پروژکتور در برابر تلویزیون؛ مزایا و معایب صفحات نمایش غول‌پیکر ویژه

زوميت / اگر قصد خريد تلويزيون با صفحه نمايش بزرگ را داريد، پيشنهاد مي‌کنيم پيش از هر کار اين مقاله را تا به انتها مطالعه کنيد، شايد بتوانيد جايگزين بهتري با هزينه‌ي کمتر و خروجي بزرگ‌تر را نيز در نظر بگيريد. بله، امروزه با بالا رفتن کيفيت نمايش پروژکتورها، اين ابزارها که روزگاري تنها در موارد محدودي به کار گرفته مي‌شدند، کاربري بيشتري يافته‌اند و سر از خانه‌ي گيک‌ها درآورده‌اند. بياييد به برخي از نقاط مثبت و منفي اين ابزارهاي نمايش بپردازيم و ببينيم آيا مي‌توانيم آن را جايگزين تلويزيون کنيم، يا خير. علي رغم اينکه شخصاً* مقالات بسياري درباره تلويزيون‌ها نوشته‌ام، آخرين بار در تابستان سال 2000 يک تلويزيون 27 اينچ CRT براي خود خريدم. در عوض تمامي کاربري‌هاي تلويزيون را بر روي صفحه‌ي 102 اينچي که پروژکتورم ايجاد مي‌کند، تماشا مي‌کنم. جالب است بدانيد نه تنها هزينه‌ي راه‌اندازي يک پروژکتور چندان زياد نيست، بلکه جاي زيادي اشغال نکرده، وزن کمي دارد و از همه مهم‌تر صفحه خروجي بزرگ‌تري را با قيمت بسيار کم به شما هديه مي‌کند و نصب و راه‌اندازي‌اش به مراتب ساده‌تر از آن چيزي است که فکرش را مي‌کنيد. در اين مقاله به بررسي مزايا و معايب پروژکتورها خواهيم پرداخت و اينکه چرا چنين وسيله‌اي حقيقتاً براي بسياري مناسب‌تر است. اصول اوليه پروژکتورها پروژکتورهاي نمايش از جلو در حقيقت سامانه‌اي دو تکه هستند: يک پروژکتور که تصاوير را ايجاد مي‌کند و صفحه‌ي مخصوصي که آن را بازتاب مي‌دهد. دانستن اينکه پروژکتورها از دو بخش اصلي تشکيل شده‌اند، برخي افراد ناشي را مي‌ترساند و آنها از خريد و نصب آن صرفه نظر مي‌کنند. در حالي که اين کار بسيار ساده و سهل است. پروژکتورهاي مورد نظر ما عموماً با يکي از اين سه فناوري توليد شده‌اند: DLP، LCD يا LCOS. پروژکتورهاي LCD اصولاً با همان فناوري ساخته شده‌اند که در تلويزيون‌هايي با پنل تخت (Flat-Panel) شاهدش هستيم. در واقع، پروژکتورهايي از اين دست در حوزه‌ي قيمتي ارزان تا متوسط جاي مي‌گيرند. البته مدتي قبل آن‌ها را مي‌توانستيم در دسته‌ي پروژکتورهاي اقتصادي يا بسيار ارزان قيمت جاي دهيم، اما با توجه به پيشرفت‌هايي که در برخي از مدل‌هاي جديد صورت گرفته قدري بر قيمت تمام شده‌ي آن‌ها افزوده شده است. اپسون، براي نمونه در اين چند سال گذشته پروژکتورهاي بسيار خوبي تهيه و به بازار عرضه کرده است. پروژکتورهاي DLP يا پردازش رقومي نور (Digital Light Processing) از تراشه‌هاي کوچکي با ميليون‌ها آينه‌ي کوچک تشکيل شده‌اند. اين دسته از پروژکتورها در محدوده‌ي قيمتي بسيار ارزان تا فوق گران جاي مي‌گيرند که