ایسنا/ صبح بود اما انگار آفتاب شانزدهم آذر سر برآمدن نداشت. آسمان آن یکشنبه پوشیده از ابر سیاهی بود که گویی روز را در گرگ و میش پاییزیش نگه داشته بود. قدیمی ترها می دانستند چه در پیش است. تا حوالی ساعت ۹ که دل آسمان پاره شد، همه چشم به آسمان داشتیم. یک نفس بارید، بی‌وقفه و بی ملاحظه بود.سر آرام شدن نداشت تا اینکه خبر آوردند شهر را آب گرفته و خیلی‌ها خانه خراب شده اند...

باران های دشتستان گاهی همینقدر بی رحم و بی ملاحظه اند، می آیند و هرچه هست و نیست با خود می برند. حالا دو خانواده داغدار عزیزانشان شده اند و دهها مرد و زن دست رنج تمام زندگیشان طعمه ی سیل شده است.

سیلاب ها همیشه عامل طبیعی ندارند، رشد شهرنشینی در دهه‌های گذشته همراه شد با تخریب و تجاوز به محیط زیست و منابع طبیعی.طبیعت هم که همیشه راهی برای تخلیه انرژی خود می یابد، مسیر خانه های ما را در پیش می‌گیرد.

دکتر جمشیدی به موارد متعددی از قبیل برداشت بی‌رویه شن و ماسه از بستر حواشی و حریم رودخانه ها،اشاره می‌کند و می افزاید:«ما در اراضی طبیعی مثل دامنه کوه ها و دشت ها و در حوزه‌های آبخیز، بسترهای خاکی اسفنجی شکل داریم، که با برداشت‌های بی‌رویه و تغییر کاربری‌های غیر کارشناسی این بسترهای اسفنجی ِکه حکم جاذب روان آب‌ها را دارند از بین رفته و در نتیجه جریان‌های سیلابی راه می‌افتند و منجر به خسارت می‌شوند.»

این کارشناس ادامه داد:« فرسایش خاک و درنتیجه از بین رفتن پوشش جاذب روان آب ها منجر به عدم تعادل در غلظت‌های سیل و جریان‌های سیلاب می شود و درنتیجه مواد معلق در آب بالا میرود. در این فرآیند میزان کدورت جریان های آبی سیلاب بالا می رود و به صورت کلی گل آلود بودن و گل و لای  موجود در سیلاب منجر به تشدید خسارت ناشی از سیل خواهد شد. هرچقدر این غلظت های آبی و این مواد معلق آلی و معدنی در جریان های سیلاب بالا رود میزان خسارات ناشی از سیلاب هم افزایش پیدا می کند.

مسئله‌ی مسیل ها

وی به مسئله تغییر یا مسدود کردن مسیل ها و یا مسیر هایی که برای جمع آوری آب های سطحی و هدایت آنها به رودخانه یا دریا درنظر گرفته شده اشاره می‌کند و می افزاید:«وقتی در این شرایط سیل رخ می دهد به صورت طبیعی مسیر سیلاب منحرف می شود و وارد فضاهای شهری، کشاورزی و.. می شود و خسارت جانی و مالی را به وجود می آورد.»

این دکترای محیط زیست معتقد است طبیعت اگر مانعی در مسیر خود ببیند یا بر آن مانع غلبه می‌کند و به مسیر خود ادامه می دهد یا منحرف شده و سر از ناکجاآباد در می آورد.او می‌گوید این مدلی از  رفتار جریان سیل در جایی است که شاهد تعرض و ساخت و ساز در مسیر رودخانه ها هستیم.
 

جنس خاک و عوامل طبیعی دیگر

وی‌ در تشریح عوامل دیگر جریان های سیلابی به نوع و جنس خاک اشاره می‌کند و می افزاید: «خاک های رسی از جمله خاک هایی هستند که نفوذ و جذب آب در آنها بسیار کند و سخت است که در نتیجه پدیده نفوذ رخ نمی دهد  و همین کاهش نفوذ آب در خاک های رسی باعث جریان های سیلابی می شود و در مناطقی که بخش اعظم خاک های آن منطقه‌ رسی است پدیده سیل و خسارات ناشی از سیل را شاهد هستیم»

او به موضوع جنگل خواری، قطع بی‌رویه جنگل‌ها،کوه خواری و تخریب اکوسیستم های طبیعی و حوضه های آبریز طبیعی اشاره می‌کند که باعث تشدید پدیده سیل می شوند.

اهمیت نظارت

وی با تأکید بر نقش نظارتی دستگاه های اجرایی همچون شهرداری ها بر عملکرد تغییرات سرزمینی تصریح می‌کند:«یکی از ماموریت های شهرداری ها بحث صدور مجوز ساخت و ساز است که این مخاطرات طبیعی ایجاب می‌کند  شهرداری ها مطالعات دقیق و حساسیت خاصی در خصوص صدور پروانه های ساخت برای سازه هایی که در حریم رودخانه،منابع طبیعی و جنگل ها هستند داشته باشند.»

جمشیدی می افزاید:«علاوه بر شهرداری ها،سازمام منابع طبیعی هم بایستی در صدور مجوز برای چرای دام دقت کند که پوشش گیاهی منطقه در اثر چرای بی‌رویه دام از بین نرود که در اثر آن خاصیت مقابله‌ای با سیلاب را از دست ندهد و پوشش گیاهی تخریب نشود.»

عوامل طبیعی و انسانی

به گفته وی «به صورت کلی عوامل طبیعی و انسانی در بروز سیل دنیا هستند،عوامل طبیعی مامند پوشش گیاهی، الکوی بارش ها و نزولات جوی سیل آسا، یا عوامل دیگر که انسان در آن دخیل است مثل تغییر مسیر مسیل ها و آب راهها مانند سیل شیراز که با مسدود کردن و اشغال مسیل دروازه قرآن به وجود آمد،با این توجیه که سالهاست هیچ‌ سیلی رخ داده نشده، مسیر آبراه بسته شد و صرفاً به گذاشتن یک لوله چند اینچی اکتفا کردند و نتیجه اش هم در فاجعه ای که رخ داد شاهد بودیم.»

پروتکل هماهنگ دستگاه های اجرایی

جمشیدی تهیه یک پروتکل جامع را برای هماهنگی و بسیج دستگاه های اجرایی لازم می داند که در مواقع بحران بتوان با نقش های از پیش تعیین شده بحران سیل را مدیریت کرد. وی همچنین معتقد است این پروتکل می تواند شامل بحث سرپناه،جای مناسب و اسکان موقت سیل زده ها،خوراک و پوشاک، آب تمیز و محصولات بهداشتی،تردد سیل زدگان و مواردی از این دست  باشد.»

متخصص حوزه ایمنی افزود:«همچنین در این نظام‌نامه از ظرفیت‌های دستگاه های متناظر، ماشین آلات، نیروی انسانی، تجهیزات امداد نجات دستگاه‌های امدادرسان و اورژانس در گام اول شناسایی می‌شوند.»

وی تصریح کرد: «در این نظام نامه بایست مشخص شود هر یک از دستگاه های اجرایی چه تعداد استعداد، امکانات و زیرساخت دارد، پراکندگی آنها مشخص شود که در شرایط بحرانی مطابق با این نظام‌نامه وارد عملیات شوند.»

به پیج اینستاگرامی «آخرین خبر» بپیوندید
instagram.com/akharinkhabar