مهر/کشف محموله‌های سلاح در استان‌های مختلف و وقوع حوادث مسلحانه در شهرها، ضرورت مقابله جدی‌تر با قاچاق سلاح و جلوگیری از دسترسی افراد غیرمجاز به سلاح گرم را برجسته کرده است.
از استان‌های مرزی سیستان و بلوچستان تا کرمان، کرمانشاه، خوزستان، آذربایجان غربی، اصفهان و تهران، اخبار کشف محموله‌های سلاح و مهمات غیرمجاز در کنار حوادث مسلحانه، قتل‌های خانوادگی، تیراندازی در مراسم و انتقام‌جویی‌های شخصی، بار دیگر مسئله دسترسی غیرقانونی به سلاح گرم را به یکی از دغدغه‌های مهم امنیت عمومی در سراسر ایران تبدیل کرده است.
کشف ده‌ها قبضه کلت کمری در برخی عملیات‌های پلیسی، اعلام کشف حدود هزار و ۷۵۰ قبضه سلاح در خوزستان طی چند مرحله طرح عملیاتی و کشف ۱۲۲ قبضه انواع سلاح جنگی در مرزهای جنوبی سیستان و بلوچستان، تنها بخشی از آمارهایی است که در هفته‌های اخیر از سوی منابع مختلف منتشر شده‌اند. در کنار این کشفیات، پرونده‌هایی مانند قتل پنج عضو یک خانواده در محدوده بلوار سیمون بولیوار و پونک تهران، قتل یک زن جوان در پاساژ سعدی و کشف سلاح در نقاط مختلف شهری، ضرورت بررسی جدی‌تر مسیر تأمین و توزیع سلاح‌های غیرمجاز را برجسته می‌کنند.
در این میان، تلاش مأموران فراجا، مرزبانی و نیروهای انتظامی استان‌ها در کشف محموله‌های تسلیحاتی و شناسایی عوامل قاچاق قابل توجه است؛ با این حال، مقابله مؤثر و پایدار با این پدیده تنها به کشف محموله‌ها و دستگیری افراد محدود نمی‌شود. شناسایی منابع تأمین، ردیابی شبکه‌های انتقال و توزیع، بررسی منشأ سلاح‌های استفاده‌شده در جرائم و همکاری هماهنگ نهادهای امنیتی، اطلاعاتی و قضایی، از جمله اقداماتی است که می‌تواند به کاهش دسترسی غیرقانونی به سلاح و جلوگیری از وقوع حوادث مسلحانه کمک کند.
پرسش اصلی این است که سلاح‌های غیرمجاز از چه مسیرهایی وارد چرخه توزیع می‌شوند، چگونه به دست مصرف‌کنندگان نهایی می‌رسند و چه زمانی یک سلاح قاچاق که پیش‌تر در شبکه تأمین و انتقال جابه‌جا شده، به ابزاری برای قتل، تهدید، انتقام‌جویی یا برهم زدن امنیت عمومی تبدیل می‌شود؟
از جردن و مولوی تا پاساژ سعدی؛ سلاح غیرمجاز در محیط‌های شهری
در ۲۵ مهرماه، خبر دستگیری مردی مسلح در محدوده جردن تهران منتشر شد. بنا بر گزارش مربوط، از خودرو و محل سکونت این فرد دو قبضه کلت کمری، فشنگ، گاز اشک‌آور و شوکر برقی کشف شده بود. انگیزه انتقام‌جویی و ایجاد ناامنی نیز در گزارش مربوط به این پرونده مطرح شد.
چند روز پیش از آن، در ۹ مهرماه، بازرسی از یک دکه روزنامه‌فروشی در خیابان مولوی به کشف یک قبضه کلت جنگی، دو خشاب و ۱۶ تیر جنگی انجامید. کشف سلاح جنگی در چنین محیطی، فارغ از جزئیات پرونده، ضرورت بررسی دقیق نحوه نگهداری و جابه‌جایی سلاح در محیط‌های شهری را نشان می‌دهد.
