ارتقا، فروش یا بازیافت؟ با یک رایانه شخصی یا لپ‌تاپ قدیمی چه کنیم؟

زوميت / اگر اغراق کنيم، يک کامپيوتر قديمي و از کار افتاده شبيه يک معدن طلا و فلزات ارزشمند است مخصوصاً که در قرن ۲۱ زندگي مي‌کنيم و کمبود منابع معدني يکي از دغدغه‌هاي اصلي توليدکنندگان شده است. اما سوال اين است که با يک کامپيوتر قديمي و مشکلاتش چه بايد کنيم؟ قبل از انتخاب آخرين گزينه يعني دور انداختن و بازيافت آن چه مي‌توان کرد؟ با ما باشيد تا راه‌هاي استفاده از سيستم‌هاي قديمي را مرور کنيم. در يک کامپيوتر قديمي طلاي زيادي وجود ندارد وليکن علاوه بر مقدار اندکي طلا در برخي قطعات، مس و آلومينيوم هم در ليست مواد با ارزش آن ديده مي‌شود. بنابراين اگر چنين کامپيوتري براي شما کاربردي ندارد، مطمئن باشيد که براي افرادي که توانايي بازيافت آن را داشته باشند، ارزشمند است. به هر حال اگر قصد دور انداختن آن را داريد، دقت کنيد که به درستي بازيافت شده و مورد استفاده‌ي مجدد قرار بگيرد. اصلاً خوب نيست قطعات يک کامپيوتر در انبوه زباله‌ها درون گودالي دور از شهر و حتي بدتر، در داخل شهر پنهان شود. اگر از نگاه زيست محيطي به مسأله نگاه کنيم، موادي در قطعات کامپيوتر وجود دارد که براي محيط زيست مضر هستند و مي‌بايست از تزريق چنين سمومي به زمين اجتناب کرد. از جمله مواد مضر مي‌توان به سرب، کادميوم، کلر، جيوه و آرسنيک همان سم قديمي اشاره کرد. قطعاً دوست نداريد که چنين موادي در ليوان چايتان وارد شوند. بنابراين مراقب باشيد که آب يا باغچه‌ي خانه آلوده‌ي اين سموم زيستي نشوند. اگر بخواهيم محيط زيست کمترين آلودگي را متحمل شود بهتر است از کامپيوتر قديمي خود تا جايي که ممکن است استفاده کنيم و به راحتي آن را کنار نگذاريم. از نظر اقتصادي هم اين موضوع قابل بحث است چرا که با يک کامپيوتر قديمي مي‌توان بسياري از کارهاي ضروري را انجام داد. از طرفي يک کامپيوتر قديمي براي کاربر عادي بد نيست، شايد افراد کهنسال و ميانسال و همچنين کودکان بتوانند از آن استفاده‌ي لازم را ببرند. اما از بازيافت کامپيوتر کهنه‌ي خود چشم بپوشيم و ببينيم چه گزينه‌هاي ديگري روي ميز است. اولين راه ارتقاي سخت‌افزار است اما مي‌توان از آن براي انجام يک پروژه نيز استفاده کرد. فروش يا واگذاري کامپيوتر قديمي به دوستان و آشنايان هم يک راه ديگر است. لزوماً قرار نيست به خاطر حفظ محيط زيست به فکر استفاده از يک لپ‌تاپ يا کامپيوتر قديمي بيافتيم. با شدت گرفتن بحران اقتصادي هر کاربري از خرج کردن پول اضافي اجتناب مي‌کند. بنابراين حالا همه‌ي کاربران سعي در کاهش هزينه‌ها دارند و کوچک‌ترين هزينه‌هاي ليست برنامه‌هاي خود را به دقت کنترل مي‌کنند. در مورد يک سيستم کهنه اولين راه حل ممکن افزايش عمر کاري آن است. با ارتقاي بخش‌هايي از يک سيستم مي‌توان آن را دوباره زنده کرد و وارد چرخه‌ي حيات نمود. يکي از مهم‌ترين گلايه‌ها از يک سيستم قديمي سرعت پاسخ‌دهي کم و بوت شدن کند سيستم عامل است. هر کاربري