صدهامیلیاردمکعب آب در ژرفای سیستان وجود دارد

فارس/ کارشناس آب با تاکيد بر اينکه دليل عدم اعلام رسمي اکتشاف آب ژرف در سيستان را نمي دانيم گفت: کارشناسان آمريکايي قبل از انقلاب، سيستان و بلوچستان را داراي پتانسيل اکتشاف آب‌هاي ژرف اعلام کرده بودند. بحث آب هاي ژرف از دوره وزارت حميد چيت چيان وزير سابق نيرو و همکاري با روس ها براي اکتشاف آب ژرف مطرح و جدي گرفته شد. چرا که برخي از کارشناسان بر اين باور هستند که آب هاي ژرف مي توانند به عنوان منبع آب شيرين مورد استفاده باشند. به همين منظور در سيستان و بلوچستان حفاري هايي با مشارکت معاونت علمي و فناوري رياست جمهوري مطرح و انجام شد و بر اساس اين حفاري‌هاي عميق که به وسيله دکل‌هاي حفاري نفتي انجام مي‌شود، دهمرده نماينده مردم سيستان و بلوچستان اعلام کرد که حفاري انجام شده در سيستان به آب رسيده و اين چشمه جوشان ۴۰ ليتر بر ثانيه آب‌دهي دارد. در طرف مقابل مخالفت‌هايي از سوي وزارت نيرو درباره دخالت معاونت علمي و فناوري رياست جمهوري مطرح شد و وزير نيرو با ارسال يک نامه به رئيس جمهور به اين مساله اعتراض کرد. وزارت نيرو معتقد است هنوز مطالعات کافي درباره آب‌هاي ژرف انجام نشده است و ممکن است سرنوشت آن به ماجراي توسعه حفر چاه‌هاي عميق و تخليه آب سفره‌هاي زيرزميني پيوند بخورد. همزمان برخي کارشناسان معتقد هستند که اگر اين اکتشاف در نهايت به آب منجر شود مي تواند تامين آب مناسبي براي منطقه و حتي کشور داشته باشد. در اين خصوص حميد سيني‌ساز کارشناس آب مي‌گويد: شناسايي آب‌هاي ژرف در ياران قدمت زيادي دارد و به قبل از انقلاب باز مي‌گردد. برآوردي که «گليسون» يک دانشمند متخصص در اين حوزه در سال ۲۰۱۵ از سفره‌هاي آب ژرف در کل زمين انجام داده است نشان مي‌دهد حدود ۱۰۰۰ ميليارد متر مکعب آب ژرف که منشاء آن از کوه‌هاي هندوکش و از افغانستان سرچشمه مي‌گيرد مي‌توان تامين کرد. سيني ساز معتقد است دليل عدم اعلام رسمي از سوي دولت براي نتيجه بخش بودن اکتشاف آب ژرف در سيستان و بلوچستان را نمي دانيم اما باور داريم که استخراج اين آب از هر لحاظ به نفع کشور است. اين کارشناس آب مي گويد که هزينه استخراج آب ژرف از تصفيه آب دريا کمتر است و هزينه انتقال آب و پمپاژ هم نخواهد داشت و به هر حال اگر حجم آبي که گفته مي‌شود در اين موضوع وجود دارد صحت داشته باشد، کشورهاي ديگر هم مي‌توانند اين حفاري را انجام دهند چرا که منشأ آن به شرق افغانستان و مرز هند و تبت باز مي‌گردد. اين مطالبه در سامانه فارس من هم به عنوان يک مطالبه ثبت شده است. متن کامل مصاحبه با حميد سيني ساز کارشناس آب را با هم مي خوانيم: *آمريکايي ها قبل از انقلاب سيستان را صاحب پتانسيل اکتشاف آب‌هاي ژرف اعلام کرده بودند فارس:براي ورود به بحث اکتشافات اخير آب ژرف، آيا اين برنامه و اکتشاف آب‌هاي ژرف در ايران سابقه‌اي داشته است؟ سيني ساز: بحث شناسايي آب‌هاي ژرف قدمت زيادي دارد و به قبل از انقلاب باز مي‌گردد. زماني که يک تيم آمريکايي تحقيقات کرده و منطقه سيستان و بلوچستان را داراي پتانسيل اکتشاف آب‌هاي ژرف شناسايي کرده بودند. با گذشت زمان اخيراً با همکاري معاونت علمي رياست جمهوري و يک شرکت از روسيه بحث اکتشاف آب ژرف جدي‌تر شد و با همکاري مرکز همکاري‌هاي فن‌آوري رياست جمهوري رگه‌هايي از آب ژرف به صورت رودخانه‌هاي تجديدپذير که از زير پوسته زمين در حال حرکت هستند شناسايي شد. البته با مشاهده يک سري شواهد عيني از جمله چشمه‌هاي آب شيرين که از درياي عمان به بيرون مي‌جوشيد احتمال دادند که از سمت امتداد رشته‌کوه‌هاي هندوکش افغانستان که رشته کوه‌هاي هيماليا تمام مي‌شود جرياناتي به زير پوسته زمين رفته و از آن قسمت خارج مي‌شود. بنابراين احتمال داده شد که اين جريان زيرزميني از سيستان و بلوچستان هم عبور مي‌کند. بنابراين با همکاري معاونت علمي رياست جمهوري موفق شدند با استفاده از يک دستگاه اسکن ۲ بعدي و سپس ۳ بعدي مغناطيسي لايه‌هاي زمين را آزمايش و امتحان کنند و با قطعيت بيشتري از وجود اين رگه‌ها در پوسته زمين در اعماق مختلف زمين را شناسايي کنند. فارس:حفاري هاي اکتشاف آب ژرف در سيستان از چه زماني آغاز شد؟ سيني ساز: با علم به اينکه اين آب از آن منطقه منتقل مي‌شود حفاري‌هاي اکتشافي از بهمن‌ماه سال گذشته تا فروردين‌ماه امسال آغاز شد که با حفاري تا عمق ۲۲۰۰ متري به آب رسيدند. *آزمايش ايزوتوپ ۱۴ روي آب ژرف سيستان انجام شد فارس: يعني با علم اينکه در آن منطقه آب وجود دارد اين اکتشاف آغاز شد؟ سيني ساز: اين حفاري‌ با حدس و گمان شروع نشد. چرا که يقين وجود داشت که در آن منطقه آب وجود دارد. بنابراين چون لايه‌هاي مختلف سفره‌هاي آبي وجود داشت و وقتي به آب رسيدند شايد عمق آن زياد نباشد براي همين براي اينکه مطمئن شوند و فريب لايه‌هاي سطحي را نخورند حفاري به سمت لايه‌هاي پايين‌تر ادامه يافت تا به عمق ۲۲۰۰ متري رسيدند و به يک منبع آب بزرگ و پايداري رسيدند. نکته جالب اينجا بود که وقتي قرار شد دستگاه‌هاي حفاري را از چاه خارج کنند سطح آب با اين دستگاه‌ها بالا مي‌آمد و در نهايت آب بدون پمپاژ از دهانه خروجي چاه به بيرون ريخته شد. هنوز هم با گذشت ۱۰ ماه هرچند که اين آب يک مقدار افت و خيز دارد اما هنوز به صورت يک چشمه جوشان عمل مي‌کند. از ابتداي عمليات حفاري بخاطر اينکه اين چاه‌ها احتمالاً ريزش زيادي داشته باشند گل‌هاي حفاري که داراي املاح نمکي هستند به آن تزريق شد و وقتي اين چاه‌ به صورت چشمه مي‌جوشيد اين گِل‌ها و نمک‌ها را با خود به بيرون مي‌ريخت و توانايي تشخيص وجود نداشت که ميزان شوري آب از خود چاه است و يا از نمک‌هايي ست که خارج مي‌شود. بنابراين يک مقدار اجازه خروج آب داده شد و تا الان کيفيت آب اين چاه در حال آزمايش است تا شک و شبهه‌ها درباره اينکه آيا اين آب فسيلي و يا غير تجديدپذير نباشد انجام شد. حتي آزمايش ايزوتوپ ۱۴ را انجام دادند تا عمر آب را تشخيص دهند. با آزمايش‌ها به اين نتيجه رسيده‌اند که اين آب تجديد پذير و رودخانه دائمي است. * سيستان چه ميزان آب ژرف دارد فارس: در اين اکتشاف چه ميزان آب برآورد شده است؟ سيني ساز: «گليسون» يک دانشمند متخصص در اين زمينه در سال ۲۰۱۵ از سفره‌هاي آب ژرف در کل زمين انجام داده است. اين بررسي بر اساس ساختار زمين شناسي و وجود گسل‌ها در مناطق مختلف انجام شده است. چراکه هر جا ميزان گسل‌ها بيشتر باشد احتمال وجود آب ژرف هم بيشتر مي‌شود. در واقع آب ژرف با فرار آب‌هاي زيرزميني سطحي به اعماق زمين ايجاد مي‌شوند.