در ۱۸ مهرماه نیز از دستگیری فردی خبر داده شد که بنا بر اعلام پلیس، در فضای مجازی به توزیع غیرقانونی سلاح مشغول بود. از این فرد دو قبضه سلاح شکاری، یک قبضه تپانچه بادی PCP غیرمجاز و بیش از ۶۰۰ فشنگ کشف شد.
این پرونده‌ها از نظر نوع سلاح، محل کشف و انگیزه‌های مطرح‌شده یکسان نیستند؛ اما در کنار یکدیگر، پرسش‌هایی درباره شیوه‌های خریدوفروش غیرقانونی، مسیر انتقال سلاح و چگونگی دسترسی افراد به این تجهیزات ایجاد می‌کنند.
مسئله مهم آن است که سلاح غیرمجاز لزوماً در همان نقطه‌ای که کشف می‌شود، تهیه نشده است. شناسایی محل کشف یک قبضه سلاح، تنها بخشی از تحقیقات را تشکیل می‌دهد و بررسی منشأ آن، نحوه انتقال و افرادی که در تأمین یا معامله آن نقش داشته‌اند نیز اهمیت دارد.
در صورتی که تحقیقات پرونده‌ها به شناسایی منابع تأمین و واسطه‌های توزیع منجر شود، امکان مقابله با حلقه‌های بالادستی و جلوگیری از تکرار مسیرهای مشابه فراهم خواهد شد؛ موضوعی که در کنار اقدامات میدانی پلیس باید مورد توجه قرار گیرد.
از اختلاف خانوادگی تا جنایت با سلاح گرم
خطر دسترسی غیرقانونی به سلاح تنها به کشف محموله‌های قاچاق یا دستگیری افراد مسلح محدود نمی‌شود. گاهی سلاحی که خارج از چرخه قانونی تهیه شده است، در یک اختلاف شخصی یا خانوادگی به ابزاری مرگبار تبدیل می‌شود.
یکی از تلخ‌ترین پرونده‌های اخیر، قتل پنج عضو یک خانواده و کشف اجساد آنان از دو چاه در محدوده بلوار سیمون بولیوار و محله پونک تهران بود؛ پرونده‌ای که جزئیات آن در شهریورماه منتشر شد.
بر اساس گزارش منتشرشده از اعترافات متهم، اختلاف بر سر ارث و مسائل مالی از انگیزه‌های مطرح‌شده در این جنایت بود. در روایت منتشرشده، متهم گفته است خواهر و یکی از برادرانش را با شلیک گلوله کلت کمری به قتل رسانده و سپس مادر و خواهر دیگرش را خفه کرده است. بر اساس همان گزارش، برادر دیگر او نیز بعدتر به قتل رسید و اجساد قربانیان در دو چاه حفرشده در پارکینگ ساختمان پنهان شد.
محمد شهریاری، سرپرست دادسرای جنایی تهران، نیز در توضیح این پرونده، قتل پنج عضو خانواده در سیمون بولیوار را از منظر جرم‌شناسی بررسی کرده و تصاحب ارثیه پدری را به‌عنوان انگیزه احتمالی این جنایت مطرح کرده بود.
این پرونده، فارغ از جزئیات قضایی و تفاوت‌های احتمالی در روایت‌ها، نمونه‌ای تکان‌دهنده از تبدیل اختلاف مالی به جنایتی خانوادگی است؛ جنایتی که در آن، استفاده از سلاح گرم بخشی از ماجرا بود و پیامد خشونت به از دست رفتن جان پنج انسان انجامید.
در چنین حوادثی، بررسی انگیزه‌های فردی، زمینه‌های خانوادگی و عوامل روانی و اجتماعی اهمیت دارد؛ اما بررسی نحوه تهیه سلاح مورد استفاده نیز نباید نادیده گرفته شود. اینکه سلاح چگونه به دست متهم رسیده، از چه مسیری تهیه شده و آیا حلقه‌های تأمین آن قابل شناسایی بوده‌اند، پرسش‌هایی است که پاسخ دقیق به آنها می‌تواند در پیشگیری از حوادث مشابه مؤثر باشد.
