عامل اصلی تنش آبی در هورالعظیم و رود کرخه

مهر

بروزرسانی 1400/04/26 - 10:46

عامل اصلی تنش آبی در هورالعظیم و رود کرخه

مهر/ فعال زيست محيطي خوزستان گفت: طرح‌هاي انتقال آب باعث کاهش توان آبي کارون و افتادن بار تأمين آب شرب چند شهر خوزستان به دوش کرخه و در نتيجه تأمين نشدن حقابه تالاب هورالعظيم شده‌اند.

کرامت حافظي با اشاره به اهميت رودخانه کارون در شکل‌گيري تمدن شهري در خوزستان اظهار کرد: کارون به عنوان رودخانه بسيار مهم جلگه خوزستان و مهد اولين تمدن‌هاي بشري در جهان است.

وي افزود: اين رودخانه که زماني شکوه فراواني داشت تنها رودخانه قابل کشتي‌راني ايران بود به طوري که در زمان اکتشاف نفت در مسجدسليمان پنجم خرداد سال ۱۲۸۷ خورشيدي (۱۹۰۸ ميلادي) کشتي‌ها حتي تا نزديک مسجدسليمان در منطقه درب خزينه باراندازي مي‌کردند.

اين فعال زيست محيطي خوزستان تصريح کرد: در آن زمان تجهيزات اکتشاف نفت در آن سال‌ها از طريق خليج‌فارس و سپس اروندرود وارد کارون مي‌شدند و پس از عبور از بنادر خرمشهر، اهواز و شوشتر تا بارانداز درب خزينه مي‌آمدند و از آنجا ابتدا با ارابه‌ها و سپس با خط آهن درب خزينه – مسجدسليمان حمل مي‌شد.

حافظي گفت: اين نمايي از کارون در آب و پرطراوت پيش از سدسازي‌ها و انتقال آب‌ها بود اما امروز کارون اين رود تمدن ساز کهن چه وضعي دارد؟

وي يادآور شد: امروز تاکنون ۶ سرشاخه دائمي از يخچال‌ها و برف‌چال‌هاي کارون در زاگرس بختياري به طور کامل و ساليانه به فلات مرکزي انتقال مي‌يابد و آورد آنها به جلگه تشنه خوزستان نمي‌رسد؛ همچنين سد کوهرنگ سوم هفتمين انتقال آب از سرشاخه‌هاي کارون نيز با هزينه صنايع آب بر فلات مرکزي در حال ساخت است.

اين فعال زيست محيطي خوزستان تصريح کرد: پس از ساخت سد کوهرنگ سوم ديگر آبي از زردکوه اصلي‌ترين سرچشمه کارون به خوزستان سرازير نخواهد شد و آب يخچال‌ها و برف‌چال‌هاي آن توسط صنايع آب بر فلات مرکزي بلعيده مي‌شوند.

وي ادامه داد: بهشت‌آباد و سميرم که ديگر سرشاخه‌هاي کارون هستند و مقدمات انتقال آب در حال فراهم شدن است.

به گفته حافظي، وضع امروز کارون به قدري وخيم شده است که آب کارون توان ورود به خليج‌فارس را ندارد و آب‌شور دريا، کارون را پس مي‌زند و وارد کارون مي‌شود و اين تعادل آب‌شور دريا و شيرين کارون به قدري به هم خورده است که نخلستان‌هاي آبادان و خرمشهر و اروندکنار در حال نابودي هستند.

وي بيان کرد: حتي وزارت نيرو اقدام به ايجاد سد مارد براي قطع ارتباط کارون با دريا براي جلوگيري از ورود آب دريا کرده است که مشکلات زيست محيطي جدي دارد و جلوي مهاجرت ماهيان مهاجر دريا به رود را مي‌گيرد.

عضو کميته ثبت جانداران خوزستان گفت: از يک سو سرشاخه‌هاي زلال و شيرين کارون عمدتاً براي غير شرب با بالا بردن فراوان هزينه توليد محصولات صنعتي و کشاورزي به فلات مرکزي انتقال يافته‌اند و از سوي ديگر فاضلاب فراوان وارد رود کارون مي‌شود.

حافظي افزود: وزارت نيرو آن‌قدر به انتقال آب‌ها توجه دارد که وظايفي مانند تصفيه فاضلاب را فراموش کرده و اولويتي براي اين وزارت ندارد.

وي بيان کرد: کارون نيمه‌جان و از نفس افتاده امروز حتي توان تأمين آب شرب کارون نشينان را ندارد و اين ابتدا نابودي کرخه به وسيله فشار کارون است به طوري که تأمين آب شرب اهواز، آبادان، خرمشهر و شهرهاي ساحل کارون به جاي کارون بر گردن کرخه افتاده است و با طرح آب‌رساني غدير آب شرب شهرهاي حاشيه کارون از کرخه تأمين مي‌شود.