که سيستمي با رم کمتر از 4 گيگابايت دارد بايد به فکر خريد رم بالاتر باشد. در اين راستا مي‌توان از وب‌سايت‌هايي مثل crucial.com يا KingSton.com استفاده کرد تا مقدار رم پيشنهادي براي سيستم مشخص شود. در حال حاضر قيمت يک مجموعه‌ي 4 گيگابايتي رم به حدود 80 هزار تومان هم رسيده است. بنابراين تهيه‌ي رم بالاتر يکي از ارزان‌ترين راه‌ها براي افزايش سرعت سيستم مي‌باشد. با استفاده از 8 گيگابايت رم اکثر کاربردها پوشش داده شده و ديگر نيازي به استفاده از پيج‌فايل نيست و لذا مشکلات مربوط به دسترسي مداوم به هارد ديسک کاهش مي‌يابد. توجه داشته باشيد که براي استفاده از 4 گيگابايت رم مشکل خاصي وجود ندارد اما اگر آن را به 8 گيگابايت ارتقا دهيد، مي‌بايست سيستم عامل 64 بيتي نصب کنيد تا به طور کامل از آن استفاده شود. ارتقاء سيستم عامل و نرم‌افزارها در يک کامپيوتر قديمي به کندي بوت و يا بارگذاري مي‌شوند. نصب نسخه‌ي تازه‌اي از ويندوز بسياري از مشکلات را حل مي‌کند. اما اگر به اين مرحله رسيده‌ايد، چرا ويندوز را روي يک درايو جديد و سريع‌تر نصب نکنيد؟ متأسفانه قيمت SSDها در شروع سال 2013 روند صعودي داشته و لذا بيشتر در کامپيوترهاي رده اول و نو استفاده مي‌شوند. اما با اين وجود مي‌توان يک ديسک حالت جامد 128 گيگابايتي را با هزينه‌ي 500 هزار تومان تهيه کرد، هزينه‌ي زيادي است اما سرعت اجراي نرم‌افزارها و سيستم عامل را به خوبي افزايش مي‌دهد. اگر به درايوهايي با حجم بالا نياز داريد هم مي‌توانيد با همين هزينه يک هاردديسک 3 ترابايتي تهيه کنيد. سرعت هارد ديسک‌هاي جديد به بالاتر از 100 مگابايت در ثانيه هم مي‌رسد. اگر مشکلي در خصوص هزينه نداريد حتي خريد يک هارد ديسک 4 ترابايتي به قيمت 800 هزار تومان هم دور از ذهن نيست. با ارتقاي هارد ديسک علاوه بر افزايش سرعت سيستم، فضاي ذخيره‌سازي بزرگي در اختيار شما قرار مي‌گيرد. قدم بعدي ارتقاي پردازنده‌ي اصلي، پردازنده‌ي گرافيکي يا کارت گرافيک و احتمالاً مادربورد است. اگر به دنبال يک پردازنده‌ي رده پايين يا متوسط هستيد، احتمالاً بدون تعويض مادربورد مي‌توانيد يک مدل بهتر براي همان سوکت قبلي تهيه کنيد. با گذشت زمان تدريجاً سوکت‌هاي قديمي کنار گذاشته مي‌شوند و پردازنده‌ها براي سوکت‌هاي جديد به بازار مي‌آيند. ممکن است بعد از مدتي هيچ پردازنده‌ي ديگري براي سوکت مادربورد فعلي شما پيدا نشود. معمولاً يک پردازنده‌ي دو هسته‌اي در کنار ارتقاي مادربورد، جهش بزرگي در سرعت پردازش سيستم ايجاد مي‌کند. اما هزينه هم افزايش مي‌يابد چرا که ممکن است به يک منبع تغذيه يا پاور جديد نياز پيدا کنيد. شايد اين پيشنهاد در افزايش سرعت سيستم هيچ تأثيري نداشته باشد وليکن موضوع افزايش بازدهي سيستم قديمي شماست. با بررسي پاور ساپلاي‌هاي جديدي که تأييديه‌ي رده طلايي در مصرف انرژي داشته و به عبارت ديگر بازدهي بالايي دارند متوجه مي‌شويم که در مقايسه با پاورهاي قديمي به مراتب بهينه‌تر هستند و انرژي کمتري