نه تنها براي استفاده‌هاي شخصي بلکه براي سالن‌هاي سينما نيز کاربرد دارند. نمايش ديجيتال در سالن‌هاي سينما اغلب با استفاده از پروژکتورهاي DLP صورت مي‌گيرد. هر چند نسبت کنتراست و سطح مشکي تصوير خروجي آن‌ها به خوبي بسياري از پروژکتورهاي LCOS يا مدل‌هاي LCD نيست، اما وضوح نمايش حرکت آن بهتر از ساير نمونه‌هاست. به همين خاطر از پروژکتورهاي DLP زياد تعريف نمي‌کنيم، اما عموماً کيفيت تصوير آن‌ها خيلي خوب است. LCOS يا پروژکتورهاي کريستال مايع بر روي سيليکون (liquid Crystal on Silicon) را مي‌توان نمونه‌اي هيبريدي (دوگانه) و از ترکيب دو نوع پروژکتور پيشين – يعني DLP و LCD – دانست. که بر روي صفحه آينه‌اي آن لايه‌اي از کريستال مايع قرار دارد. از اين گذشته سطح رنگ مشکي و نسبت کنتراست هر دو در حد بسيار عالي است. پروژکتورهاي کمپاني JVC براي نمونه (که سري D-ILA نام دارند) بهترين نسبت کنتراست ممکن را در اين بين ارائه مي‌کنند. از نظر کيفيت، پروژکتورهاي سري SXRD شرکت سوني نيز با فاصله‌اي کم در مقام دوم قرار مي‌گيرند. محدوده‌ي قيمتي اين سري از پروژکتورها از متوسط تا گران قيمت جاي دارد، البته پروژکتورهاي سري 4K سوني بسيار گران قيمت و در عين حال پيشرفته هستند. فوايد پروژکتورها اندازه: اين يکي از مواردي است که در وهلۀ اول به نظر مي‌آيد و از عوامل مهم در انتخاب پروژکتور مناسب با توجه به نياز فرد است. شخصاً يک پروژکتور با عرض نمايش 3.6 متر يا 144 اينچ در خانه دارم که مي‌تواند به خوبي فيلم‌ها را به نسبت 2.35:1 نمايش دهد؛ و در حالت تصويري 16x9، شخصيت‌هاي فيلم تقريباً اندازه‌ي واقعي خودشان هستند، شايد هم قدري بزرگ‌تر! و در حالت کلوزآپ، سر کاراکتر فيلم تقريباً 1.2 متر مي‌شود. بياييد از منظر ديگري به اين موضوع نگاه کنيم: تماشاي فيلم «ارباب حلقه‌ها» با نسبت 2.35:1 در صفحه‌ي نمايشي که تقريباً تمامي فضاي ديوار روبروي شما را پر مي‌کند حقيقتاً بسيار جذاب است. به تازگي هم، از تلويزيوني که در خانه داشتم به عنوان نمايشگر رايانه استفاده مي‌کنم. که به دليل ابعاد بسيار بزرگ و خوبي که دارد خود تماشاخانه‌اي تمام عيار به شمار مي‌رود. در صفحات کوچک، تلويزيون‌هاي پنجاه اينچ و بيشتر، نمي‌توانيد تمامي جزئياتي که در فيلم‌هاي فول‌ اچ‌دي (1080 پيکسل) وجود دارد را از نزديک ببينيد. و با توجه به فاصله‌ي متوسط 3 متري که از تصوير داريم، چشم قادر به تشخيص تمامي موارد موجود در آن نيست. اما زماني که اين ابعاد را به 100 اينچ يا بيشتر ارتقا مي‌دهيد، مي‌توانيد تک تک موهاي فرد را بشماريد. اينجاست که پروژکتورهاي 4K وارد بازي مي‌شوند. هر چند گمان مي‌کنم کيفيت اولترا اچ‌دي در تلويزيون‌هاي 4K کيفيت جالبي نيست، پروژکتورهاي 4K