پشت پرده تولید واکسن روسی در ایران

همشهري/ مدير کارخانه‌هاي‌ دارويي اکتوور درباره تمام اين ابهامات  مبني بر صادرات واکسن اسپوتنيک از ايران به خارج از کشور و البته زمان نهايي تحويل واکسن‌هاي روسي توضيحاتي به همشهري داد و گفت: خط توليد ما اوايل مرداد رونمايي شد، اما ما بايد تأييديه گامالياي روسيه را مي‌گرفتيم و عرضه نهايي واکسن هم مراحل خودش را دارد.

بيش از ۲‌ماه از راه‌اندازي خط توليد واکسن اسپوتنيک روسي در ايران مي‌گذرد، اما هنوز يک دوز از اين واکسن وارد سبد واکسيناسيون کشوري نشده است؛ اين در حالي است که روند واکسيناسيون به‌دليل تامين نشدن به‌موقع وعده‌ها در ماه‌هاي گذشته بسيار کند بود. در شرايطي که هيچ خبري از توليدات خط توليد راه‌اندازي شده واکسن روسي در ايران نيست، معاون قرارگاه پدافند زيستي کشور، روز گذشته به يکي از روزنامه‌ها گفت که شرکت طرف قرارداد با شرکت گامالياي روسيه، يعني اکتوور، قرار بود ماهانه ۲ميليون دوز واکسن وارد بازار کند، اما اين شرکت‌، توليداتش را به روسيه مي‌دهد؛ نه ايران. محمد کريمي‌نيا در انتقاد به نبود نظارت بر عملکرد کاسبان کرونا و مافياي دارو در بازار داروها و واکسن‌هاي کرونا اين را هم اضافه کرد که «روسيه براي توليد واکسن برون‌سپاري کرده‌ و اين واکسن در ايران توليد مي‌شود، اما به ما هم نمي‌دهند.»

---

بازار

---

اظهارات کريمي‌نيا،   روز گذشته پس از بازتاب‌هاي گسترده رسانه‌اي با واکنش‌هاي زيادي همراه شد که يکي از آنها از سوي سازمان غذا و دارو بود. کيانوش جهانپور، سخنگوي اين سازمان اما با تکذيب موضوع اعلام شده از سوي معاون قرارگاه پدافند زيستي کشور، تأکيد کرد: «هنوز طرف روسي محصول توليد شده اوليه واکسن اسپوتنيک‌لايت توليدي شرکت خصوصي ايراني را براي توليد انبوه تحت ليسانس تأييد نکرده و خروج هرگونه واکسن کرونا از ايران ادعاي کذب است.» به‌گفته جهانپور، واکسن اسپوتنيک‌لايت به‌صورت بچ تست يا محموله اوليه، توليد شده و هفته‌هاست در انتظار تأييد نهايي مؤسسه گامالياي روسيه براي ورود به چرخه توليد انبوه است. او مي‌گويد: «خروج و ورود هر نوع واکسن مستلزم مجوز سازمان غذا و دارو خواهد بود که چنين چيزي تاکنون در مورد واکسن‌هاي کرونا ازجمله واکسن اسپوتنيک‌وي صادر نشده و اظهارات نامبرده صحت ندارد.»
 
 حتي يک ويال صادر نشد
اظهارات سخنگوي سازمان غذا و دارو مبني بر انتظار براي دريافت تأييديه از مؤسسه گامالياي روسيه را روابط‌عمومي شرکت اکتوور تأييد نکرد. اين شرکت روز گذشته در بيانيه‌اي اعلام کرد: «اين شرکت تمام تأييديه‌هاي لازم را از مؤسسه گامالياي روسيه دريافت و توليد صنعتي واکسن اسپوتنيک‌لايت را آغاز کرده است.» گفته مي‌شود اين مجوز اواخر مرداد صادر شده و با رفع نواقص اعلام شده از سوي سازمان غذا و دارو به‌زودي بچ انبوه اين واکسن در اختيار وزارت بهداشت قرار خواهد گرفت. همچنين روابط‌عمومي اين شرکت تأکيد کرد که تاکنون يک ويال از واکسن‌هاي اين شرکت با هدف صادرات از کشور خارج نشده و تا تکميل چرخه واکسيناسيون در کشور هيچ‌گونه صادراتي صورت نمي‌گيرد.