را هدر مي‌دهند. بنابراين اگر يک پاور جديد با مصرف انرژي در رده‌ي حداقل برنز تهيه کنيد، بين 10 تا 30 درصد در مصرف انرژي سيستم خود صرفه‌جويي خواهيد کرد. واگذاري سيستم به اعضاي خانواده، دوستان و آشنايان هم يک راه حل خوب است. شايد يکي از اين افراد به کامپيوتري معمولي نياز داشته باشد، لپ‌تاپ يا دسکتاپ فرقي نمي‌کند. هر چه باشد براي او مفيد است. بهتر است قبل از چنين کاري هارد ديسک را به طور کامل فرمت کنيد و يک نسخه‌ي جديد ويندوز روي آن نصب کنيد. در اين صورت شخص احساس رضايت مي‌کند و مهم‌تر از آن کسي به اطلاعات شخصي شما مثل تاريخچه‌ي وب‌گردي‌هايتان دسترسي پيدا نمي‌کند. بنابراين هميشه مراقب اطلاعات شخصي خود باشيد و از اين طريق تمرين پاکسازي کامل اطلاعات را نيز انجام دهيد. پاکسازي بايد به گونه‌اي باشد که بعداً با هيچ يک از نرم‌افزارهاي بازيابي اطلاعات از دست رفته نتوان چيزي پيدا کرد. بهتر است لايسنس ويندوز خود، دي‌وي‌دي‌هاي نصب آن و سي‌دي‌ها يا پارتيشن ريکاوري ويندوز را نيز واگذار کنيد. در مورد يک لپ‌تاپ قديمي معمولاً مشکلي به نام باتري خراب سر راهتان قرار مي‌گيرد. اگر لپ‌تاپ خود را به آشنايان مي‌دهيد بايد در مورد اهميت باتري و قابليت انتقال لپ‌تاپ با ايشان گفت‌وگو کنيد. در صورت نياز بايد يک باتري جديد تهيه کرد. در نهايت پس از واگذاري لپ‌تاپ منتظر تماس‌هاي تلفني براي رفع مشکلات باشيد چرا که واگذاري سيستم، نوعي پشتيباني را به دنبال دارد. اگر براي سيستم قديمي خود برنامه‌ي ديگري داريد و استفاده‌ي ديگري براي آن در نظر گرفته‌ايد، قبل از هر چيز بهتر است آن را حسابي تميز کنيد. دمنده‌ي هوا، جارو برقي با ماهوت پاک‌کن نرم و خاکروب همگي براي تميزکاري کامل کامپيوتر مفيد هستند. کيس يا لپ‌تاپ خود را باز کنيد و گرد و خاکي که طي چند سال در آن انباشته شده را به خوبي تميز کنيد. بيشتر گرد و خاکي که روي قطعات نشسته مربوط به محيط است و هيچ ربطي به پوست انسان ندارد. با تميز کردن گرد و خاک يکي از نگراني‌هاي مهم در مورد سيستم قديمي برطرف مي‌شود. به هر حال ممکن است يک کامپيوتر در سال‌هاي حيات خود در معرض گرد و خاک قرار گرفته باشد و لذا مي‌بايست فن پردازنده‌ي اصلي، فن‌هاي کيس و پاور را به دقت تميز کرد تا سيستم جاني دوباره براي ادامه‌ي حيات بگيرد. در اين ميان بايد به اين نکته نيز اشاره کرد که بيشتر هاردديسک‌ها گارانتي 3 ساله دارند. علت 3 ساله بودن گارانتي هارد ديسک اين است که معمولاً هاردديسک‌ها بعد از 3 سال خراب مي‌شوند. البته ممکن است يک هارد ديسک 6 سال و بيشتر هم براي شما کار کند وليکن ممکن است به صورت ناگهاني خراب شده و حتي اطلاعات آن قابل بازيافت نباشد. بنابراين به عمر مفيد هارد ديسک خود توجه کنيد و بعد از چند سال، اطلاعات مهم و حياتي خود را بدون داشتن نسخه‌ي پشتيبان يا اصطلاحاً بک‌آپ روي آن نگهداري نکنيد. تا اينجاي کار سيستم قديمي خود را تميز کرده‌ايد و مي‌خواهيد از آن به شکل ديگري استفاده کنيد. در ادامه 10 مورد از بهترين کاربردهاي يک سيستم قديمي را بررسي مي‌کنيم. ممکن است چند نفر از اين سيستم استفاده کنند و هر يک کاربردي خاص داشته باشند، اين موضوع هم درست است. شما مي‌توانيد چند کاربرد براي سيستم قديمي خود در نظر بگيريد. پاکسازي اطلاعات شخصي قصد واگذاري سيستم قديميتان را داريد؟ طبيعتاً شما هم مثل هر کاربري اطلاعات شخصي مهمي داريد که نمي‌خواهيد دست احدي به آن برسد. حتي نرم‌افزارها هم براي خود تاريخچه‌اي دارند و فايل‌هاي موقتي ذخيره مي‌کنند. اين دسته از فايل‌ها هم به نوعي حاوي اطلاعات شخصي شما هستند. بنابراين علاوه بر پاک کردن اطلاعاتي مثل عکس، فيلم، ايميل‌ها و فايل‌هاي آفيس مي‌بايست اطلاعات مربوط به اين نرم‌افزارها را هم پاک کنيد. اما نکته‌ي مهم اينجاست که فقط با پاک کردن فايل از روي هارد ديسک، نمي‌توان آن را به طور کامل حذف و غير قابل بازيابي نمود. در واقع با ديليت کردن تنها پوينتر مربوط به فايل مورد نظر از جداول سيستم حذف مي‌گردد و اطلاعات واقعي روي هارد ديسک باقي مي‌ماند. يک ديد عامي و غلط هم در مورد حذف اطلاعات وجود دارد بدين صورت که گفته مي‌شود بايد چند بار يک درايو را پاک کرد تا اطلاعات به شکل کامل حذف شوند. البته اين موضوع به يک مقاله‌ي قديمي که در سال 1996 توسط پيتر گاتمن منتشر شده برمي‌گردد وليکن او در مورد سيستم‌هاي ذخيره‌سازي 30 سال پيش صحبت کرده بود نه محصولات مدرن امروزي و نيز در ادامه مقاله‌ي ديگري منتشر کرده و به اين موضوع که دو بار پاکسازي ضروري نيست اشاره کرد. براي پاکسازي ايمن اطلاعات از نرم‌افزارهاي مختلفي مي‌توان استفاده کرد. بهترين راه استفاده از سي‌دي بوت نرم‌افزارهايي مثل Parted Magic است که بدون نياز به وجود سيستم عامل، تمام محتواي هاردديسک شامل سيستم عامل را به کلي حذف مي‌کنند. کساني که از SSD استفاده مي‌کنند بايد از ابزارهاي خاصي استفاده کنند چرا که شيوه‌ي ذخيره‌سازي اطلاعات روي اين ابزارها متفاوت با هارد ديسک‌ها است. البته Parted Magic از دستورات خاص Secure Erase يا پاکسازي ايمن در مورد SSDها پشتيباني مي‌کند. اگر در رابطه با پاکسازي اطلاعات وسواس داريد بهتر است به يک دريل يا پيچ‌بر و ساير ابزارهاي خشن فکر کنيد! 10 کاربرد يک سيستم خاک‌خورده‌ و قديمي 1- جعبه‌ي لينوکس از سيستم قديمي ‌مي‌توان به عنوان آزمايشگاهي با سيستم عامل لينوکس استفاده کرد. شايد شما هم از علاقه‌مندان به لينوکس هستيد و هر از گاهي دوست داريد با آن کار کنيد. اگر توسعه‌دهنده‌ي نرم‌افزار باشيد هم به جاي استفاده از مجازي‌سازي مي‌توانيد لينوکس را روي سخت‌افزار واقعي داشته باشيد و لذا نرم‌افزارهاي خود را به شکل واقعي‌تري روي آن آزمايش کنيد. احتمال روبرو شدن با مشکلات نرم‌افزارنويسي در سخت‌افزار واقعي هم بيشتر است و اين براي يک برنامه‌نويس چيز خوبيست. 