سی سال پس از فیلم روبوکاپ، وضعیت ربات های پلیس چگونه است؟

ديجياتو/ علم رباتيک و هوش مصنوعي (AI) تحول در تمامي حوزه هاي مرتبط با انسان را نويد مي دهند و نيروهاي پليس نيز از اين قاعده مستثني نيستند؛ نه فقط در آزمايشگاه هاي تحقيقاتي و اتاق هاي بازجويي، بلکه در خط مقدم و حيطه اعمال قانون. از آنجا که هر روز به حضور ربات هاي پليس در خيابان ها نزديک تر مي شويم، بهتر است نگاهي به وضعيت کنوني اين فناوري و سمت و سوي آينده بيندازيم تا ببينيم آيا قرار دادن اسلحه در دست ربات ها با عقل جور در مي آيد يا نه. سي سال قبل فيلم روبوکاپ نشان داد ربات پليس مسلح و مستقل، ايده خوبي نيست سي سال قبل [بله، درست خوانديد، سي سال قبل] در فيلم علمي-تخيلي «پليس آهني» يا همان روبوکاپ، صحنه اي به ياد ماندني را تماشا کرديم که در آن شرکتي بزرگ از ربات پليس خود با نام ED-209 رونمايي کرد و آن را «آينده اعمال قانون» خواند. البته نخستين نمايش قابليت هاي ED-209 چندان خوب پيش نرفت و ربات با تشخيص اشتباه، فاجعه اي را رقم زد. اينجا بود که همگان فهميدند ربات پليس با سلاح هاي مرگبار، ايده چندان خوبي نيست. هم اکنون چين و دوبي از ربات هاي پليس استفاده مي کنند به سال 2017 بياييم، جايي که تخيلات کم کم رنگ واقعيت به خود گرفته اند، البته با سرعتي نه چندان زياد. طي ماه هاي اخير، براي نخستين بار شاهد حضور نيروهاي پليس رباتيک در چين و دوبي بوديم. اين روبوکاپ هاي ابتدايي در واقع جايگزين نيروهاي امنيتي ساده شده اند و بيشتر به عنوان سامانه اطلاعاتي سيار ايفاي نقش مي کنند، يعني اطلاعات مورد نياز و کلي را در اختيار شهروندان قرار مي دهند. ربات چيني به نام «AnBot» در جايگاهي بين R2-D2 (ربات معروف در مجموعه جنگ ستارگان) و Dalek هاي «دکتر هو» قرار مي گيرد. اين روبوکاپ فعلاً در فرودگاه ها و ايستگاه هاي قطار حضور دارد و با بهره گيري از فناوري تشخيص چهره، مي تواند مجرمان و تبهکاران احتمالي را شناسايي و دنبال نمايد و در صورت نياز، اطلاعات لازم را به مرکز کنترل انساني انتقال دهد. دوبي تا سال 2030 مرکز پليس کاملاً رباتيک مي سازد در دوبي با ربات انسان-نما تري روبرو هستيم، اگرچه باز هم فعاليتش به انجام وظايف ساده و عادي محدود شده. اين ماشين ها نخستين نسل ربات هاي پليس به شمار مي روند، اما قطعاً آخرين آنها نخواهند بود. پليس دوبي اعلام کرده تا سال 2020 ربات هاي بيشتري را به نيروهايش اضافه مي کند و قصد دارد تا سال 2030 ايستگاه پليس کاملاً رباتيک و بدون نياز به انسان را بسازد. ربات ها هر روز بيشتر از قبل موقعيت هاي کاري انسان ها را اشغال مي کنند، به خصوص در مواردي که با وظايف تکراري و واسطه اي روبرو هستيم. با اين حال مشاهده نخستين موج ربات هاي پليس در بخش مديريتي کمي هراس برانگيز، اما اجتناب ناپذير است. در سال 2015 جمهوري دموکراتيک کنگو ربات هاي عجيبي به نام «Congobot» را براي کنترل ترافيک به کار گرفت. اين غول هاي آهني بزرگ شبيه ربات هاي مجموعه