براساس اعلام مسئولان شرکت اکتوور، واکسن اسپوتنيک‌لايت روسي توليد شده در ايران، نامه موافقت اصولي را ۱۸تير امسال از سازمان غذا و دارو دريافت کرد و هم‌اکنون در مرحله برطرف کردن نواقص مطرح شده از سوي سازمان است. حيدر محمدي، مديرکل داروي سازمان غذا و دارو در اين‌باره به همشهري مي‌گويد: «با دريافت مدارک تأييد شده طرف روسي از سوي اين شرکت در ۳۰مرداد امسال، نتيجه بررسي مستندات اسپوتنيک‌لايت دهم شهريور به شرکت اکتوور ابلاغ و بر انجام اصلاحات مورد نياز تأکيد شد.»

او درباره تأخير در تحويل اين واکسن تأکيد مي‌کند که هيچ تعللي از سوي سازمان غذا و دارو صورت نگرفته و شرکت اکتوور بايد نسبت به توليد اين واکسن‌ها اقدامات لازم را انجام دهد.» براساس اطلاعات منتشر شده در سايت ايران اسپوتنيک، واکسن اسپوتنيک‌لايت، مانند اسپوتنيک‌وي، حاوي آدنو ويروس انساني غيرقابل تکثير بوده که ژن پروتئين s کرونا ويروس است. اسپوتنيک‌لايت، تک دوز است، اثربخشي آن ۷۹.۴درصد است و بين ۴تا ۵‌ماه مصونيت ايجاد مي‌کند و ۱۰دلار فروخته مي‌شود. درحالي‌که اثربخشي اسپوتنيک‌وي، ۹۱.۶درصد است تا ۲سال مصونيت دارد و قيمتش ۲۰دلار است. اعلام مي‌شود اسپوتنيک لايت به‌دليل تک‌دوز بودن، سرعت واکسيناسيون را بالا مي‌برد.

از ۶۰ميليون دوز، تنها يک‌ميليون تحويل داده شد
۵تير امسال بود که خط توليد واکسن اسپوتنيک توليد شده در ايران رونمايي شد و قرار بود با تأييد مؤسسه گامالياي روسيه و صدور مجوز از سوي سازمان غذا و دارو ماهانه بيش از ۳ميليون واکسن اسپوتنيک‌لايت در اختيار وزارت بهداشت قرار گيرد، اما با گذشت ۲‌ماه توليد اين واکسن محقق نشد و همين تأخير، حاشيه‌هاي زيادي را به همراه داشت.

همه اينها در حالي بود که وزير پيشين بهداشت، حمايت ويژه‌اي از راه‌اندازي اين خط توليد از سوي شرکت دارويي اکتوور با طرف روسي داشت، با اين حال نه‌تنها اين خط توليد بي‌نتيجه ماند که محموله ۶۰ميليون دوز واکسني که روسيه به ايران وعده داده و قرار بود از اواخر بهار تا اول پاييز به ايران برسد، با بدعهدي روسيه، لغو شد و به‌گفته مديرکل داروي سازمان غذا و دارو، از اين محموله تنها يک ميليون دوز تحويل ايران داده شده است. چندي پيش هم يکي از مسئولان وزارت بهداشت، اظهاراتي درباره ناکارآمدن بودن خط توليد اين واکسن در ايران مطرح کرد؛ هر چند بلافاصله تکذيب شد، اما شائبه‌هايي درباره خط توليد راه افتاده در ايران ايجاد کرد. حالا اما با مطرح کردن ماجراي توليد واکسن اسپوتنيک و ارسال آن به روسيه، اما و اگرهاي فراواني درباره فعاليت شرکت اکتوور و دليل راه‌اندازي خط توليد اين واکسن در ايران مطرح مي‌شود.