2- سيستم امنيتي دوربين‌هاي مداربسته با کاهش قيمت دوربين‌هاي امنيتي به کمتر از 200 هزار تومان و همچنين کاهش قيمت هارد ديسک‌هاي 500 گيگابايتي به کمتر از 200 هزار تومان، يک کاربرد ديگر هم براي سيستم قديمي شما روشن مي‌شود: سيستم امنيتي دوربين‌هاي مداربسته 24 ساعته. اگر يک شبکه‌ي خانگي داشته باشيد، با استفاده از نرم‌افزارهاي رايگاني که در وب‌سايت ispyconnect قرار داده شده مي‌توانيد سيستم دوربين‌هاي مداربسته‌ي خود را راه‌اندازي کنيد. سيستمي که هميشه مراقب حرکات است و کليپ‌هاي مربوطه را ذخيره مي‌کند، به شما هشدار مي‌دهد و حتي براي کنترل وسايل منزل کاربرد دارد. 3- سرور ويديويي UPnP يکي از بهترين کاربردهاي يک سيستم قديمي، استفاده به شکل يک سرور هميشه فعال خانگي است. با استفاده از يک نسخه‌ي قديمي‌تر ويندوز، لينوکس يا يک سيستم عامل خاص مثل FreeNAS مي‌توان آن را به سرور ذخيره‌سازي اطلاعات در منزل تبديل کرد. اگر ويندوز را انتخاب کنيد، نرم‌افزارهاي سروري بيشتري قابل استفاده است وليکن گزينه‌هاي جالب‌تري هم وجود دارد. يکي از بهترين گزينه‌ها در وب‌سايت seriio موجود است، يک نرم‌افزار UPnP کارآمد که قابليت تبديل فايل‌هاي ويديويي به فرمت‌هاي مختلف به تناسب وسايل متصل شده به آن را دارد. بنابراين با هر ابزاري مي‌توان به سيستم قديمي متصل شده و از ويديوهاي موجود استفاده کرد. 4- جوک‌باکس ديجيتال شايد اتصال اسپيکر به يک سيستم قديمي و استفاده از آن براي پخش موسيقي به نظر ساده باشد ولي موضوع به اين سادگي‌ها هم نيست. براي تجربه‌ي صدايي با کيفيت بايد سراغ اتصال کوآکسيال رفت و همچنين براي ايجاد صداي واقعاً محيطي يا سِراوند استفاده از ورودي ماتريسي مناسب‌تر است. علاوه بر اتصالات نوع فايل‌هاي موسيقي هم موضوع مهمي است، ممکن است فايل‌هاي شما بيشتر به صورت MP3 باشند، شايد هم از iTunes و فايل‌هاي AAC استفاده مي‌کنيد. اگر از نرم‌افزار مدياسنتر iTunes استفاده مي‌کنيد، گزينه‌هاي کنترل از راه دور بيشتري در اختيار شماست. به عنوان مثال مي‌توان از جوک‌باکس يا همان سيستم قديمي که مسئول پخش موسيقي شده، فايل‌هاي صوتي را روي چندين AirPlay استريم يا ارسال و پخش کرد. جايگزين کارآمد iTunes اپل نيز ويندوز مديا پلير است و به کمک يکي از نرم‌افزارهاي کنترل از راه دوري که براي اندرويد يا آيفون طراحي شده مي‌توان از سيستم قديمي جهت پخش موسيقي استفاده کرد. 5- قاب عکس پيشرفته اين کاربرد به کمي تخصص و علاقه به کارهاي دستي نياز دارد. براي تبديل يک لپ‌تاپ به قاب عکس مي‌بايست صفحه نمايش آن را جدا کنيد و به صورت برعکس روي کيس اصلي آن ثابت نماييد. در اين صورت لپ‌تاپ شما به يک قاب عکس ضخيم تبديل مي‌شود. اگر توانايي و تخصص بيشتري داشته باشيد، مي‌توانيد درايو نوري و کيس اصلي را هم دمونتاژ کرده و قاب عکس باريک‌تري بسازيد. استفاده از سيستم عاملي که از طريق يک درايو فلش يو‌اس‌بي بوت مي‌شود نيز موجب کاهش حجم قاب عکس شما مي‌شود. اگر چنين قاب عکس هوشمندي داراي اتصال بي‌سيم باشد، از طريق شبکه مي‌توان ويديو يا صفحات وب را نيز روي آن نمايش داد. 