دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آیت الله العظمی خامنه‌ای به مناسبت سالروز اولین سفر استانی رهبر انقلاب منتشر کرد: جزئیاتی از سفرهای استانی حضرت آیت‌الله خامنه‌ای

دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آيت الله العظمي خامنه‌اي/ اين روزها سالروز اولين سفر استاني حضرت آيت‌الله خامنه‌اي به عنوان رهبر جمهوري اسلامي ايران است؛ سفر به استان ايلام در دي‌ماه ۶۹. ايشان قبل از سفر به استان ايلام دليل انجام اين سفرها را بيان کردند: «من تصميم دارم که به قصد تماس مستقيم و نزديک با مردم، سلسله مسافرت‌هايى را در سرتاسر کشور شروع کنم. قصد ابتدايى من اين است و دلم مى‌خواهد بروم؛ چون من هميشه مسافرت مى‌کردم، با مردم ارتباط نزديک داشتم و خيلى از مسايل مردم را که نمى‌شود از راه دور و نامه و گزارش و پيغام و عيون و امثال آن مطلع شد، آدم مى‌تواند در يک نگاه چيزهايى را بفهمد و مطلع بشود.»۱ از اين سال و در طول ۲۲ سال ايشان به تمامي استان‌هاي کشور سفر کردند. البته سابقه‌ي سفرهاي استاني حضرت آيت‌الله خامنه‌اي به زمان رياست جمهوري ايشان بازمي‌گردد. براي بررسي اين سفرها و فضاي عمومي آن‌ها با دکتر سيد محمد ميرمحمدي، رئيس دفتر ويژه‌ي رئيس جمهور در دوره‌ي رياست جمهوري حضرت آيت‌الله خامنه‌اي گفت‌وگو کرديم. سفرهاي رهبر معظم انقلاب به استان‌ها چه پيشينه‌اي دارد؟ به نظر اينجانب پيشينه‌ي سفرهاي رهبر معظم انقلاب به استان‌ها به عنوان يک روحاني و براي مبارزه به قبل از پيروزي انقلاب برمي‌گردد و پيشينه‌ي سفرهاي تبليغي، خدماتي و مردمي ايشان که مورد رجوع مردم قرار مي‌گيرند به جهت ويژگي‌هاي خانوادگي ايشان بوده است. اما ايشان به جهت قبول مسئوليت‌هايي همچون عضويت در شوراي انقلاب، امامت جمعه‌ي تهران، نمايندگي حضرت امام رحمه‌الله در شوراي عالي دفاع، نمايندگي مجلس شوراي اسلامي، عضو مؤسس و شوراي مرکزي حزب جمهوري اسلامي، مقام رياست جمهوري و اموري مانند ساماندهي جنگ‌هاي نامنظم و سرکشي به جبهه‌هاي حق عليه باطل و تلاش براي بسيج همگاني مردم به سفرهايي در نقاط مختلف کشور مي‌رفتند که بارزترين سفرهاي ايشان به استان‌ها قبل از مسئوليت رهبري در زمان مسئوليت رياست جمهوري و در بين سال‌هاي ۱۳۶۰ تا ۱۳۶۸ صورت گرفته است. البته بعد از مسئوليت رهبري نيز سفرهاي ايشان به استان‌‌ها با اهداف عاليه‌اي انجام شده و ادامه يافته است. سازوکار هماهنگي اين سفرها در دوران رياست جمهوري چگونه بود؟ چه خاطراتي از آن سفرها در ذهن داريد؟ هماهنگي سفرهاي استاني به اين ترتيب بود که در شوراي برنامه‌ريزي که در محل نهاد و دفتر ويژه‌ي رئيس‌جمهور تشکيل مي‌شد، اصل سفر پيش‌بيني و پس از تأييد رئيس‌جمهور اجرايي مي‌شد. يک نفر به عنوان مسئول سفر انتخاب و طي حکمي رسماً به مراجع ذي‌ربط معرفي مي‌گرديد. به دنبال آن گروه‌هاي پيشرو براي بررسي اوليه و سپس براي هماهنگي برنامه‌هاي اجرايي اعزام مي‌شدند و جلساتي در تهران و مراکز استان‌ها تشکيل مي‌شد. براي هر برنامه‌ي عمده و هر شهرستان نيز يک نفر به عنوان مسئول شهرستان و برنامه‌ي اجرايي از طرف مسئول کل سفر تعيين مي‌گرديد. البته گزارش کلي و همچنين ريز برنامه‌ها پس از تأييد رئيس‌جمهور نهايي مي‌شد. در طول اين سفرها بسيار اتفاق مي‌افتاد که بر اثر شرايط خاص محيطي نيز برنامه‌ها تعديل يا تکميل مي‌گرديد. به اعتبار مسئوليت دفتر ويژه‌ي رئيس‌جمهور خاطرات بسياري در ذهن داشته‌ام. خاطراتي از اولين سفرهاي رئيس جمهور، خاطره‌ي کشف محروم‌ترين نقاط استان در سفر به بندرعباس، خاطره‌ي حضور در جمع عشاير و حضور در نقاط صعب‌العبور «سر آقا سيد» در سفر چهارمحال و بختياري و پناه بردن مردم اين منطقه به ايشان از دست سارقين سابقه‌دار که به صدور دستور پيگيري و دستگيري آن سارقان و ايجاد امنيت براي عشاير منجر شد. خاطره‌ي حضور صميمانه با لباس بلوچي در ميان مردم و يادآوري خاطرات زمان تبعيد در سفر به سيستان و بلوچستان، خاطره‌ي سفرهاي مشهد، خاطره‌ي حضور در بين رزمندگان لشکر سرافراز علي بن‌ابي‌طالب قم در منطقه (حوالي انديمشک) و خاطره‌ي بازگشت از يک سفر به تهران به خاطر حال نامساعد امام رحمه‌الله. خاطرات زيادي از اين دست در ذهن دارم. نکته‌اي که بايد به آن اشاره کنم اين است که به علت شرايط سياسي حاکم بر کشور و رفتار جناح‌ها و خطوط مختلف سياسي، بعضاً سفرهاي رئيس‌جمهوري نيز با محدوديت‌هايي روبه‌رو مي‌شد و علي‌رغم اشتياق فراوان اقشار مختلف مردم به انجام شدن اين سفرها، بعضاً اين سفرها نيز مورد بي‌مهري‌هاي اجرايي برخي مسئولين و حتي برخي استانداران قرار مي‌گرفت. از آن‌جايي که جنبه‌ي اجرايي اين سفرها برجسته بود، علاوه بر مسئولين کشوري و لشکري، رئيس دفتر مناطق محروم و معاون اجرايي نخست‌وزير هم جزو همراهان رئيس‌جمهور بودند که برخي پيگيري‌ها را به عهده داشتند. يکي از ابعاد اين سفرها، بسيج نيروهاي مردمي براي لبيک گفتن به فرمان امام خميني رحمه‌الله و اعزام به جبهه‌هاي نور عليه ظلمت بود که نتيجه‌ي آن جمعيت‌هاي خيره‌کننده‌اي بود که راهي جبهه‌ها مي‌شدند و لرزه بر اندام دشمن مي‌انداختند. يکي از بزرگ‌ترين استقبال‌هايي که از آيت‌الله خامنه‌اي در دوران رياست جمهوري صورت گرفت مربوط به سفر ايشان به استان اصفهان بود. اينجانب در اين سفر شخصاً مسئول سفر بودم و بارها مجبور شدم براي انجام هماهنگي‌ها قبل از انجام سفر به طور مکرر بين تهران و اصفهان رفت‌وآمد نمايم. با توجه به شرايط جنگ و دفاع مقدس، رئيس‌جمهور علي‌رغم درخواست‌هاي مختلف مسئولان براي استقرار، يکي از پادگان‌هاي سپاه متعلق به لشکر اصفهان را براي اقامت خود انتخاب کردند و بحمدالله به همه‌ي برنامه‌هاي مورد نظر نيز به‌طور متعادل پرداخته شد. ديدار ايشان با روحانيت معظم در محل مورد نظر به خوبي انجام شد. همچنين ديدار با امام جمعه‌ي محترم در منزل ايشان و جلسه‌ي شوراي اداري در محل استانداري و ديدارهاي جوانان، دانشجويان، دانشگاهيان و ساير اقشار نيز در محل‌هاي مناسب خود انجام شد. سفرهاي استاني حضرت آيت‌الله خامنه‌اي در زمان رهبري ايشان بر اساس چه نياز و ضرورتي آغاز شد؟ رهبر انقلاب از انجام اين سفرها چه اهدافي را دنبال مي‌کردند؟ به نظر اينجانب سفرهاي رهبر معظم انقلاب در درجه‌ي اول در پاسخ به بيعت پرشور مردم با رهبري و نوعي انجام ديدار بازديد ايشان با مردم خونگرم و وفادار و پاسخ‌گويي به انتظارات مردم دوردست کشور براي ديدار نزديک با رهبرشان بود. البته برکات سفر علاوه بر ايجاد روحيه‌ي نشاط و اميد در هر استان و بازخواني افتخارات گذشته و حال آن، مسائل ديگري همچون انجام امور عمراني و فرهنگي و زيربنايي و حل مشکلات مردمي بوده است. عنايت ويژه و توجه رهبري به مسائل و مشکلات واقعي مردم هر استان و جمع‌بندي سفر در جلسه‌اي با حضور ايشان و اعضاي هيأت دولت و مسئولان ذي‌ربط و رهنمودهاي ايشان که جهت کلي حرکت مردم، مسئولان و دولت‌مردان را ترسيم مي‌کند از ديگر برکات اين سفرها است. به‌طور کلي حفظ وحدت و انسجام ملي، دميدن روح نشاط، اميد و اعتماد، توجه‌دادن مسئولان به حل مشکلات اساسي مناطق محروم و مردم استان، ديدار رو در رو با مردم و جوانان و تبيين نکات کليدي و استراتژيک نظام در سطح ملي و بين‌المللي (نظير آن‌چه در سفرهاي نوروزي به مشهد مقدس صورت مي‌گيرد) مي‌تواند از اهداف عالي رهبر معظم انقلاب براي سفر به استان‌هاي کشور باشد. رهبر انقلاب اسلامي پيش از سفر، چگونه درباره‌ي مسائل استان کسب اطلاع مي‌کردند؟ منابع اطلاعاتي رهبر انقلاب به‌طور کلي و به لحاظ حوزه‌هاي مختلف ارتباطي متنوع است. در امور سفرهاي استاني نيز علاوه بر گزارش‌هاي رسمي مسئولان کشوري و استاني، گزارش‌هاي رسمي بخش‌هاي تخصصي دفتر و گزارش‌هاي دفتر فرماندهي کل قوا براي برنامه‌هاي نظامي و گزارش‌هاي مردمي و گروه‌هاي پيش‌سفر نيز پس از جمع‌بندي و تنظيم به استحضار ايشان مي‌رسد. همچنين بعضاً قبل از هر برنامه نيز ايشان در ملاقات حضوري با مسئولان ذي‌ربط آن حوزه، اطلاعات لازم را کسب مي‌کنند. همچنين نظر نمايندگان استان در مجلس هم به ايشان تقديم مي‌گردد. به تمام اين مراحل قبل از انجام يک ديدار بايد مطالعات شخصي رهبر انقلاب در مورد برنامه‌هاي خاص و مطالعه‌ي گزارش‌ها و يادداشت‌برداري براي ايراد سخنراني را افزود. آيا اين سفرها در امتداد سفرهاي دوران رياست جمهوري بود يا ماهيت و روال ديگري داشت؟ اگر بخواهيم مقايسه‌اي بين سفرهاي دوران رياست جمهوري ايشان با سفرهاي دوران رهبري داشته باشيم بايد گفت طبيعتاً برخي برنامه‌هايي که به روحيات شخصي، مردمي و روحاني و ظرافت‌هاي علمي و هنري ايشان مربوط مي‌شود با برخي برنامه‌هاي زمان رياست جمهوري از تشابه‌هايي برخوردار است. سفرهاي استاني دوران رهبري حضرت آيت‌الله خامنه‌اي از جهاتي مشابهت‌هايي با سفرهاي دوران رياست جمهوري ايشان داشته و از جهاتي هم متفاوت است. اما اساساً ماهيت سفرهاي ايشان در زمان رهبري با سفرهاي زمان رياست جمهوري متفاوت بوده و راهبردي بودن آن در عين توجه به مسائل اساسي و مشکلات ملموس مردم در کوتاه‌مدت و بسيج عادلانه‌ي منابع براي پيشرفت و نشاط ملي از ويژگي‌هاي متمايز سفرهاي اين دوران است. برنامه‌ريزي براي اين سفرها چگونه صورت مي‌گرفت و آيا ايشان در رابطه با برنامه‌ها و ديدارها نظر خاصي داشتند؟ برنامه‌ريزي سفرها تا آن‌جا که اينجانب مطلع هستم بدين‌گونه است که پيشنهاد انجام سفر در شوراي برنامه‌ريزي دفتر تصويب شده و جمع‌بندي مسئول سفر و رياست دفتر ايشان به استحضار رهبر معظم انقلاب مي‌رسد و پس از تأييد، سفر برنامه‌ريزي شده و از نظر اجرايي، هماهنگي‌ها و تأمين و تجهيز منابع برنامه‌هاي آن صورت گرفته و سپس اقدامات لازم انجام مي‌گيرد. در طول سفر، مسئول سفر و همه‌ي مسئولان و بخش‌هاي دفتر با هماهنگي مسئول سفر و رياست دفتر درگير کار مي‌شوند. به‌نظر اينجانب يکي از پرکارترين و حساس‌ترين و سنگين‌ترين هماهنگي‌ها در سفرهاي رهبر معظم انقلاب صورت مي‌گيرد. البته ايشان رهنمودهاي عامي در مورد کل سفر مانند سادگي و جلوگيري از تشريفات و تأکيد بر حل مشکلات کليدي و رهنمودهاي خاصي هم مانند نکاتي درباره‌ي برگزاري ديدارهاي ايشان با مردم، علما، نظاميان، جوانان، دانشجويان، فرهيختگان، ايثارگران و خانواده‌هاي شهدا داشته و دارند که مورد توجه قرار مي‌گيرد. خصوصاً ايشان در مورد ديدارهاي سرزده به خانواده‌هاي شهدا و حضور در گلزار شهدا تأکيد دارند. چه خاطرات برجسته‌اي از سفرهاي استاني رهبر انقلاب در ذهن شما ماندگار شده است؟ خاطرات زيادي از سفرهاي استاني رهبر انقلاب در ذهن دارم. چه خاطراتي که به زمان مسئوليت معاونت نظارت و حسابرسي بنده در دفتر مربوط مي‌شود و چه خاطراتي که از اين سفرها در زمان مسئوليت نمايندگي مجلس و غير آن داشته‌ام. اما اگر از خاطره‌ي حضور ايشان در مناطق زلزله‌زده‌ي رودبار و بم و حضور در جمع نخبگان و بازديدهاي ايشان از توانمندي‌هاي استان‌ها بگذريم، خاطره‌ي آرام کردن مردم مشتاق در يکي از سفرها برايم جالب بود. زماني که صداي امر به سکوت مسئولان بيشتر از صداي مردم بود و هيچ‌کس نتوانست مردم را آرام نمايد، خود ايشان پيشقدم شدند و فرمودند ابتدا آنان که مردم را امر به سکوت مي‌کنند خودشان سکوت کنند و بنشينند و سپس به مردم با صلواتي آرامش بخشيدند. پي‌نوشت: ۱. بيانات در ديدار با وزير و مسؤولان وزارت فرهنگ و آموزش عالى و چند تن از رؤساى دانشگاههاى کشور، ۶۹/۱۰/۴