۲ميليون دوز واکسن تا مهر به وزارت بهداشت داده مي‌شود
با رونمايي از خط توليد اسپوتنيک‌لايت در شرکت اکتوور ظرفيت توليد اين واکسن ۲ميليون دوز در ماه اعلام شده بود. بسياري معتقد بودند که اين واکسن‌ها جايگزين قرارداد ۶۰ميليون دوزي ايران و روسيه براي تحويل واکسن خواهد شد، اما همچنان خبري از واکسن‌هاي توليدي اين شرکت نيست.

پيش‌تر عليرضا رئيسي، سخنگوي ستاد ملي مقابله با کرونا در جلسه‌اي در کلاب‌هاوس اعلام کرده بود: «خط توليد داخلي واکسن روسي به درد ما نمي‌خورد.» پس از آن هم يکي از نمايندگان مجلس از سهم‌خواهي روس‌ها در خط توليدهايي که در کشورهاي مختلف راه‌اندازي مي‌شود، خبر داد. مرتضي خاتمي، عضو کميسيون بهداشت مجلس اوايل مرداد در اين‌باره گفته بود: «روسيه به تعهدات خود در مورد تحويل واکسن عمل نکرده‌ است. انتظار اين بود که تمام توليد اين خط داخلي براي خودمان باشد، هم‌اکنون خط توليد اين واکسن در کشور ما هم راه‌اندازي شده اما روس‌ها در اين توليد براي خود هم سهم عمده‌اي قائل‌ هستند.»

اين اظهارنظرها با واکنش کاظم جلالي، سفير ايران در مسکو و کيانوش جهانپور، سخنگوي سازمان غذا و دارو روبه‌رو شد. آنها اين اظهارات را رد کردند. حالا اما رضا مستوفي، مدير کارخانه‌هاي‌ دارويي اکتوور درباره تمام اين ابهامات  مبني بر صادرات واکسن اسپوتنيک از ايران به خارج از کشور و البته زمان نهايي تحويل واکسن‌هاي روسي توضيحاتي به همشهري مي‌دهد. او مي‌گويد: «خط توليد ما اوايل مرداد رونمايي شد، اما ما بايد تأييديه گامالياي روسيه را مي‌گرفتيم و عرضه نهايي واکسن هم مراحل خودش را دارد. از زمان ارسال واکسن‌هاي توليدي تا تأييد آن حدود يک‌ماه و نيم گذشت و ما در نهايت ۲هفته پيش اين تأييديه را گرفتيم. پس از آن پرونده‌ را تکميل کرده، به وزارت بهداشت فرستاديم و حالا پاسخ آن را هم گرفته‌ايم.»

به‌گفته او، هم‌اکنون، نواقص و ايرادات گرفته شده، در حال برطرف شدن است تا مدارک دوباره تا اواسط اين هفته فرستاده شود. با تأييد نهايي و صدور مجوز از سوي سازمان غذا و دارو، احتمالا بچ ۲ميليوني واکسن‌هاي اسپوتنيک‌لايت از مهر در اختيار وزارت بهداشت قرار خواهد گرفت. مستوفي اظهارنظرهاي مطرح شده از سهم‌خواهي دولت روسيه و صادرات واکسن توليد ايران به خارج را مباحثي بيهوده مي‌داند و توضيح مي‌دهد: «اين مسائل را تکذيب مي‌کنم، نه‌تنها واکسن که هيچ داروي توليد شده در ايران در وضعيت اضطراري، صادر نمي‌شود. جز يک محموله، آن هم به تعداد کم که براي آزمايش به کشور روسيه ارسال کرديم ديگر هيچ صادراتي از واکسن توليدي اکتوور انجام نشده است. ما بارها اعلام کرده‌ايم که تمام واکسن‌هاي توليدي در ايران مصرف داخلي خواهد داشت؛ مگر اينکه در بازه زماني چند سال آينده نياز ما به واکسن‌ها مرتفع شده باشد و آن زمان هم با مجوز وزارت بهداشت امکان صادرات خواهيم داشت.»