پرونده دیگری که در مهرماه در تهران خبرساز شد، قتل یک زن جوان به دست نامزد سابقش در پاساژ سعدی بود. بر اساس اطلاعات منتشرشده درباره این حادثه در ۱۸ مهرماه، مرد جوان پس از پایان رابطه عاطفی، زن را در محل کارش با کلت کمری به قتل رساند و سپس خودکشی کرد.
در گزارش مربوط به تحقیقات پرونده نیز به نقل از بازپرس ویژه قتل آمده بود که متهم چند روز پیش از حادثه با مراجعه به یکی از استان‌های مرزی، سلاح را تهیه کرده بود.
این حادثه بار دیگر نشان داد که در کنار بررسی انگیزه و زمینه خشونت، مسیر دسترسی به سلاح نیز باید مورد توجه قرار گیرد. در مواردی که فردی با انگیزه انتقام‌جویی یا درگیری شخصی به دنبال آسیب رساندن به دیگری است، وجود سلاح گرم می‌تواند فرصت جلوگیری از وقوع خشونت را محدود کند و پیامدهای یک تصمیم فردی را به فاجعه‌ای جبران‌ناپذیر تبدیل کند.
البته از این پرونده‌ها به‌تنهایی نمی‌توان نتیجه گرفت که همه سلاح‌های غیرمجاز از مسیرهای یکسان وارد چرخه توزیع شده‌اند؛ اما هر پرونده می‌تواند اطلاعاتی درباره منشأ سلاح، شیوه تهیه آن و نقاط ضعف احتمالی در فرایند شناسایی و مقابله با معاملات غیرقانونی در اختیار نهادهای مسئول قرار دهد.
آمار کشفیات سلاح در استان‌های مختلف؛ از کرمان تا مرزهای جنوبی
در کنار پرونده‌های شهری، گزارش‌های منتشرشده از استان‌های مختلف کشور از کشف محموله‌هایی با تعداد قابل توجه سلاح و مهمات حکایت دارند. این کشفیات، هم در عملیات‌های انتظامی و هم در کنترل محورهای مواصلاتی و مناطق مرزی انجام شده‌اند.
مهم‌ترین آمارهای ذکرشده در گزارش‌ها عبارت‌اند از:
در ۱۰ مهرماه، از توقف یک خودروی پژو ۴۰۵ و کشف ۳۴ قبضه کلت کمری و ۶۸ تیغه خشاب خبر داده شد. بنا بر گزارش مربوط، یک زوج نیز در این پرونده دستگیر شدند. تعداد سلاح‌های کشف‌شده در این عملیات، ضرورت بررسی منشأ محموله و شناسایی مقصد احتمالی آن را برجسته می‌کند.
مأموران انتظامی در کرمانشاه از انهدام یک باند قاچاق و کشف ۴۱ قبضه کلت کمری، ۷۹ تیغه خشاب و ۵۰۰ فشنگ خبر دادند. این پرونده از جمله مواردی است که علاوه بر تعداد سلاح‌ها، به دلیل مطرح بودن فعالیت یک باند قاچاق، بررسی شبکه تأمین و توزیع اهمیت ویژه‌ای دارد.
در ۱۷ مهرماه، مرزبانان در ارومیه ۱۳ قبضه کلت کمری کشف کردند. این عملیات نیز در چارچوب تلاش برای مقابله با جابه‌جایی غیرقانونی سلاح در مناطق مرزی گزارش شده است.
در ۱۹ مهرماه، مأموران در ایستگاه بازرسی بویین‌میاندشت از یک مسافر اتوبوس چهار قبضه کلت کمری، هشت خشاب و حدود ۹۰ تیر جنگی کشف کردند. این پرونده اهمیت کنترل محورهای مواصلاتی و بازرسی‌های هدفمند را در شناسایی محموله‌های در حال انتقال نشان می‌دهد.
