از فرار ابوعلا طوسي حاکم امويان در يزد و پناه گرفتن او در قلعه ابرند اباد که امروز در شهر شاهديه قرار دارد، به طوري که احمد زمجي در اين جريان، کوشک حاکم اموي را با کمک مردم تخريب کرد و به دنبال آن به ابرند آباد رفته تا او را دستگير کند و به سزاي اعمالش برساند و اين مسئله نيز محقق شد».
داستان به اين شرح است که احمد زمجي با ابوعلاء که از جانب «مروان حمار» که حاکم آن ولايت بود، جنگيد و در حالي که او با علم يزيد وارد يزد شده بود، در آتش قهر و غضب سوخت و فرزندان و همراهانش زير تيغ انتقام رفتند. در سرانجام اين نبرد هم احمد زمجي، ابوعلاء را در قلعه ابرند آباد کشت و در آن خطه(يزد) بر مسند حکومت نشست.
احمد زمجي بر جايگاه قصر علاء، کوشکي نو ساخت و محله‌اي که امروز به کوشک نو معروف است از بازمانده آثار او در آن دوران است.
دومين کتاب مشهور ايرانيان در حمايت از جنبش‌هاي ايرانلو پس از «ابومسلم‌نامه»، کتاب «زمجي‌نامه» است که روايت‌هايي حماسي را در بردارد و جايگاه ايرانيان را به رخ مي‌کشد.
«احمد زمجي» پس از قتل ابومسلم در (مرو يا طوس)، توسط عباسيان به خونخواهي ابومسلم برخاست و رهبري جنبش سياه جامگان را در دست گرفت.
پس از او «علي بن احمد» فرزند زمجي، جانشين او شد و جنبش را به سمت هند برد اما ديري نپاييد که عباسيان با غلبه بر اين جنبش، آن‌ها را به پايان رساندند.
از گفتني‌هاي مربوط به «احمد زمجي» در يزد، مسجدي است که وي ساخت و امروزه به مسجد فرط شهره است و امام رضا(ع) در گذر از اين مسير، براي رسيدن به خراسان چند صباحي را در اين مسجد اقامت کرد و به نيايش پرداخت. البته در کنار مسجد فرط(پتک)، حمامي نيز به دستور وي ساخته شد اما بعدها اين مسجد و حمام رو به ويراني رفته بود که مرمت شد.
قلعه ابرندآباد امروزه ميراثي گرانبهاست که در شهر کنوني شاهديه قرار دارد و اين جدال تاريخي را از سرگذارنده است. اين قلعه در حال حاضر به اهتمام شهرداري و ميراث فرهنگي استان يزد در حال مرمت و بهسازي است، هرچند که بخش‌هاي زيادي از آن تخريب شده است.