انتخابي ايده‌آل به شمار مي‌روند. اصولاً هر چه تصوير بزرگ‌تر مي‌شود نياز به رزولوشن بالاتر خواهيم داشت. اغلب افراد احتمالا قادر به تشخيص پيکسل‌ها در تصويري 150 اينچ از فاصله 2.5 تا 3 متري هستند. متأسفانه در حال حاضر پيدا کردن پروژکتورهاي اولترا اچ‌دي سخت‌تر از تلويزيون‌هاي اولترا اچ‌دي شده است. اگر مي‌خواهيد ابعاد و اندازه‌ي ايده‌آل صفحه نمايش، فاصله تماشا و وضوح تصوير را در چنين دستگاه‌هاي 4K بدست آوريد، بهتر است به اين ماشين حساب که کريس هينونز آن‌ را تهيه کرده مراجعه کنيد. بايد توجه داشته باشيد تصاوير کم کيفيتي که در DVDهاي معمولي يا شبکه‌هاي داخلي پخش مي‌شوند در چنين دستگاه‌هاي نمايش با کيفيتي عذاب آور خواهد بود. بدتر از همه اينکه با تهيه چنين تجهيزاتي، خانه‌ي شما به پاتوق فيلم بازي‌هاي دوستان و آشنايان بدل شده و بيش از آن چيزي که براي خريد تجهيزات صوتي و تصويري هزينه کرده‌ايد، بايد براي پذيرايي از ميهمانان دائمي سرمايه‌گذاري کنيد! ديدن راحت‌تر تصاوير: شايد بعضي از شما از خود بپرسيد تماشاي چنين تصاوير بزرگي به چشم آسيب نمي‌زند؟ در حقيقت، قضيه برعکس تصور شماست. پر کردن درصد بيشتري از فضاي قابل مشاهده شما با درخشندگي متوسط بر روي صفحه‌ي نمايش بزرگ براي چشم آزار دهنده نيست. و بيشتر شبيه سينماي واقعي است که اغلب بيش از 5 واحد نوري (فوت لمبرت) يا بيشتر توليد نمي‌کند (بر روي صفحه نمايش من، اغلب پروژکتورها چيزي بين 30 تا 40 واحد نور توليد مي‌کنند؛ و يک LED LCD مي‌تواند تا سه برابر آن نور توليد کند). فضاي مورد نياز اگر پروژکتور را بر روي سقف نصب کنيد، صفحه آن مي‌تواند بر روي ديوار تشکيل شود. نصب‌هاي گران قيمت‌تر شامل صفحات جمع شدني نيز هستند که صفحه پروژکتور در سقف جمع شده و زماني که از پروژکتور استفاده نمي‌کنيد از نظر محو مي‌شوند. برخي افراد نيز ترجيح مي‌دهند ديوار را به خوبي رنگ کنند و ديگر صفحه نمايش نخرند، اما شخصاً اين کار نمي‌پسندم. البته مي‌توانيد در حالت معمول تلويزيون خود را به ديوار نصب کنيد، اما بسياري اين کار را نمي‌کنند. البته اين تلويزيون‌ها در مقايسه با صفحه بسيار سبک مورد نياز پروژکتورها بسيار سنگين هستند، و حتي اگر از دستتان رها شود باز هم احتمال آسيب به آن بسيار کم خواهند بود. معايب نور: خب، اين مشکل بزرگي در نوع خود است. فرقي نمي‌کند که پروژکتور شما تا چه حد پرنور باشد، و باز هم فرقي نمي‌کند که صفحه نمايش شما از چه ماده‌اي شکل گرفته است، هر نور محيطي که در اتاق وجود دارد مي‌تواند به تصوير نهايي شما آسيب برساند. تجربه‌ي تماشاي تلويزيون با نوري که بر روي آن سايه افکنده را فراموش کنيد، چرا که بايد بتوانيد کنترل تمام عياري بر روي نور اتاق داشته