در ۲۴ مهرماه، از اجرای عملیاتی در مرزهای جنوبی سیستان و بلوچستان و کشف ۱۲۲ قبضه انواع سلاح جنگی به همراه ۲۳۸ تیغه خشاب و مهمات خبر داده شد. بر اساس گزارش منتشرشده از این عملیات، یک فرد مسلح کشته و سه نفر دیگر دستگیر شدند و ۱۶ کیلوگرم مواد مخدر نیز کشف شد.
این عملیات به دلیل تعداد سلاح‌های کشف‌شده، یکی از موارد مهم در مجموعه گزارش‌های مورد بررسی است و بر اهمیت اقدامات مرزی و مقابله با انتقال غیرقانونی سلاح تأکید دارد.
خوزستان؛ اعلام کشف حدود هزار و ۷۵۰ قبضه سلاح
جانشین فرمانده انتظامی خوزستان از انهدام ۲۰ باند قاچاق و کشف حدود هزار و ۷۵۰ قبضه سلاح در جریان ۹ مرحله طرح جمع‌آوری سلاح و مهمات غیرمجاز خبر داده است.
این رقم به مجموعه‌ای از عملیات‌ها مربوط است و نباید آن را با آمار یک عملیات منفرد مقایسه کرد. با این حال، گستردگی کشفیات اعلام‌شده، اهمیت استمرار اقدامات مقابله‌ای و شناسایی شبکه‌های فعال در تأمین و توزیع سلاح را برجسته می‌کند.
در شرق استان تهران نیز در جریان طرح ارتقای امنیت اجتماعی، ۷۸ قبضه سلاح غیرمجاز کشف شد. این کشفیات در کنار پرونده‌های دیگر، اهمیت اقدامات انتظامی در نقاط مختلف کشور را نشان می‌دهد.
کشف محموله‌های بزرگ در سیستان و بلوچستان، شناسایی باندهای قاچاق در کرمانشاه و خوزستان و کشفیات انجام‌شده در محورهای مواصلاتی و مناطق شهری، نشان‌دهنده اهمیت اشراف اطلاعاتی، کنترل مرزها، بازرسی‌های هدفمند و اقدامات عملیاتی مأموران است.
ضرورت همکاری نهادهای امنیتی و قضایی برای شناسایی شبکه‌های قاچاق سلاح
در این زمینه، قدردانی از تلاش مأموران فراجا، مرزبانی و نیروهای انتظامی استان‌ها که در چارچوب مأموریت‌های خود برای کشف و ضبط سلاح‌های غیرمجاز و مقابله با قاچاقچیان فعالیت می‌کنند، ضروری است. کشف محموله‌های تسلیحاتی پیش از رسیدن آنها به مصرف‌کنندگان نهایی می‌تواند از ورود بخشی از سلاح‌ها به چرخه استفاده مجرمانه جلوگیری کند و احتمال به خطر افتادن جان شهروندان را کاهش دهد.
این تلاش‌ها به‌ویژه در مناطق مرزی و محورهای انتقال، اهمیت ویژه‌ای دارند؛ چراکه شناسایی محموله‌ها در این مراحل می‌تواند امکان ردیابی عوامل مرتبط و جلوگیری از ادامه فعالیت شبکه‌های قاچاق را فراهم کند.
با این حال، نباید موفقیت در مقابله با سلاح غیرمجاز را تنها با تعداد قبضه‌های کشف‌شده سنجید. کشف سلاح یک مرحله از فرایند مقابله است و ادامه تحقیقات برای شناسایی منشأ محموله، مقصد احتمالی، واسطه‌های انتقال و شبکه‌های توزیع نیز اهمیت دارد.
در این زمینه، فراجا و مرزبانی در خط مقدم مقابله با قاچاق و کشف سلاح قرار دارند؛ اما مسئولیت کاهش دسترسی غیرقانونی به سلاح صرفاً بر عهده این دو مجموعه نیست. نهادهای اطلاعاتی و امنیتی، دستگاه قضایی و سایر ارگان‌های مسئول نیز باید متناسب با وظایف و اختیارات قانونی خود، در شناسایی شبکه‌های تأمین، پیگیری معاملات غیرقانونی، بررسی ارتباط میان پرونده‌ها و برخورد با عوامل دخیل همکاری کنند.