6- پروژه‌ي هنري با استفاده از يک سيستم قديمي مي‌توان آثار هنري جالبي خلق کرد. به عنوان مثل يک سيستم قديمي را دمونتاژ کرد و با چيدماني جالب روي يک ديوار متصل کرد. اگر به آثار و ايده‌هاي هنري و جالب علاقه داريد به وب‌سايت instructables سري بزنيد و زيرشاخه‌ي Computer را بررسي کنيد. پروژه‌ها و طرح‌هاي جالبي از يک کامپيوتر به شکل آکواريوم گرفته تا يک کامپيوتر به شکل شاهين حاصل کار هنردوستان است. 7- ابزاري براي انجام بازي‌هاي قديمي حتي با يک لپ‌تاپ قديمي که ويندوز ميلنيوم را به دوش مي‌کشد هم مي‌توان بازي کرد. شايد به کارهاي دستي علاقه‌مند باشيد، در اين صورت مي‌توان لپ‌تاپ قديمي را به يک جعبه‌ي سرگرمي يا چيزي شبيه تبلت تبديل کرد و با آن مشغول بازي شد، کودکان هم به چنين وسايلي علاقه دارند. شبيه‌ساز کنسول‌هاي بازي مثل MAME در اجراي بازي‌هاي قديمي و خاطره‌انگيز کنسول‌ها به شما کمک مي‌کنند. بنابراين اگر حوصله داشته باشيد و مقداري هزينه کنيد، اضافه کردن ميز و دسته‌ي بازي بالخص دسته‌هايي شبيه به دستگاه‌هاي بازي سرگرمي جالبي برايتان فراهم مي‌کند. بد نيست به وب‌سايت xgaming سري بزنيد و وسايل بازي جالب آن را بررسي کنيد. 8- سرور وب، فايروال، پرينتر و فضاي ذخيره‌سازي تحت شبکه يا NAS شايد تمام اين کاربردها به تنهايي براي يک پي‌سي بسيار پيش‌افتاده باشد، حتي يک روتر ساده و تقريباً جديد بسياري از امکانات مذکور را دارد و کمتر از 10 وات انرژي مصرف مي‌کند. اما نکته‌ي مهم اين است که با استفاده از پي‌سي بسياري از امکانات پيچيده‌تر مثل فايروال سخت‌افزاري، پرينتري با امکانات و تنظيمات پيشرفته، فضاي ذخيره‌سازي تحت شبکه يا NAS با هر نوع سيستم فايل يا پيکربندي RAID خاصي در اختيار شما قرار مي‌گيرد. سيستم عامل‌هاي زيادي براي انجام ماموريت‌هاي فوق وجود دارد، از ويندوز گرفته تا FreeNAS و سيستم عامل لينوکسي ClearOS همگي قابل استفاده هستند. 9- راه حل مناسبي براي آزمايش شبکه داشتن يک پي‌سي ثانوي براي آزمايشات شبکه‌اي بسيار عاليست. در حالت عادي براي ايجاد شبکه به هاب يا روتر نياز است اما اگر يک روتر بي‌سيم يا پهن‌باند داريد هم مشکلي نيست. با استفاده از سيستم ثانويه مي‌توان شبکه کردن را تمرين کرد، آدرس IPv4 را بررسي نمود و طعم تلخ مشکلات ويندوزي را چشيد. يک کاربرد ديگر ايجاد سرور بازي است، کافي است يک کپي از turnkeylinux تهيه کرده و يک وب سرور بازي بسيار سريع ايجاد نموده و مشغول بازي شويد. 10- سيستم تست اين کاربرد مناسب افرادي است که نرم‌افزارهاي زيادي را روي سيستم خود نصب و آزمايش مي‌کنند. در اين گونه مواقع بهتر است سيستم اصلي خود را درگير نکنيد و به جاي آن از سيستم قديمي به عنوان ابزار تست نرم‌افزارها بهره ببريد. حتي مي‌توان بنچ‌مارک‌ها را روي اين سيستم آزمايش کرد، البته براي تست‌هاي گرافيکي نمي‌توان روي کارت گرافيک قديمي اين سيستم حساب کرد اما براي ديگر تست‌ها و بررسي نرم‌افزارها يک گزينه‌ي مناسب است.