عضو کميته کلي ثبت حيات‌وحش ايران ادامه داد: وزارت نيرو همچنين به جاي تأمين برق از انرژي‌هاي ديگر مانند انرژي خورشيدي و انرژي باد، بار تأمين برق در خوزستان را با سدهاي برق‌آبي گره زده است.

حافظي تصريح کرد: اين در شرايط تغييرات اقليمي فاجعه‌بار است و در صورت کاهش بارش‌ها در سال‌هاي آينده و تداوم انتقال آب‌ها ممکن است که سدهاي برق‌آبي از مدار توليد برق خارج شوند و اين براي تابستان گرم و طاقت‌فرسا خوزستان فاجعه است.

فشار به کرخه

وي گفت: بنابراين اين موضوع که کرخه مسئول تأمين آب شرب و برق خوزستان است به طور غيرمستقيم باعث فشار به زيست‌بوم کرخه و هورالعظيم مي‌شود.

اين فعال زيست محيطي خوزستان افزود: در موضوع کرخه نيز تأمين حق آبه و جريان زيستي طبق قانون «حفاظت از تالاب‌ها» بايد مقدم بر کشاورزي و صنعت باشد و مطالبه آب نه فقط از سد کرخه بلکه بايد از سدهاي کرخه و حوضه آبريز کرخه باشد.

به گفته حافظي، کرخه نام رودخانه‌اي است که از مجموع رودهاي غرب زاگرس در استان‌هاي کرمانشاه، همدان، ايلام، لرستان و خوزستان سرشاخه مي‌گيرد و مجموع آب رودهاي کشکان، کهمان، گاماسياب، قره سو، زال، کاکا رضا، سرابله، چرداول و سيمره پس از وارد شدن به جلگه خوزستان نام کرخه به خود مي‌گيرند و هورالعظيم در انتهاي حوضه آبريز اين رودهاست

وي يادآور شد: طبق قانون حفاظت از تالاب‌ها تأمين جريان زيستي کرخه و حق آبه زيستي تالاب هورالعظيم بايد از مجموع اين رودها و حوضه آبريز کرخه تأمين دائم شود.

اين فعال زيست محيطي خوزستان تصريح کرد: تأمين نشدن دائمي حق آبه زيستي کرخه و هورالعظيم علاوه بر نابودي تالاب هورالعظيم به عنوان گنج تالاب‌هاي خاورميانه باعث نابودي معيشت هور نشينان و مهاجرت آنها و تبديل شدن جمعيت مولد اقتصادي به جمعيت حاشيه‌نشين مي‌شود و علاوه بر خسارات جبران‌ناپذير زيست محيطي باعث ايجاد معضلات اجتماعي مي‌شود.

حافظي گفت: راه کار اصولي در اين شرايط تجديد نظر روي سدهاي فراوان حوضه آبريز کرخه و همچنين جلوگيري از انتقال آب‌هاي کارون است چرا که هيچ آب مازادي در کشور براي انتقال وجود ندارد و در صورت انتقال رودها و چشمه‌هاي آب شيرين کشور علاوه بر نابودي محيط زيست و غير اقتصادي بودن اين اقدامات تعارض‌هاي اجتماعي نيز به وجود مي‌آيد.

وي بيان کرد: چرا که نمي‌شود آب را از دهان فردي تشنه گرفت و آن را براي صنعت و کشاورزي غير اقتصادي جاي ديگر آن هم با هزينه کلان بيت المال تلف کرد و بعد از آن از فرد تشنه نيز توقع اعتراض نکردن داشت.

عضو کميته ملي ثبت پرندگان ايران ادامه داد: هر چند که انتقال آب از خليج‌فارس براي صنايع آب بر فلات مرکزي هم مانند انتقال آب‌هاي کارون غير اقتصادي و غيرعقلاني است اما با توجه به اصرار مافياي آب انتقال آب‌ها از خليج‌فارس تعارض اجتماعي ايجاد نمي‌کند.

حافظي گفت: در حوضه آبريز کرخه بايد تغيير جدي مديريت آب صورت گيرد و جلوي دست‌اندازي به کرخه در بالادست نيز گرفته شود چرا که با وضع فعلي در چشم‌انداز اين رودخانه جز نابودي چيزي ديده نمي‌شود.

وي تصريح کرد: اما اقدام فوري در اين فصل براي تأمين جريان زيستي و حق آبه زيستي هورالعظيم بايد طبق قوانين موجود حفاظت از تالاب با مقدم بودن حق آبه تالاب بر صنعت و کشاورزي اجرا و بر حسن انجام اين قانون نظارت شود.