همکاری میان این نهادها می‌تواند مانع از آن شود که رسیدگی به یک محموله صرفاً به توقیف سلاح و دستگیری چند متهم محدود بماند، در حالی که منابع تأمین یا سایر حلقه‌های مرتبط با توزیع همچنان فعال باشند.
انتشار آمار دقیق و منظم از تعداد سلاح‌های کشف‌شده، پرونده‌های قاچاق، نتایج تحقیقات و سرنوشت قضایی متهمان نیز می‌تواند به ارزیابی عملکرد نهادهای مسئول کمک کند. چنین داده‌هایی مشخص می‌کنند که آیا اقدامات انجام‌شده به شناسایی شبکه‌های اصلی و کاهش دسترسی غیرقانونی به سلاح منجر شده است یا خیر.
تیراندازی خانوادگی در شهرک غرب؛ چهار کشته و یک مجروح
در حادثه‌ای دیگر، روز دوشنبه ۲۷ مهر، تیراندازی در یکی از برج‌های مسکونی شهرک غرب تهران به کشته شدن چهار نفر و مجروح شدن یک زن انجامید. به اعلام مرکز اطلاع‌رسانی پلیس تهران بزرگ، بررسی‌های اولیه نشان می‌داد مردی میانسال با استفاده از سلاح گرم به اعضای خانواده خود شلیک کرده و سپس اقدام به خودکشی کرده است.
پس از اعلام این حادثه، کارآگاهان اداره دهم پلیس آگاهی تهران بزرگ بررسی ابعاد مختلف ماجرا را در دستور کار قرار دادند و اعلام شد جزئیات تکمیلی پس از روشن شدن ابعاد حادثه منتشر خواهد شد. این تیراندازی نیز بار دیگر توجه‌ها را به پیامدهای مرگبار دسترسی به سلاح گرم و ضرورت پیشگیری از وقوع خشونت‌های مسلحانه جلب می‌کند.
از تیراندازی در مراسم تا قدرت‌نمایی با سلاح؛ تهدیدی فراتر از یک درگیری شخصی
در کنار قاچاق محموله‌های بزرگ، استفاده از سلاح در درگیری‌های فردی نیز یکی از ابعاد مهم تهدید امنیت عمومی است.
در الیگودرز، دو نفر به دلیل تیراندازی در مراسم عروسی دستگیر شدند و یک قبضه سلاح برنو از آنان کشف شد. در ازنا نیز عامل تیراندازی به منازل شهروندان و قدرت‌نمایی دستگیر شد و یک قبضه سلاح شکاری غیرمجاز از او به دست آمد.
در چنین حوادثی، حتی اگر تیراندازی با هدف قدرت‌نمایی یا ترساندن دیگران انجام شود، خطر اصابت گلوله به شهروندان و تشدید درگیری وجود دارد. افراد حاضر در محل، همسایگان، رهگذران و حتی کسانی که هیچ نقشی در اختلاف اولیه ندارند، ممکن است در معرض آسیب قرار بگیرند.
وجود سلاح گرم، امکان کنترل یک نزاع و جلوگیری از گسترش خشونت را دشوارتر می‌کند. درگیری‌ای که ممکن بود بدون استفاده از سلاح پایان یابد، می‌تواند به قتل، جرح یا ایجاد ناامنی گسترده منجر شود.
به همین دلیل، مقابله با سلاح غیرمجاز تنها مسئله‌ای مربوط به مرزها یا شبکه‌های قاچاق نیست. نحوه نگهداری، خریدوفروش و استفاده از سلاح‌های غیرمجاز در محیط‌های شهری و روستایی نیز بخشی از همین دغدغه امنیتی است.