باشيد، در غير اين صورت تنها شب‌ها مي‌توانيد به تماشا بنشينيد. در سينماي خانگي که شخصاً براي خود ايجاد کرده‌ام، روزها قدري نور وارد محيط مي‌شود، هر چند آنقدر نيست که براي کيفيت تصوير تاثير منفي داشته باشد ولي به همين خاطر است که تنها شب‌ها مي‌توانم کيفيت دستگاه‌هاي پروژکتور را آزمايش و بررسي کنم که نهايتاً به تجربه‌ي عجيب و غريبي منجر شده است. لامپ‌ها: تقريباً تمامي پروژکتورها از لامپ‌هاي UHP استفاده مي‌کنند، که مي‌تواند چند هزار ساعتي کار کند و بعد از آن نيز مي‌توان با چند صد دلار دوباره آن را به حالت اول برگرداند. حدوداً هر دو سال يک بار بايد آن را تعويض کنيد که رابطه مستقيمي با ميزان استفاده شما دارد. البته مي‌توان لامپ‌هاي UHP را با لامپ‌هاي LED ارزانتر جايگزين کرد، ولي اين لامپ‌ها نيز هزينه‌ي بالايي در پي دارند و کارايي لامپ‌هاي UHP را ندارند. عادات عجيب و غريب: با استفاده از اين پروژکتورها، برخي از عادات روزمره شما به طرز عجيبي تغيير خواهند کرد. مثلاً؛ - از ميزان راه رفتن‌تان در مقابل صفحه نمايش کاسته خواهد شد. - به همين خاطر نمي‌توانيد از فناوري‌هايي نظير Kinect يا کنسول‌هاي بازي Wii استفاده کند. چرا که ايستادن در مقابل تصوير موجب سايه افکندن بر آن مي‌شود، البته اگر پروژکتور را بر روي سقف نصب کنيد چنين مشکلي نخواهيد داشت. - صفحه نمايش تلويزيون دوستانتان بسيار کوچک‌تر به نظر خواهد رسيد. البته اين موارد پس از سال‌ها استفاده از پروژکتور در اينجانب به وجود آمده است. ديگر معايب صدا: لازم به ذکر نيست که نياز به دستگاه گيرنده و بلندگوي پخش صدا خواهد داشت؛ چرا که پروژکتور همانند تلويزيون نيست که داراي بلندگويي براي پخش صدا باشد. از طرف ديگر هيچ کدام از پروژکتورها گيرندۀ ديجيتالي تصوير ندارند، به همين خاطر نياز به يک دستگاه ستاپ‌باکس يا ريسيور ماهواره خواهيد داشت؛ البته کاربراني که از تلويزيون‌هاي ماهواره‌اي يا ديجيتالي استفاده مي‌کنند نصف قضيه را حل کرده‌اند. صفحه نمايش: خب حالا نوبت به صفحه نمايش مي‌رسد. قيمت صفحه‌هاي نمايش از چند صد دلار تا چند هزار دلار در نوسان است. همان‌طور که در بالا ذکر شد، هرگز از ديوار خانه به عنوان صفحه نمايش استفاده نکنيد. از آنجا که تصاوير حاصل از تابش نور پروژکتور بر روي صفحه نمايش است؛ پس اگر اين صفحه داراي ناهمواري يا زوايدي باشد، آن‌ها نيز هميشه ديده مي‌شوند. به همين خاطر بهتر است قدري هزينه کرده و يک صفحه سفيد خوب براي خودتان تهيه کنيد. برخي از صفحات نمايش داراي قابليت‌هاي ويژه‌اي هستند که از آن جمله مي‌توان به بهبود تصوير خروجي، افرايش کنتراست تصوير ارتقاي سطح رنگ مشکي تصوير يا ساير موارد اشاره کرد. بهتر است براي انتخاب