ترنسفورمرز، در واقع همان چراغ هاي راهنمايي در شکل و شمايلي جديد بودند که با استفاده از دوربين هاي نظارتي، داده هاي ترافيکي را نيز به صورت لحظه اي به مرکز پليس منتقل مي کردند. هدف از بکارگيري اين ربات ها، اعمال فشار بيشتر روي رانندگان براي رعايت قوانين بود. جالب اينجاست که ترفند پليس کنگو کارساز شد؛ پس از قرار گرفتن ربات هاي غول آساي انسان نما در نقاط کليدي، مردم بيشتر از قبل قوانين راهنمايي و رانندگي را رعايت مي کردند. يکي از رانندگان کنگويي در اين رابطه مي گويد: برخي از راننده ها هستند که به پليس راهنمايي و رانندگي توجهي ندارند، اما در مورد ربات ها وضع فرق مي کند؛ ما بايد به ربات ها احترام بگذاريم. آيا مي توان به ربات ها اسلحه داد؟ در سال 2016 پليس دالاس يک پوند ماده منفجره C4 را به يک ربات خنثي کننده بمب بست و آن را به سمت تک تيراندازي هدايت کرد که مردم را هدف گرفته بود. پيش از اين تاکتيک هاي ابتکاري مشابهي توسط نيروهاي نظامي استفاده شده، اما براي نخستين بار شاهد استفاده نيروي پليس از يک ربات مجهز به سلاح کشنده براي از پاي درآوردن تبهکاران بوديم. پس از اين واقعه، بحث و انتقادات گسترده اي شروع شد و اين سؤال پيش آمد که تجهيز ربات ها به سلاح مرگبار چه عواقبي در پي خواهد داشت. با اين حال مي بينيم که اين موضوع به صورت جدي در دستور کار نيروهاي پليس قرار دارد. دولت روسيه مي گويد ما نمي خواهيم ترميناتور بسازيم، اما ... «ديمتري راگوزين» معاون نخست وزير روسيه به تازگي ويديويي هراس انگيز منتشر ساخته که رباتي مجهز به دو سلاح گرم را نشان مي دهد. اين ربات مي تواند همزمان با دو اسلحه به اهداف مقابلش شليک کند. البته «راگوزين» تصريح مي کند که روسيه قصد ندارد «ترميناتور» بسازد، بلکه از اسلحه براي آموزش اولويت بندي اهداف و تصميم گيري لحظه اي براي سامانه هوش مصنوعي ربات استفاده شده. با اين حال تجربه چندين ساله فيلم هاي آخرالزماني و ديستوپيايي نشان داده نمي توانيم به فردي که ادعا مي کند «ترميناتور» نمي سازد، اعتماد کنيم. شرکت General Robotics هم ربات کوچکي به نام Dogo را مجهز به سلاح کمري 9 ميليمتري معرفي کرده و آن را در اختيار تيم هاي SWAT، نيروهاي پليس و امدادگران قرار داده. اين ربات مي تواند فيد ويديويي زنده را براي کاربرش ارسال کرده و با استفاده از رابط لمسي و طبق فرمان انسان، به سوي هدف تعيين شده شليک نمايد. استفاده از ربات هايي مانند Dogo در حوزه اعمال قانون، نشان مي دهد ديگر از مرز تجهيز ربات ها به سلاح گرم و کشنده عبور کرده ايم. اکنون بايد پرسش مهم تري را مطرح سازيم: آيا ربات هاي مسلح مي توانند مستقل و خودمختار عمل کنند؟ ربات هاي خودکار و مسلح در مرز بين دو کره مستقر هستند در حال حاضر، چندين ربات نگهبان به نام SGR-A1 در مرز کره جنوبي مستقر شده و سلاح هايشان را به سمت کره شمالي نشانه رفته اند. نمونه اوليه اين ربات هاي مجهز به مسلسل سنگين، به طور مشترک توسط سامسونگ و دانشگاه کره در سال 2006 ساخته شد. SGR-A1 به سيستم هاي پيشرفته و پيچيده تشخيص الگو و تشخيص اشياء مجهز است و به گونه اي برنامه ريزي شده که در مواجهه با فرد ناشناس، ابتدا اخطار صوتي بلندي را پخش مي کند. اين ربات ها در منطقه غير نظامي بين مرز دو کره مستقر شده اند و مي توانند هر انساني که به آنها نزديک شود را هدف بگيرند. اگر فرد رمز عبور را در اختيار نداشته باشد، ربات آژير خطر را به صدا درآورده يا هدف را به رگبار مي بندد. طبيعيست که سطح اختيار و استقلال عملکرد SGR-A1 براي شليک به فرد مقابلش، نگراني هاي زيادي را به وجود آورده است. مقامات کره جنوبي مي گويند ربات نمي تواند بدون دخالت انسان اقدام به تيراندازي نمايد، اگرچه چندين گزارش در رسانه ها اين ادعا را نقض مي کنند و مي گويند سيستم گزينه اي براي فعاليت خودمختار نيز دارد و در صورت فعالسازي آن، بدون نياز به اجازه انسان مي تواند شليک کند. جالب است که SGR-A1 شباهت نسبي به ربات آنتاگونيست فيلم روبوکاپ يعني ED-209 دارد. بعيد است به اين زودي ها ربات مسلح مستقل در خيابان ها ببينيم اين دسته ربات هاي زره پوش در منطقه حساسي همچون مرز بين دو کره کاملاً به کار مي آيند، اما بعيد است که به اين زودي ها شاهد حضورشان در خيابان هاي شهرمان باشيم. هنوز راه درازي تا مشاهده روبوکاپ هاي مسلح پيش رو داريم، اما اگر خودمختاري و استقلال را از معادله حذف کنيم، شرايط کاملاً تغيير مي کند. در سال 2012 يکي از فرماندهان ارتش آمريکا تيمي از محققين دانشگاه بين المللي فلوريدا (FIU) را گرد هم آورد تا سيستمي «تله رباتيک» را بسازند. اين سيستم مي تواند افسران پليسي که به ناتواني جسمي يا معلوليت دچار شده اند را دوباره به سر کار بازگرداند. در اين تکنولوژي «آواتار»-مانند موسوم به PatrolBot، افسر پليس در اتاق کارش مي نشيند، هدست مخصوص واقعيت مجازي را به چشم مي گذارد و کنترل ربات را به طور کامل در اختيار مي گيرد. اين ايده بسيار جذاب است و اگرچه زمان زيادي تا تحقق کاملش باقي مانده، اما تيم پژوهشگران دانشگاه FIU توانسته اند نمونه اوليه آن را بسازند. تا اينجاي کار بيشتر رباتي شبيه فيلم «Lost in Space» را مي بينيم، تا يک پليس آهني همه کاره. با اين حال دور نگه داشتن پليس از معرض خطر و حفظ کنترل ربات در دستان انسان، مي تواند بسيار اميدوار کننده باشد. البته نکته مهم در اين بحث، امنيت سيستم هاي کنترلي ربات هاست. قطعاً وجود ربات هاي مسلح در خيابان ها بدون در نظر گرفتن ملاحظات امنيتي با وجود هکرهاي متبحر امروزي، مي تواند نتايج اسفباري در پي داشته باشد. به هر حال، آينده نيروهاي پليس نيز همچون ديگر حوزه هاي زندگي و کار انسان، تا حد زيادي در گرو پيشرفت هاي تکنولوژي خواهد بود، اما اين بخش کمي حساس تر از بقيه به نظر مي رسد. لغزش يک ربات در خط توليد کارخانه چندان نگران کننده نيست، اما تصميم گيري اشتباه روبوکاپ ها مي تواند به قيمت جان انسان تمام شود. مطالب جذاب، داغ و آموزشي فناوري اطلاعات در کانال تلگرامي «آي تي»