در این میان، بررسی منشأ سلاح‌های استفاده‌شده در تیراندازی‌ها و مقایسه اطلاعات پرونده‌ها می‌تواند به شناسایی مسیرهای تأمین کمک کند. اگر ارتباطی میان برخی پرونده‌ها یا شبکه‌های توزیع وجود داشته باشد، شناسایی آن باید بر اساس شواهد و نتایج تحقیقات رسمی صورت گیرد، نه صرفاً شباهت ظاهری حوادث.
سلاح‌های غیرمجاز از کجا می‌آیند و چگونه توزیع می‌شوند؟
تعدد اخبار کشفیات سلاح در استان‌های مختلف، این پرسش را مطرح می‌کند که این سلاح‌ها از چه مسیرهایی وارد کشور می‌شوند، چه کسانی آنها را جابه‌جا می‌کنند و چگونه از شبکه‌های احتمالی قاچاق به دست مصرف‌کنندگان نهایی می‌رسند.
کشف محموله‌های بزرگ در برخی استان‌ها و شناسایی سلاح در نقاط شهری، ضرورت بررسی ارتباط احتمالی میان مسیرهای انتقال و شبکه‌های توزیع داخلی را برجسته می‌کند. با این حال، اثبات چنین ارتباطی به اطلاعات پرونده‌ها، نتایج تحقیقات رسمی و شواهد قابل اتکا نیاز دارد.
برای مقابله مؤثر با این پدیده، لازم است چند موضوع به‌صورت هم‌زمان مورد توجه قرار گیرد:
نخست، منشأ سلاح‌های کشف‌شده باید تا حد امکان شناسایی شود. مشخص شدن مسیر ورود یا تهیه سلاح می‌تواند به کشف سایر محموله‌ها و شناسایی افراد مرتبط کمک کند.
دوم، تحقیقات نباید به حامل محموله محدود بماند. در پرونده‌هایی که شواهدی از فعالیت سازمان‌یافته وجود دارد، بررسی نقش سایر افراد مرتبط با تأمین، انتقال و معامله غیرقانونی سلاح اهمیت دارد.
سوم، سلاح‌های استفاده‌شده در جرائم مسلحانه باید تا حد امکان از نظر منشأ و سوابق مرتبط بررسی شوند. این اقدام می‌تواند به روشن شدن ارتباط احتمالی میان پرونده‌های مختلف کمک کند.
چهارم، آمار کشفیات باید به‌صورت منظم، تفکیک‌شده و قابل مقایسه منتشر شود. بدون اطلاعاتی درباره بازه زمانی، نوع سلاح، محدوده جغرافیایی و نتایج رسیدگی‌های قضایی، ارزیابی ابعاد واقعی مسئله دشوار خواهد بود.
پنجم، همکاری میان پلیس، مرزبانی، نهادهای اطلاعاتی و امنیتی و دستگاه قضایی باید به‌گونه‌ای باشد که اطلاعات مرتبط با پرونده‌ها به شناسایی زنجیره‌های تأمین و توزیع منجر شود.
بدون چنین رویکردی، احتمال دارد عملیات‌های متعدد به کشف محموله‌های جداگانه منجر شوند، اما تصویر کاملی از منابع تأمین و شیوه‌های توزیع شکل نگیرد. در مقابل، پیگیری زنجیره‌ای پرونده‌ها می‌تواند امکان شناسایی ارتباطات احتمالی و جلوگیری از تکرار برخی مسیرهای انتقال را افزایش دهد.
سلاح غیرمجاز در شرایط اعتراضات و ناآرامی‌ها
یکی از ابعاد مهم دسترسی غیرقانونی به سلاح، پیامدهای احتمالی آن در شرایط ناآرامی اجتماعی، اعتراضات و برهم خوردن نظم عمومی است. در شرایطی که درگیری‌های خیابانی بوجود می‌آید، وجود سلاح گرم در دست افراد می‌تواند سطح خطر را به‌شدت افزایش دهد و یک درگیری محدود را به بحرانی با پیامدهای جانی و امنیتی گسترده تبدیل کند.