‌ پيش‌بيني کنوني در همين سفره‌اي که پيدا شده آن است که اين سفره به احتمال زياد در اثر بارش‌هاي زياد در رشته‌ کوه‌هاي هيماليا و از لابلاي شکاف گسل‌ها و در عوارض طبيعي زير بستر سنگي ايجاد شده است. در حال حاضر اين آب در حال استخراج است اما الان شوري آب هنوز کيفيت مطلوبي ندارد که بتوان ادعا کرد بدون نياز به تصفيه آب مي‌توان آن را استفاده کرد. فارس: از چه زماني مي‌توان از اين آب استفاده کرد؟ سيني ساز: يکي از انتقاداتي که وجود دارد اين است که چرا نتايج آزمايش‌ها به صورت عمومي مطرح نمي‌شود و نزديک به ۱۰ ماه است که از رسيدن به آب از اين چاه مي‌گذرد اما هر بار اعلام مي‌شود که نياز به بررسي دارد و هيچ وقت نتايج آن به صورت عمومي اعلام نمي‌شود. فارس: به هر حال ميزان آب موجود در اين حفاري مشخص شده است... سيني ساز: زماني که حفاري‌ها نتيجه داد و به آب رسيديم وزير کشور در بازديد از منطقه اعلام کرد که ۱۰۰ ليتر بر ثانيه به صورت طبيعي از اين چاه آب در حال جوشيدن است. اما به مرور که جوشيدن اين آب کاهش يافت و حبيب الله دهمرده نماينده مردم سيستان در مجلس اعلام کرد که ۴۰ ليتر بر ثانيه آب دارد. برخي ديگر از نمايندگان نيز ميزان آن را ۳۰ ليتر بر ثانيه عنوان کردند. اما به هر حال ميزان اين جوشيدن آب وابسته به فصول مختلف و بارش‌ها تغيير مي‌کند. اما برآورد کلي از ميزان آب موجود براساس گزارش گليسون ۱۰۰۰ ميليارد متر مکعب است. فارس: اگر اين برآورد صحت داشته باشد اين ميزان آب ايران را از بحران خارج مي‌کند سيني ساز: اين آب مصرف ۱۴۰ سال ايران است. فارس: شايد بي‌رغبتي مسئولان وزارت نيرو براي اعلام اکتشاف اين ميزان آب اين است که با اعلام وجود چنين آبي ديگر مردم و دستگاه‌هاي دولتي و حاکميتي تمايلي براي مديريت مصرف و کاهش مصرف آب نخواهند داشت... سيني ساز: دقيقاً همين طور است. چرا که وزارت نيرو اعلام مي‌کند که به خوبي در حال جا انداختن بحث الگوي مصرف آب هستيم و وجود آب ژرف تمام اين برنامه‌ها را از بين خواهد برد. اما اين مديريت مصرف آب براي کلانشهرها است. اما آيا مردم زابل که ۵ روز يک بار آب دارند اين صرفه‌جويي را نياموخته‌اند؟ يا مي‌خواهيم مردم زابل را بترسانيم که اين حالت صرفه‌جويي را فراموش نکنند؟ فارس: تصور مي‌کنيد چه زماني قرار است رسما اکتشاف آب ژرف اعلام شود؟ سيني ساز: به هر حال بايد دولت اعلام رسمي کند اما به نظر مي‌رسد که چون سرمايه‌گذاري عظيمي براي آب شيرين‌کن‌ها صورت گرفته است آن را در امتداد با اين اکتشاف آب ژرف ادامه دهند. فارس: با توجه به مواردي که درباره کيفيت آب کشف شده مطرح کرديد تصور مي‌کنيد آيا اين آب ژرف که کشف شده است نياز به تصفيه دارد يا خير؟ سيني ساز: هزينه و زمان تصفيه آب ژرف از آب دريا کمتر است و هزينه انتقال آب و پمپاژ هم نخواهد داشت. فارس: آيا کشورهاي ديگر هم از اين آب که مي گوييد به صورت يک رودخانه و تجديدپذير است مي‌توانند استفاده کنند؟ سيني ساز: به هر حال اگر برآوردها درباره حجم آب صحيح باشد کشورهاي ديگر هم مي‌توانند اين حفاري را انجام دهند چرا که منشأ آن به شرق افغانستان و مرز هند و تبت بازمي گردد. فارس: سوالي که زياد مطرح مي‌شود اين است که برداشت آب ژرف آيا به ضرر محيط زيست و يا منابع زيرزميني نخواهد بود؟ سيني ساز: آيا بعد از اکتشاف نفت و گاز که ميلياردها بشکه از آن هم استخراج شده استاتفاقي در محيط زيست رخ داد؟ اين آب تجديدپذير است و اگر آن را استخراج نکنيد آن آب از زير بستر به دريا مي‌ريزد. ما را در کانال «آخرين خبر» دنبال کنيد