تصميم‌گيرنده وزارت بهداشت است
 به‌گفته او، شرکت اکتوور، تنها توليدکننده است و تصميم‌گيري درباره واکسن برعهده وزارت بهداشت و دولت است. اين فعال حوزه دارو در پاسخ به اين سؤال که واکسن‌هاي توليد شده در شرکت دارويي اکتوور تامين‌کننده تعهد ۶۰ميليون دوزي واکسن اسپوتنيک از سوي روسيه به ايران است، توضيح مي‌دهد: «تاجايي که اطلاع دارم توليدکننده اسپوتنيک از هر جايي که ظرفيت اضافه داشته اين واکسن‌ها را تامين مي‌کند. اما چنين چيزي در قرارداد ما نيست. ما سايت توليد هستيم و ظرفيت توليد هر دو نوع واکسن اسپوتنيک‌وي و لايت را داشتيم، اما توليد نوع دوم سريع‌تر انجام مي‌شد و ما هم تمرکزمان را بر توليد اين واکسن گذاشتيم.

البته ما هم مي‌توانيم جزئي از قرارداد و تامين‌کننده همان واکسن‌ها باشيم، اما در اين‌باره نه تصميم‌گيرنده هستيم و نه قيمت‌گذار. حتي در مسائل مبادلاتي هم دخالتي نداريم. تمام واکسن‌ها به محض توليد به وزارت بهداشت ايران تحويل مي‌شود و دولت طبق قراردادي که با کشور روسيه دارد، درباره مبادلات مالي اين واکسن‌ها تصميم مي‌گيرد.» مستوفي در ادامه تأکيد کرد: «اين شرکت، از هيچ‌جا حمايت نشد و همزمان با ما چندين شرکت ايراني ديگر هم با گاماليا قرارداد مشابه امضا کردند، اما ما تنها شرکتي بوديم که اين تجهيزات را داخل ايران داشتيم و کار توليد را آغاز کرديم.

کشور روسيه به‌صورت انحصاري با کسي کار نمي‌کند و کشوري مثل هند به‌صورت همزمان با چندين شرکت طرف قرارداد هستند. علاوه بر اين نزديک به ۱۰۰شرکت در دنيا در توليد اين واکسن فعال هستند؛ به همين دليل و با وجود قراردادهايي که ديگر شرکت‌هاي ايراني با گاماليا بسته‌اند، احتمال افزايش شرکت‌هاي توليدکننده اسپوتنيک در ايران وجود دارد.»  او درباره تفاوت ۲واکسن اسپوتنيک‌وي و لايت هم توضيح‌ مي‌دهد: «اسپوتنيک‌لايت دوز اول اسپوتنيک‌وي است.

روس‌ها زماني که در ابتدا روي اين واکسن کار مي‌کردند ۲نوع ويروس را انتخاب کردند تا کارايي واکسن را افزايش دهند، اما پس از مدتي متوجه شدند که با تزريق يک دوز اسپوتنيک‌لايت بالاي ۸۰درصد موارد ابتلا کاهش پيدا مي‌کند و از مرگ‌ومير هم جلوگيري مي‌شود؛ مثل واکسن جانسون‌اند جانسون در آمريکا. در نتيجه بحث توليد اين واکسن به‌صورت تک‌دوز مطرح شد و ما هم با توجه به اينکه ظرفيت بالاتري براي توليد اين واکسن داشتيم و از سوي ديگر با توجه به شرايط فعلي کشور و نياز به واکسينه شدن هر چه سريع‌تر تمام گروه‌هاي سني، توليد اسپوتنيک‌لايت را در اولويت قرار داديم.»

به پيج اينستاگرامي «آخرين خبر» بپيونديد
instagram.com/akharinkhabar