حوادث ۱۸ و ۱۹ دی نیز از جمله رخدادهایی هستند که در بررسی سناریوهای احتمالی ناآرامی و پیامدهای امنیتی آن، ضرورت توجه به خطر استفاده از سلاح گرم را برجسته می‌کنند. در هر وضعیت مشابهی، اگر سلاح‌های غیرمجاز در دست افراد درگیر باشد و از آنها استفاده شود، احتمال کشته یا زخمی شدن شهروندان، تشدید درگیری‌ها و دشوارتر شدن بازگشت آرامش افزایش می‌یابد.
نگرانی اصلی این است که در صورت وقوع دوباره ناآرامی‌های گسترده، وجود سلاح‌های غیرمجاز در دست افراد می‌تواند شرایط را پیچیده‌تر کند. استفاده از سلاح گرم در چنین فضایی ممکن است جان افرادی را به خطر بیندازد که هیچ نقشی در درگیری اولیه ندارند و پیامدهای حادثه را از یک اختلاف یا تجمع محدود به بحرانی جدی‌تر گسترش دهد.
با این حال، باید میان نگرانی درباره پیامدهای احتمالی و ادعای افزایش قطعی تعداد سلاح‌های در دست مردم تفاوت قائل شد. اخبار کشفیات و پرونده‌های مسلحانه به‌تنهایی برای اثبات افزایش دسترسی عمومی به سلاح کافی نیستند و چنین نتیجه‌ای به آمار مقایسه‌ای معتبر نیاز دارد.
آنچه روشن است، ضرورت جلوگیری از ورود سلاح‌های غیرمجاز به چرخه استفاده مجرمانه است؛ ضرورتی که در شرایط عادی و در زمان بروز اعتراضات یا ناآرامی‌ها اهمیت دارد. حفظ جان شهروندان، پیشگیری از مسلحانه شدن درگیری‌ها و جلوگیری از گسترش خشونت باید از اولویت‌های اقدامات پیشگیرانه باشد.
در این زمینه نیز نقش فراجا و مرزبانی در کشف محموله‌ها و مقابله با قاچاق مهم است؛ اما برای کاهش پایدار خطر، همکاری سایر نهادهای امنیتی، اطلاعاتی و قضایی نیز ضرورت دارد. شناسایی شبکه‌های تأمین و توزیع، بررسی منشأ سلاح‌های کشف‌شده و پیگیری پرونده‌های مرتبط باید به‌صورت هماهنگ دنبال شود تا امکان دسترسی غیرقانونی به سلاح کاهش یابد.
حدود قانونی حمل، نگهداری و استفاده از سلاح گرم در ایران چیست؟
در کنار ابعاد امنیتی و انتظامی، بررسی چارچوب قانونی برخورد با سلاح‌های غیرمجاز نیز اهمیت دارد. برای روشن شدن حدود جرم حمل، نگهداری، خریدوفروش و استفاده از سلاح گرم در ایران، خبرنگار مهر با علی حدادی، وکیل پایه‌یک دادگستری، گفتگو کرده است.
حدادی، با اشاره به قانون مجازات قاچاق اسلحه و مهمات و دارندگان سلاح و مهمات غیرمجاز مصوب سال ۱۳۹۰ اظهار کرد: این قانون، طیف گسترده‌ای از رفتارها از جمله وارد کردن، صادر کردن، ساخت، مونتاژ، نگهداری، حمل، خریدوفروش، توزیع، تعمیر و تبلیغ برای فروش سلاح و مهمات غیرمجاز را در بر می‌گیرد و برای هر یک، حسب مورد، مجازات تعیین کرده است.
وی افزود: تعیین مجازات در این حوزه به عواملی مانند نوع سلاح، خودکار یا غیرخودکار بودن آن و تعداد سلاح‌های کشف‌شده بستگی دارد. بنابراین نمی‌توان برای همه پرونده‌های مرتبط با سلاح غیرمجاز، مجازات یکسانی در نظر گرفت.