نمونه مناسب سري به بازار بزنيد و يا پيش از آن در فروشگاه‌هاي اينترنتي اطلاعات بيشتري کسب کنيد. کابل‌ها: کابل‌ها مشکل ديگري است که خواسته يا ناخواسته با آن سر و کار خواهيد داشت. کابل HDMI ي که از دستگاه گيرنده‌ي تصويري خارج شده را بايد به پروژکتور خود متصل کنيد. البته به تازگي فناوري‌هاي بي‌سيم نيز به بازار عرضه شده که مي‌تواند دردسرهاي کمتري در مقايسه با استفاده از کابل داشته باشد؛ متاسفانه قيمت پروژکتورهاي بي‌سيم کمي چشمگير است. صداي اضافي: از آنجايي که لامپ‌هاي UHP و LED گرماي قابل توجهي ايجاد مي‌کنند به همين خاطر پروژکتورها داراي فن‌هايي هستند که براي خنک کردن دستگاه مورد استفاده قرار مي‌گيرند. به همين خاطر ميزان صداي توليدي آن نيز در محيط اضافه مي‌شود. پروژکتورهاي ارزان قيمت و کوچک صداي بلندتري ايجاد مي‌کنند. در حالي که پروژکتورهاي بزرگ و گران قيمت‌تر به گونه‌اي طراحي شده‌اند که صداي کمتري توليد کرده و تقريباً بي صدا باشند. اگر قرار است پروژکتور در بالاي سرتان قرار گيرد، بهتر است مدل‌هاي کم و سر و صداتر را انتخاب کنيد. و اگر قرار است اين دستگاه در قفسه‌اي در فاصله‌اي دور قرار گيرند، اين موضوع چندان اهميتي نخواهد داشت. هزينه: هزينه‌ي ديگري را نيز در نظر بگيريد. هر چند پروژکتورهاي ارزان قيمت زير 1000 دلاري در بازار کم نيستند، و داراي کيفيت تصوير خوب مي‌باشند، بايد قدري سرکيسه را شل کنيد. پروژکتورهايي نظير JVC X35، سوني HW50 و اپسون 5020 را بررسي کرده‌ام که دستگاه‌هاي بسيار خوبي هستند. اين پروژکتورها در حدود قيمتي 3 تا 4 هزار دلار جاي دارند که قدري به جيب مبارک سنگين مي‌آيد؛ آن هم با اين نرخ دلار! جالب اينجاست که تناسب خطي خاصي بين قيمت پروژکتور و کارايي و کيفيت آن وجود ندارد. در حالي که شرکت اپسون ارائه دهنده‌ي شفاف‌ترين صفحات نمايش است، به راحتي مي‌تواند تصاوير 150 اينچي را نمايش دهد. از سوي ديگر پروژکتورهاي JVC بهترين کنتراست تصوير را دارند و سوني نيز رنگ‌هاي حقيقي و دقيقي را ارائه مي‌کند. محصولات شرکت سوني شامل پروژکتورهاي 4K مي‌شوند و پروژکتورهاي DLP نيز مي‌توانند در عين حال رنگ‌هاي حقيقي و نوري خارق‌العاده‌اي داشته باشند. جمع‌بندي همان‌طور که مي‌دانيد شخصاً يکي از طرفداران استفاده از پروژکتور به جاي تلويزيون هستم. با اين حال معتقدم که افراد کمتري به اين موضوع اعتقاد عملي دارند. دليل اين موضوع اين است که به شخصه پروژکتوري نصب کرده‌ام که تصوير نهايي آن 102 اينچ است و با آن به تماشاي فيلم و برنامه‌هاي تلويزيوني مي‌نشينم و در مابقي زمان‌ها از آن براي بازي‌هاي ويدئويي بهره مي‌برم؛ به نظر شما آيا مي‌توانم دوباره به تجربه‌ي قديمي تماشاي تلويزيون عادت کنم!؟