حبس و جزای نقدی متناسب با نوع سلاح
این وکیل دادگستری با اشاره به ماده ۶ قانون یادشده بیان کرد: بر اساس مقررات این ماده، برای برخی سلاح‌های گرم سبک غیرخودکار، از جمله سلاح‌های مشخصی از انواع تپانچه و revolver، حبس تعزیری درجه پنج و جزای نقدی معادل سه تا پنج برابر ارزش روز سلاح پیش‌بینی شده است.
حدادی ادامه داد: در مورد سلاح گرم سبک خودکار، مجازات حبس تعزیری درجه چهار و جزای نقدی معادل سه تا پنج برابر ارزش روز سلاح در نظر گرفته شده و برای سلاح‌های نیمه‌سنگین و سنگین نیز حبس تعزیری درجه سه، به همراه جزای نقدی مقرر در قانون، قابل اعمال است.
وی با بیان اینکه تبلیغ برای فروش سلاح و آموزش ساخت یا استفاده غیرمجاز از آن نیز می‌تواند مشمول ضمانت اجراهای کیفری باشد، گفت: تشخیص عنوان مجرمانه و مجازات دقیق، به جزئیات رفتار ارتکابی و مقررات قابل اعمال در هر پرونده بستگی دارد.
افزایش مجازات در صورت کشف تعداد بیشتر سلاح
این وکیل پایه یک دادگستری با اشاره به ماده ۷ قانون تصریح کرد: در شرایطی که تعداد سلاح‌های مکشوفه از حدود تعیین‌شده در قانون بیشتر باشد، مجازات می‌تواند یک درجه تشدید شود. این موضوع نشان می‌دهد که قانون‌گذار، حجم و تعداد سلاح‌های غیرمجاز را نیز در تعیین میزان مسئولیت کیفری مؤثر دانسته است.
حدادی اضافه کرد: در پرونده‌هایی که سلاح غیرمجاز برای ارتکاب جرم دیگری، مانند قتل یا ایراد صدمه بدنی، مورد استفاده قرار می‌گیرد، مرتکب علاوه بر مسئولیت کیفری ناشی از نگهداری یا حمل غیرمجاز سلاح، ممکن است به دلیل جرم ارتکابی نیز تحت تعقیب قرار گیرد. در پرونده قتل عمد، با احراز شرایط قانونی، موضوع قصاص نیز مطرح می‌شود.
وی در پایان تأکید کرد: مقابله با قاچاق و نگهداری سلاح غیرمجاز تنها به کشف محموله‌ها محدود نمی‌شود، بلکه شناسایی شبکه‌های تأمین و توزیع، برخورد قانونی با عوامل دخیل و افزایش هماهنگی میان دستگاه‌های انتظامی، امنیتی و قضایی نیز در کاهش دسترسی غیرقانونی به سلاح اهمیت دارد.
زنگ خطر سلاح‌های غیرمجاز؛ پیشگیری پیش از وقوع جنایت
معیار موفقیت در مقابله با سلاح غیرمجاز نباید تنها تعداد قبضه‌های کشف‌شده باشد. شناسایی شبکه‌های تأمین، مختل کردن مسیرهای توزیع، جلوگیری از تکرار قاچاق، کشف منشأ سلاح‌های مورد استفاده در جرائم و کاهش امکان دسترسی مجرمانه به سلاح، همگی در ارزیابی اثربخشی اقدامات پیشگیرانه اهمیت دارند.
هر قبضه سلاحی که پیش از استفاده مجرمانه کشف می‌شود، فرصتی برای جلوگیری از یک تهدید احتمالی است؛ اما مهار پایدار این خطر زمانی امکان‌پذیر خواهد بود که زنجیره تأمین و توزیع سلاح غیرمجاز نیز شناسایی و مختل شود. از مرزها تا شهرها، از اختلافات فردی تا احتمال تشدید درگیری‌ها در شرایط ناآرامی، مسئله سلاح غیرمجاز نیازمند پیگیری مستمر، همکاری همه نهادهای مسئول و توجه جدی به پیشگیری پیش از وقوع جنایت است.
